PlusNieuws

Niet vrijgeven Sywert-apps kost Nederland 100 euro per dag

Het ministerie van Volksgezondheid betaalt liever dwangsommen dan dat het de communicatie van ex-minister Hugo de Jonge en hoge ambtenaren over de ‘Sywertdeal’ vrijgeeft. Partijen in de Tweede Kamer laken deze handelswijze, al kwam die vaker voor.

Laurens Kok
Sywert van Lienden (r) Beeld ANP
Sywert van Lienden (r)Beeld ANP

Welk voorbeeld geeft een overheid die liever een dwangsom betaalt dan gerechtelijke uitspraken naleeft? Die vraag zit partijen in de Tweede Kamer niet lekker, nu het ministerie van Volksgezondheid blijft weigeren appjes en ander berichtenverkeer over de omstreden mondkapjesdeal van Sywert van Lienden openbaar te maken.

Elke dag dat het ministerie het vonnis niet uitvoert, kost Nederland 100 euro per dag. De rekening is volgens de Volkskrant, die om de stukken had gevraagd, inmiddels opgelopen tot 15.000 euro. “Het is de wereld op zijn kop,” stelt PvdA-Kamerlid Attje Kuiken.

Zij spreekt van een ministerie dat ‘liever met belastinggeld dwangsommen betaalt om een schimmige deal in de doofpot te houden, dan een gerechtelijke uitspraak volgt om openheid te betrachten’. Kuiken wil dat de Tweede Kamer minister Conny Helder (Langdurige Zorg) alsnog dwingt de berichten 'direct’ te verstrekken.

Omdat de Kamer nog met reces is, heeft ze via een zogeheten e-mailprocedure collega’s om steun voor dat verzoek gevraagd. Dinsdag voor 16.00 uur moeten de reacties binnen zijn.

Afkopen verantwoordelijkheid

Weigeren van de gevraagde informatie is volgens SP-Kamerlid Michiel van Nispen ‘onverantwoord’. “Het betalen van dwangsommen is het afkopen van je verantwoordelijkheid om transparant te zijn en bovendien zonde van het geld,” stelt hij.

Toch lijkt het erop dat de minister voet bij stuk houdt en de dwangsom voor lief neemt. Het ministerie van VWS zegt in een reactie te willen vasthouden aan de ‘aangepaste werkwijze’ om stukken die te maken hebben met de coronacrisis ‘gefaseerd’ te verstrekken. Afwijken van de wettelijke termijnen zou nodig zijn omdat er door media een ‘(zeer) grote hoeveelheid documenten’ is gevraagd.

Het bijzondere is: de rechter had hier al rekening mee gehouden en vond desondanks dat juist de specifieke documenten over de ‘Sywertdeal’ sneller naar buiten gebracht moesten worden. Vandaar ook de dwangsom. Bovendien heeft het ministerie dit berichtenverkeer allemaal al verzameld: het is verstrekt aan de onderzoekers van Deloitte, die half september met hun deelrapport over de mondkapjesdeal komen. Maar daar gaat het ministerie verder niet op in.

Niet voor het eerst

Het is niet voor het eerst dat de overheid ervoor kiest dwangsommen te betalen en informatie onder de pet te houden. Volgens NRC Handelsblad moest datzelfde ministerie van VWS al bijna 23.000 euro betalen vanwege het te laat beslissen op aanvragen van drie informatieverzoeken die betrekking hadden op corona. En ook de politie trok in 2021 liever de knip dan het verslag van een onderzoek naar afluisterapparatuur te verstrekken aan Bits of Freedom, een organisatie die opkomt voor digitale burgerrechten. Ook toen liep het totale bedrag aan dwangsommen op tot 15.000 euro.

De handelswijze van de overheid wekt niet alleen in de Tweede Kamer verbazing. “Als dit klopt wordt hiermee een buitengewoon slecht voorbeeld gesteld, namelijk: als je maar geld hebt, mag je rechterlijke uitspraken aan je laars lappen,” stelt ‘twitterrechter’ Jos Vink van de rechtbank Oost-Brabant. “Dat past niet in een rechtsstaat. De overheid hoort de eerste dienaar van het recht te zijn.”