Nieuws

Nederland in ‘gascrisis’: vervuilende kolencentrales mogen tóch op volle toeren draaien

Volgens het kabinet is er sprake van een ‘gascrisis’. Hierom is besloten dat vervuilende kolencentrales tot 2024 weer op volle toeren mogen draaien. Het kabinet besluit hiertoe, omdat het wil voorkomen dat huishoudens deze winter in de kou komen te zitten.

Marcia NieuwenhuisNiels Klaassen en Laurens Kok
De haven van Amsterdam naast het terrein van de inmiddels gesloten Hemwegcentrale. Beeld JERRY LAMPEN/ANP
De haven van Amsterdam naast het terrein van de inmiddels gesloten Hemwegcentrale.Beeld JERRY LAMPEN/ANP

Minister Rob Jetten voor Klimaat en Energie maakt dit samen met staatssecretaris Mijnbouw Hans Vijlbrief bekend. Het gaat volgens hem om maatregelen die ze in andere tijden echt niet zouden nemen, maar die nu door de oorlog in Oekraïne tóch noodzakelijk zijn.

De regering besluit daarom dat per direct tot 2024 de drie in Nederland overgebleven kolencentrales op volle toeren mogen draaien. De centrales waren vanwege het sterk vervuilende karakter tot nu toe beperkt tot maximaal 35 procent van de capaciteit.

Door het dichtknijpen van de gasleveringen aan landen als Duitsland, Oostenrijk en Italië is Rusland volgens hem een ‘onbetrouwbare leverancier’ gebleken. “Het is duidelijk dat Rusland energie als machtsmiddel gebruikt.” Het liefst zou de D66-bewindsman geen enkele zaken meer doen met Rusland. “Die Russische agressie daar wil je het liefst geen enkele euro in steken.” Zonder aanvullende maatregelen is het volgens dit kabinet ‘niet langer gegarandeerd dat Nederland en Europa de gasopslagen voldoende kunnen vullen ter voorbereiding op de winter’.

Staatssecretaris Vijlbrief verklaart dat hij in 2023 of 2024 het gasveld in Groningen wil sluiten. Volgens hem komt de optie Groningen open houden pas in beeld als de situatie in Nederland zo nijpend is dat bijvoorbeeld ziekenhuizen of mensen thuis zonder gas komen te zitten. Dit is volgens hem ‘een ultieme noodsituatie’. Maar verantwoordelijk D66-staatssecretaris blijft erbij: “Mijn inzet blijft Groningen zo snel mogelijk sluiten.”

Geen acuut tekort

D66-bewindsman Jetten roept consumenten met klem op zelf minder energie te gebruiken en korter te douchen. Bedrijven die fors minder gas gaan gebruiken, kunnen een bonus van de overheid tegemoet zien, belooft Jetten. Details daarover worden nog uitgewerkt. Hij benadrukt dat de nood nu nog niet aan de man is, maar dat de maatregelen nodig zijn om komende winter niet in problemen te komen.

“Er is geen acuut tekort nu, maar we zien dat steeds meer en grotere landen worden afgeknepen. Dus het is steeds onzekerder of we onze opslagen genoeg kunnen vullen. Dat baart ons zorgen.”

Daarom is nu het eerste niveau van een ‘gascrisis’ afgekondigd. Burgers en bedrijven moeten extra gas gaan besparen, de kolencentrales gaan weer op volle toeren draaien, ook worden de voorraden veel beter gemonitord. “Elke dag willen we informatie van gasbedrijven,” meldt Jetten.

Het kabinet wil toestaan dat kolencentrales de komende tijd op hogere capaciteit draaien om elektriciteit op te wekken. Daardoor hoeven gascentrales minder stroom te leveren. Met het gas dat daarmee bespaard wordt, kunnen de gasopslagen beter worden gevuld. Jaarlijks kan met het opvoeren van de kolencentrales 2 miljard kuub gas bespaard worden. De energietarieven zullen overigens niet enorm dalen door deze Nederlandse ingreep, denkt Jetten. “Ik verwacht door alle internationale ontwikkelingen nog steeds hoge tarieven.”

Duitse media meldden dit weekend ook dat kolencentrales daar harder gaan draaien om in de winter de gasvoorraad op peil te hebben. In een plan van het Duits ministerie van Economische Zaken staat dat kolencentrales harder moeten draaien om tekorten op te vangen. Ook wil de Duitse regering dat er minder gas wordt gebruikt voor de opwekking van energie zoals elektriciteit. In Duitsland wordt hiervoor ook een bijdrage gevraagd aan de industrie, die zouden ook minder gas moeten gaan gebruiken.

‘Wij halen hem weg’

Een derde van het Duitse gas komt uit Rusland. Doordat het Russische gasbedrijf Gazprom in mei aankondigde voor een groot deel de gaskraan naar Europa dicht te draaien, komt Duitsland in de problemen en is het land naarstig op zoek naar alternatieven.

Dat ook Nederland nu weer meer inzet op relatief vervuilende kolencentrales is opmerkelijk. Begin 2019 plaatste de huidige Klimaatminister Rob Jetten ten tijde van de campagne nog een gigantisch billboard bij een kolencentrale aan de Hemweg met de tekst ‘Wij halen hem weg’.

