PlusAchtergrond

Nederlanders lijken al massaal afscheid te hebben genomen van 1,5 meter-regel

Op zijn vroegst na 20 september wil het kabinet officieel stoppen met de 1,5 meter afstand, maar Nederlanders lijken al massaal afscheid te hebben genomen van die coronamaatregel. Logisch, zeggen gedragswetenschappers. ‘Het kabinet wil positivisme uitdragen. Dan zie je de normen vervagen.’

Raymond Boere
null Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Zandvoort kreeg het afgelopen weekend bakken met kritiek over zich heen. Waar was de anderhalve meter afstand bij de tienduizenden racefans die hun idool Max Verstappen kwamen toejuichen? Zelfs koning Willem-Alexander stond - weliswaar met mondkapje - schouder aan schouder de racewagen van de F1-coureur te bewonderen.

En dat terwijl de belangrijkste coronamaatregelen nog altijd gelden: was de handen, blijf thuis bij klachten, zorg voor frisse lucht binnenshuis en houd 1,5 meter afstand. Maar niet alleen op Zandvoort wordt die laatste maatregel steeds minder serieus genomen. Wie over straat loopt ziet dat veel Nederlanders er lak aan hebben. Op het terras, in binnensteden, op de stations, op feestjes: overal staan mensen dicht op elkaar.

Tegendeel

Hoogleraar Gezondheidscommunicatie Bas van den Putte valt het zelf ook op. Al verwijst hij graag naar de gedragsonderzoeken van het RIVM die het tegendeel laten zien. “Wat afwijkt, valt op,” wil Van den Putten er maar mee zeggen.

Bij de laatste gepubliceerde meting tot 9 augustus zegt 62 procent zich nog goed aan de 1,5 meter-regel te houden. Dat is exact evenveel als bij de eerste meting in september 2020. In de tussenliggende periode, verschilde dit cijfer nauwelijks. Het draagvlak is wel gedaald van meer dan 90 procent naar 83 procent. De moeilijkste plekken om netjes afstand te houden vinden mensen op het werk, op feestjes en tijdens het boodschappen doen.

Toch valt er volgens hoogleraar psychologie Paul van Lange best wat af te dingen op deze cijfers van het RIVM. Hij zou de onderzoeken waarin mensen zelf vragen beantwoorden graag uitbreiden met daadwerkelijke observaties. “Dan wil ik weleens meten of mensen echt op 1,5 meter afstand zeggen te blijven.”

Volgens de hoogleraar is afstand inschatten ontzettend moeilijk en 1,5 meter echt heel veel. “Mensen schuiven dichter naar elkaar toe zonder dat ze het beseffen. Dat komt omdat we decennialang dicht op elkaar hebben geleefd. Gewoontes en normen zijn het oude normaal. Dat maakt het ook zo moeilijk om genoeg afstand te blijven houden. Vooral met vrienden druist afstand houden zo in tegen wat we gewend zijn. Dan zijn we spontaner en amicaler. En als je dat veel om je heen ziet, wordt het normaler om dichter bij elkaar te zitten.”

Dat het kabinet ons al weken het schrappen van de 1,5 meter-regel voorhoudt, helpt niet om mensen zich aan de maatregel te laten houden, zegt hoogleraar Van den Putte. “Als je mensen scherp wilt houden moet je ze eraan blijven herinneren dat er nog risico’s zijn. Maar het kabinet wil vooral positivisme uitstralen en dan zie je de normen vervagen. Dan gaan de felgekleurde hesjes uit bij supermarktmedewerkers waarmee ze oproepen om 1,5 meter afstand te houden.”

Niet nodig

Meespeelt volgens Van den Putte ook dat er steeds meer mensen zijn gevaccineerd. Die mensen vinden het voor zichzelf niet meer zo nodig. Ze worden er zelf niet ziek van. Bovendien zien ze het aantal besmettingen al weken schommelen ergens tussen de 2100 en 2800 en ziekenhuiscijfers die stabiel zijn. “Dat voelt niet alarmerend. Als het kabinet ons voorhoudt dat de 1,5 meter-regel straks wel weg kan, vragen veel mensen zich af waarom nu dan niet.”

En toch is het belangrijk om die laatste weken nog even vol te houden, zegt epidemioloog Frits Roosendaal. Hij verwijst naar de vorige zomer, toen het daarna helemaal misging. Zeker, het is nu een andere tijd. Veel mensen zijn gevaccineerd of hebben het virus gehad. “Maar we heropenen nu volledig het hoger onderwijs. Dat is een belangrijke stap waarvan je eerst wilt weten of dat nieuwe narigheid gaat opleveren. In zo’n fase is het verstandig om voorzichtig te blijven omdat we niet precies weten hoe dit gaat uitpakken. Een denkfout die veel mensen maken is dat als de overheid de ene maatregel schrapt, ze ook wel kunnen stoppen met andere maatregelen. Nee, juist niet.”

Meer over