PlusAchtergrond

Neelie Kroes wordt al haar hele leven achtervolgd door controverse

De Europese Commissie onderzoekt of voormalig Eurocommissaris Neelie Kroes de integriteitsregels heeft overtreden. Niet voor het eerst komt de VVD-coryfee in opspraak.

Het Parool
Premier Mark Rutte, Neelie Kroes en de ceo van Uber, Travis Kalanick, begin 2016 bij een bezoek aan het hoofdkantoor van Uber in San Francisco.  Beeld Jerry Lampen/ANP
Premier Mark Rutte, Neelie Kroes en de ceo van Uber, Travis Kalanick, begin 2016 bij een bezoek aan het hoofdkantoor van Uber in San Francisco.Beeld Jerry Lampen/ANP

Als Neelie Kroes in mei 2016 aan de slag gaat voor het Amerikaanse taxibedrijf Uber, gaan in Brussel heel wat wenkbrauwen omhoog. Als Eurocommissaris was Kroes tot eind 2014 verantwoordelijk voor de ‘digitale agenda’ van de Europese Unie. In die rol sprong ze in de bres voor de dan nog jonge taxi-applicatie Uber, waarmee particulieren via een smartphone een goedkoper alternatief voor een officiële taxi kunnen vinden. In veel grote steden leidt de komst van Uber tot protesten, maar Kroes prijst de ‘digitale vernieuwing’.

Volgens de regels van destijds mochten Eurocommissarissen tot anderhalf jaar na hun vertrek niet lobbyen voor zaken die tot hun portefeuille behoorden. Kroes ging in mei 2016 aan de slag, precies anderhalf jaar nadat ze in november 2014 was gestopt als Eurocommissaris. De ophef was niettemin groot, en ook over andere opvallende carrièrestappen (zo ging voormalig Commissievoorzitter Jose Manuel Barroso werken voor zakenbank Goldman Sachs); daarom zouden de Brusselse gedragsregels worden aangescherpt.

Regels

Maar nu lijkt Kroes ook al vóór mei 2016 te hebben gelobbyd voor Uber. Uit onderzoek van onder andere Trouw en het Financieele Dagblad blijkt dat ze al in 2015 contact zocht met Nederlandse ministers om het voor Uber op te nemen, dat zware boetes opgelegd had gekregen door de Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) vanwege de overtreding van de taxiregels. In een mail aan de toenmalige Europese Commissie vroeg ze in 2015 al toestemming om voor Uber te mogen werken, iets wat haar niet werd toegestaan. In een reactie per mail schreef ze dat ze daar ‘verbijsterd’ over was.

Zelf ontkent Kroes regels te hebben overtreden. Ze was na haar periode als Eurocommissaris door het Nederlandse kabinet aangesteld als speciaal gezant van StartupDelta, een organisatie die werd opgericht om jonge ondernemers te helpen bij het zoeken naar investeerders. Ook moest het buitenlandse startups aantrekken die konden doorgroeien tot bedrijven met internationale allure.

Volgens Kroes deed ze al haar werk als gezant van StartupDelta en had ze voor mei 2016 ‘noch een formele noch een informele rol bij Uber'. Na haar aanstelling bij Uber werd ze bij StartupDelta opgevolgd door prins Constantijn.

TCR-affaire

Het is niet voor het eerst dat de VVD-coryfee in opspraak is. In haar lange carrière was ze betrokken bij de nodige controverses.

Zoals die rond Tank Cleaning Rotterdam (TCR). Het afvalverwerkingsbedrijf loosde illegaal chemische stoffen. Hoewel Kroes als toenmalig minister voor Verkeer en Waterstaat gewaarschuwd werd dat het bedrijf milieufraude pleegde, gaf ze TCR toch miljoenen subsidie. Dat de Rijksrecherche onderzoek deed naar TCR, lekte uit ,waarna het onderzoek op niets uit liep en de lozingen doorgingen. Een parlementair onderzoek in 1997 concludeerde dat er geen aanwijzingen waren dat Kroes had gelekt.

Midden jaren ‘90 was Kroes betrokken bij de mislukte aankoop van een zestal Nederlandse fregatten door de Verenigde Arabische Emiraten. Als voorzitter van een consortium van Nederlandse bedrijven bleek ze ook de zakelijke belangen van een vriend, zakenman Joop van Caldenborgh, te behartigen. Ze moest haar voorzitterschap neerleggen.

Via een Jordaanse investeerder die ze bij die gesprekken leerde kennen, werd ze actief voor het bedrijf Mint Holdings. Toen Kroes om 2004 voor de eerste keer Eurocommissaris werd (Mededinging), bleek ze de hele periode niet-uitvoerend bestuurder bij die vennootschap op de Bahama’s. De functie heeft ze nooit gemeld, zo bleek achteraf. Volgens Kroes ging het om ‘een administratieve fout’.

Jan-Dirk Paarlberg

En dan was er nog de gratis kantoorruimte die ze kreeg van vastgoedhandelaar Jan-Dirk Paarlberg in Maarssen. Toen Paarlberg gearresteerd werd op verdenking van witwassen, verliet Kroes het kantoor en nam ze afstand van hem.

Kritiek op haar betrokkenheid bij affaires deed Kroes vaak in woede ontbranden. Toen ze in het Rotterdams Dagblad door cartoonist Theo Gootjes werd afgebeeld als geldgraaiende prostituee, spande ze een rechtszaak aan.

Inmiddels is de Europese Commissie een onderzoek gestart naar het lobbywerk van Kroes voor Uber. Als ze inderdaad regels heeft overtreden, kunnen daar sancties op staan. Het dagelijks bestuur van de EU wil verder nog niets kwijt over de correspondentie die het in 2015 voerde met Kroes.

Macron onder vuur om contact met Ubertop

Ook Emmanuel Macron heeft, in zijn tijd als Franse minister van Economie, buitengewoon veel moeite gedaan om de lobbycampagne van Uber te ondersteunen, blijkt volgens de zondag gepubliceerde Uber Files. De Franse oppositie wil parlementair onderzoek naar het contact tussen de Franse president met de top van taxi-app.

Macron stond volgens de gelekte documenten tussen 2014 en 2016 in nauw contact met de Ubertop. De in april herkozen Franse president vertelde het bedrijf destijds zelfs dat hij een ‘deal’ had gesloten met zijn tegenstanders in het Franse kabinet. De deal zou het voor Uber makkelijker maken zich te vestigen in Frankrijk.

Zowel rechtse als linkse oppositiepartijen willen dat er onderzoek komt om te achterhalen of en, zo ja, in hoeverre Macron wetten heeft overtreden door zijn contact met Uber.

Macron en Neelie Kroes zijn niet de enige toppolitici die Uber op weg blijken te hebben geholpen. Uit de Uber Files blijkt dat ook topadviseurs van Barack Obama zeer betrokken waren bij de Uberlobby. Ook zou Uber volgens de documenten toppolitici hebben omgekocht en controles hebben vermeden.

De Uber Files bestaat uit een bundeling van 124.000 gelekte documenten van Uber uit de periode van 2013-2017. De Britse krant The Guardian kreeg de documenten in handen en deelde die met 180 journalisten in 29 landen via het journalistieke netwerk ICIJ, waaraan ook Trouw en het FD zijn aangesloten.

Tom Kieft