PlusAchtergrond

Ministers-op-herhaling gaan zonder pauze van de ene naar de andere crisis: ‘Eigenlijk onmenselijk’

Vijf ministers gaan zonder pauze over van Rutte III naar Rutte IV. Met de klok mee: Carola Schouten (ChristenUnie), Mark Rutte (VVD, premier), Wopke Hoekstra (CDA), Kajsa Ollongren (D66) en  Hugo de Jonge (CDA). Beeld ANP
Vijf ministers gaan zonder pauze over van Rutte III naar Rutte IV. Met de klok mee: Carola Schouten (ChristenUnie), Mark Rutte (VVD, premier), Wopke Hoekstra (CDA), Kajsa Ollongren (D66) en Hugo de Jonge (CDA).Beeld ANP

Vijf van de twintig ministers in Rutte IV gingen naadloos over van het ene naar het andere kabinet. Uitrusten of bijtanken zat er niet in. ‘Als dit maanden of zelfs jaren doorgaat, houden weinig mensen het vol.’

Hanneke Keultjes en Hans van Soest

Hugo de Jonge gaat van de coronacrisis naar de wooncrisis. Vrije tijd tussen de twee ministerschappen: nul. In het staartje van zijn ministerschap van Volksgezondheid werd Nederland nog even overspoeld door de omikrongolf. Toch is hij niet afgemat, bezweert hij. “Moe? Ik? Nee, ik barst juist van de energie.”

Als ‘coronaminister’ had de CDA-bewindsman het de afgelopen jaren zwaar. Er waren weken bij dat hij ‘heel weinig sliep’, zeggen ingewijden. “Maar daar werd hij eerder drukker dan slaperig van.” De Jonge erkent dat het de afgelopen jaren ‘natuurlijk ongelooflijk heftig’ is geweest. “En de laatste weken moest ik rennend het stokje aan Ernst Kuipers overgeven, omdat de coronabestrijding gewoon door moet. Dus het gaat niet om mij, joh. Al moet ik eerlijk zeggen dat ze thuis wel opgelucht zijn dat ik nu wat anders ga doen.”

Naadloze overgang

Waar mensen die van baan wisselen vaak nog wat vrije dagen opnemen tussen hun oude en nieuwe job, is dat er voor vijf van de twintig ministers uit het nieuwe kabinet-Rutte IV die opgaan voor hun volgende termijn niet bij. Het land moet immers worden bestuurd. Een naadloze overgang is dus de enige optie. “Eigenlijk onmenselijk,” oordeelt ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers.

Universitair hoofddocent Jessica de Bloom promoveerde op het effect van vakanties op werknemers. Uit haar onderzoek blijkt dat het effect van vakantie – lang of kort – op gezondheid en welbevinden snel wegebt zodra je weer terugkeert op de werkvloer. Maar eenmaal vrij bereiken vakantiegangers na acht dagen een ‘piek in welbevinden’. Op basis daarvan trekt De Bloom ‘de voorzichtige conclusie’ dat er ongeveer acht dagen nodig zijn om volledig uit te rusten van het werk.

‘Vijf geweldige dagen’

Dat betekent dat Carola Schouten tussen kerst en oud en nieuw eigenlijk een te korte vakantie had. Lachend: “Ja, het waren vijf geweldige dagen.” Dagen die ze gebruikte voor achterstallig onderhoud van vriendschappen, maar verder vooral slapend doorbracht. Op de vraag of ze écht heeft kunnen uitrusten voordat ze als minister van Landbouw naar Sociale Zaken verhuisde, rolt ze met haar ogen.

Schouten had de afgelopen jaren niet bepaald het meest rustige departement onder haar hoede. Boze boeren stonden meermaals op het Malieveld en ook het explosieve stikstofprobleem lag op het bureau van de ChristenUnie-bewindsvrouw. Als minister voor Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen wachten haar nieuwe hoofdpijndossiers, zoals de uitwerking van het pensioenakkoord.

Dat de werkdruk hoog is, werd de afgelopen kabinetsperiode al pijnlijk duidelijk. Drie ministers vielen uit: eerste coronaminister Bruno Bruins (oververmoeid), Tamara van Ark van Medische Zorg (aanhoudende nekklachten) en Bas van ’t Wout van Economische Zaken en Klimaat (burn-out).

Prijs betalen

Premier Mark Rutte (VVD), zelf voorstander van ‘niet te veel mensen’, werd door de uitval van de drie partijgenoten met zijn neus op de feiten gedrukt: zijn vierde kabinet moest uit méér ministers bestaan. “Als je kijkt naar de afgelopen paar jaar moet ik vaststellen dat de politiek zeker niet minder complex is geworden. Dat heeft ertoe geleid dat mensen in hun fysieke gezondheid de prijs hebben betaald.” Ook Rutte zelf oogt de laatste maanden vermoeid.

In de formatie is afgesproken alert te zijn op het welzijn van bewindspersonen, zei D66-leider Sigrid Kaag kort voor kerst. “We moeten letten op elkaars gezondheid.” Ook CU-leider Segers heeft zijn twee nieuwe bewindslieden op het hart gedrukt hun tijd en ‘denkruimte’ te bewaken. “Voor je het weet, zitten al je dagen volgepland. Bewindspersonen moeten hun grenzen beter bewaken.”

Daarbij ziet hij ook een rol voor Kamervoorzitter Vera Bergkamp. Zij moet, vindt Segers, de eindtijden van debatten beter bewaken. “En soms moet een debat maar een week later worden ingepland. Niet omdat we als coalitie iets willen blokkeren, maar om een puur menselijke reden.”

Waarschuwing

De Bloom, verbonden aan de Rijksuniversiteit Groningen, stelt dat de druk enorm is. “Als dit maanden of zelfs jaren doorgaat, houden weinig mensen het vol – en al helemaal niet met werkplezier.” Dan kunnen er slachtoffers vallen, waarschuwt ze, verwijzend naar de letterlijk omgevallen minister Bruins.

“Misschien was het beter geweest als we even hadden uitgerust,” geeft CDA-leider Wopke Hoekstra toe, die maandag van Financiën naar Buitenlandse Zaken verkaste. “Maar ik heb het geluk dat ik altijd snel oplaad,” zei hij, voordat hij woensdag positief testte op corona. “Daar komt bij: kiezers hebben geen boodschap aan vermoeide politici. De formatie heeft zó lang geduurd, dan doet het er echt niet toe dat wij misschien moe zijn of niet.”

Meer over