Met die tekst vierde D66 toen juist het verdwijnen van die vervuilende centrale. Een foto van fractievoorzitter Rob Jetten, die breeduit lachend met zijn duim omhoog bij de poster staat, was tegen het zere been van honderden werknemers die daardoor hun baan verloren.

Compenserende maatregelen

Nederland is in vergelijking met Duitsland minder afhankelijk van Russisch gas. Toch drongen coalitiepartijen VVD en CDA er al eerder op aan dat de drie kolencentrales die Nederland nog heeft harder aan mogen. D66 - die met minister Jetten ook de klimaatminister levert, was hierop tegen. Nu eist D66 compenserende maatregelen.

De Amerikaanse eigenaar van kolencentrale Onyx Power Plant op de Tweede Maasvlakte ontving eerder 212,5 miljoen euro om dicht te gaan. Daardoor wordt er paar jaar 3 megaton CO2 minder uitgestoten. Dat is een kleine 2 procent van de totale CO2-uitstoot van Nederland. Het kabinet besloot eerder dat in 2030 definitief het doek zou vallen voor de kolencentrales, dan moeten ze dicht. Ook aan de laatste drie centrales is eerder juist een aanbod gedaan om te stoppen. Door de oorlog in Oekraïne, is de leveringszekerheid echter zo op het spel komen te staan dat die bedrijven nu juist harder aan het werk worden gezet.

Bij een gastekort kan het kabinet genoodzaakt zijn om in het meest extreme geval hele delen van Nederland af te sluiten van het netwerk, zo zei Jetten eerder in een interview met deze site. In maart hield het kabinet voor het eerst rekening met het zwartste scenario.

Crisisplan

Er ligt een crisisplan klaar voor het geval er een acuut tekort ontstaat aan aardgas. Dat plan kan volgens Jetten nodig zijn als Rusland de gaskraan zou dichtdraaien. In dit uiterste geval kan worden besloten om na bedrijven ook ‘hele delen van Nederland’ af te sluiten van aardgas. “In de meest extreme scenario’s staat in het crisisplan dat je hele gebieden kan afsluiten van gas,” verklaart Jetten. “Dat kan een gemeente zijn, een provincie of een heel landsdeel.”

Het is volgens hem pas zover als er sprake is van ‘een enorme schaarste, waarbij het gas echt moet worden verdeeld over de landen in Noordwest-Europa’. Nederland is voor zo’n 20 procent afhankelijk van Russisch gas, de hele Europese Unie voor zo’n 40 procent.

Daarom heeft het kabinet half maart al besloten om zo snel mogelijk minder afhankelijk te worden van Russisch gas. Daarvoor wil de regering meer vloeibaar gas uit andere landen importeren. Het is overigens wel de vraag of dat lukt: ook op die markt is er wereldwijde schaarste. Ook springt het Rijk bij om gasopslagen te vullen voor komende winter.

Milieuorganisaties vinden meer steenkool stoken kortzichtig

Milieuorganisaties reageren verbolgen op het voornemen van het kabinet om kolencentrales tijdelijk harder te laten draaien. “We zitten juist in de huidige crisis door het gebruik van fossiele brandstoffen. Dit is heel kortzichtig,” vindt Faiza Oulahsen van Greenpeace.

Peer de Rijk van Milieudefensie vindt het net zoiets als ‘een biertje drinken tegen de kater’. Natuur & Milieu spreekt van een ‘onacceptabel plan’, dat nauwelijks helpt en de klimaatdoelen ‘verder op afstand zet’.

“De prioriteiten van dit kabinet liggen echt verkeerd als het om klimaatbeleid gaat,” vindt Milieudefensie. “Waarom stellen we geen lijst op met essentiële industrieën voor ons gas, zoals we ook in tijden van corona met beroepen deden?”

Ook Greenpeace ziet nog volop mogelijkheden om in fabrieken en kantoren gas te besparen. Een eenvoudige maatregel, zoals overal oude tl-verlichting vervangen door energiezuinige lampen kan volgens Oulahsen al een half miljard kuub gas per jaar schelen. Ook met het isoleren van buizen in fabrieken valt volgens haar nog veel winst te behalen.

“Kom eerst eens met een fatsoenlijk crisisplan,” roept Oulahsen het kabinet op. Volgens het hoofd Klimaat & Energie van de milieuorganisatie heeft het kabinet sinds de Russische inval in Oekraïne grotendeels ‘op de handen gezeten’, op een campagne na waarin iedereen werd opgeroepen energie te besparen. Ook het afsluiten van de gasstroom naar bijvoorbeeld een kunstmestfabriek of de glastuinbouw zou volgens Greenpeace een optie zijn.

Natuur & Milieu is ook sceptisch over de effectiviteit van meer kolenstroom. “Het gas dat wordt bespaard, omdat de gascentrales minder draaien, komt namelijk niet automatisch in onze gasreserves terecht, omdat we een vrije energiemarkt hebben. De oplossing is dus een wassen neus,” stelt de organisatie, die zegt dat Nederland de klimaatdoelen voor 2030 op deze manier niet gaat halen.

Meer over