Nederland stopt tijdelijk met AstraZeneca-vaccin bij mensen onder de 60 jaar

Nederland legt het vaccineren van mensen onder de 60 jaar met het vaccin van AstraZeneca tijdelijk stil. Dat schrijft minister Hugo de Jonge van Volksgezondheid in een brief aan de Tweede Kamer.

null Beeld ANP
Beeld ANP

Aanleiding is de melding van bijwerkingencentrum Lareb eerder vrijdag dat een vrouw die het AstraZeneca-vaccin had gekregen, overleden is aan een ernstige complicatie. Een verband met het vaccin staat overigens nog niet vast.

Het ministerie van Volksgezondheid, het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG), Lareb, RIVM en de Gezondheidsraad overlegden de hele middag koortsachtig over de melding van de mogelijke bijwerking. Nu is dus besloten tot een tijdelijke stop, in afwachting tot een oordeel van het PRAC, het bijwerkingencomité van het Europese geneesmiddelenagentschap EMA.

Trombose

De vrouw in kwestie kreeg last van een combinatie van trombose en een verlaagd aantal bloedplaatjes, meldt Lareb. De bloedprop kwam bij de longen terecht en die embolie is de vrouw fataal geworden. Een verband tussen het vaccin dat nu Vaxzevria heet en de klachten is niet aangetoond, maar wordt onderzocht.

Een andere persoon kreeg naast de trombose en het lagere aantal bloedplaatjes ook een hersenbloeding. In totaal hebben zeker vijf mensen de potentiële bijwerkingen gekregen. Het gaat om vrouwen tussen de 25 en 65 jaar. Het is niet bekend hoe oud de overleden gevaccineerde was. In de periode waarin de mogelijke bijwerkingen werden gemeld, zijn er zo’n 400.000 AstraZeneca-prikken toegediend, meldt Lareb.

Naast drie vrouwen met longembolieën - onder wie de overledene en de vrouw die de hersenbloeding kreeg - had één vrouw een uitgebreide trombose van de buikaderen en een andere trombose van de slagaders in de benen. Het beeld lijkt op heparine-geïnduceerde trombocytopenie (HIT), stelt Lareb. ‘Bij HIT wordt het immuunsysteem zo sterk geactiveerd dat het lichaam antistoffen aanmaakt tegen de eigen bloedplaatjes.’

In twee van de vijf Nederlandse meldingen zijn volgens het bijwerkingencentrum echter geen antistoffen gevonden die passen bij het HIT-achtige beeld. Bij drie meldingen is dit nog niet duidelijk.

Stop in Duitsland

De vijf kregen zeven tot tien dagen na vaccinatie de eerste klachten. Ook in andere EU-landen begonnen de klachten toen. De mogelijke bijwerkingen waren reden voor een aantal landen met het vaccin te stoppen. Ook Nederland deed dat tijdelijk, maar startte het vaccineren met AstraZeneca na een paar dagen weer op. Duitsland besloot deze week om het vaccin vanwege de potentiële bijwerkingen alleen nog toe te dienen aan mensen van 60 jaar en ouder.

In Duitsland is de ernstige complicatie tot dusver 31 keer geconstateerd op een totaal van 2,7 miljoen vaccinaties. Negen mensen overleden. In het Verenigd Koninkrijk werd de complicatie ook 30 keer gemeld, maar daar zijn liefst 18,1 miljoen mensen al gevaccineerd met AstraZeneca. Het maakt het lastig om vast te stellen of er bij het vaccin daadwerkelijk sprake is van een verhoogd risico, hoe groot dan precies, en bij welke bevolkingsgroepen.

Het Europees Geneesmiddelenbureau EMA praat volgende week weer over het AstraZeneca-vaccin. Eerder deze week zei de organisatie dat er geen bewijs is gevonden voor een verband tussen het vaccin en de klachten, maar dat dit ook nog niet wordt uitgesloten. De voordelen van het vaccin tegen de corona-uitbraak wegen ook zwaarder dan de kans op zulke klachten, aldus de waakhond toen.

Zeldzame complicaties

De mogelijke bijwerking van het AstraZeneca-vaccin plaatsen de medicijnautoriteiten in Europa sinds een paar weken voor hoofdbrekens. Ruim twee weken geleden legde CBG-voorzitter Ton de Boer in een persconferentie uit wat het dilemma is. De tot dan toe 25 meldingen van ernstige complicaties op bijna 20 miljoen prikken in de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk duiden erop dat het risico van de trombosebijwerking, als die al het gevolg is van het vaccin, procentueel heel klein is. Bovendien helpt het vaccin wel om ziekte en sterfte door Covid-19 te voorkomen.

Maar tegelijk, zo gaf De Boer toe, gaat het om ‘ernstige gevallen, waarbij mensen zijn overleden’. Dat is niet alleen in die individuele gevallen dramatisch, maar kan ook het vertrouwen in de coronavaccins in het algemeen schaden, beseffen ook de medicijnautoriteiten. Twee weken geleden werd besloten om alle zorgverleners die het vaccin toedienen een ‘risicobrief’ te geven waarin gewezen wordt op de mogelijk optredende zeldzame complicaties.

Het AstraZeneca-vaccin wordt in Nederland op dit moment toegediend aan 60- tot 64-jarigen, mensen met het syndroom van Down, mensen met morbide obesitas en bepaalde categorieën zorgmedewerkers. Voor welke andere doelgroepen het vaccin de komende maanden gereserveerd zou worden, was nog niet duidelijk. De Gezondheidsraad adviseerde onlangs dat de prik ook geschikt was voor 65-plussers. Aanvankelijk was dat advies nog niet gegeven, omdat er niet genoeg ouderen hadden meegedaan aan de studies met het AstraZeneca-vaccin.

Meer over