Minister Dijkgraaf: ‘Staatssecretaris en topambtenaar braken geen regels door privéuitjes met Rijxman’

De privéuitstapjes die voormalig NPO-­bestuursvoorzitter Shula Rijxman maakte met toenmalig staatssecretaris Sander Dekker (Media) waren niet tegen de regels, stelde minister Robbert Dijkgraaf donderdag tijdens een debat in de Tweede Kamer.

Hanneke Keultjes
Shula Rijxman is inmiddels wethouder in Amsterdam. Beeld Jakob van Vliet
Shula Rijxman is inmiddels wethouder in Amsterdam.Beeld Jakob van Vliet

Volgens minister Robbert Dijkgraaf (Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, D66) staan in het handboek voor bewindspersonen, het zogeheten blauwe boekje, ‘geen specifieke regels’ over privérelaties.

VVD’er Dekker ging in 2017, toen hij als demissionair staatssecretaris verantwoordelijk was voor de publieke omroep, op vakantie naar Israël met Rijxman en hun beider partners, zo onthulde de mediapodcast van BNR. Rijxman, inmiddels wethouder in Amsterdam, was toen bestuursvoorzitter van de NPO.

“Je zou verwachten dat hij een zekere distantie onderhoudt naar de organisatie waar hij miljoenen subsidie aan geeft,” oordeelde PVV-Kamerlid Martin Bosma. SP-Kamerlid Peter Kwint vindt het ‘gewoon dom’ maar D66-Kamerlid Sjoerd Sjoerdsma meent dat het blauwe boekje een update behoeft. “Je kunt niet toezicht houden en dan samen op vakantie gaan.” Ook VVD-Kamerlid Pim van Strien erkende dat de ‘beeldvorming belabberd’ is.

De vakantie van Dekker

Maar Dijkgraaf weigerde een oordeel te geven over de vakantie van Dekker. “Het is een moeilijke en subtiele afweging die bij individuele bewindspersonen ligt.” Hij wil (oud-)bewindspersonen ‘het vertrouwen geven dat die afweging op de juiste manier wordt gemaakt’.

Ook voor ambtenaren geldt het ‘uitgangspunt’ dat die zelf zakelijk en privé ‘goed weet te scheiden’. “Daar doen ze ook een eed of belofte voor,” stelde Dijkgraaf. De 63-pagina’s tellende gedragscode integriteit voor ambtenaren verbiedt privécontact met zakenrelaties niet. Bij twijfel, zei Dijkgraaf, kan een ambtenaar overleggen met diens leidinggevende of de vertrouwenspersoon.

Klokkenluider

Dijkgraafs hoogste ambtenaar, Marjan Hammersma, lijkt dat niet te hebben gedaan toen zij augustus vorig jaar samen met Rijxman een hotelkamer had geboekt in Dokkum. PVV’er Bosma bestempelde dit uitje, dat eveneens door BNR werd onthuld, als ‘netwerkcorruptie’. “Staat en omroep liggen lepeltje-lepeltje in een hotelbed.”

Die overnachting werd geruchtmakend omdat Hammersma eerder een vertrouwelijk gesprek voerde met een klokkenluider die schimmige salarisconstructies, waarmee de NPO het maximale salaris voor oproeppersoneel zou proberen te omzeilen, aan de orde wilde stellen. Na het gesprek zou de klokkenluider niets meer van de topambtenaar hebben gehoord. De klokkenluider wist niet dat Hammersma hecht was met Rijxman.

Gescheiden

Rijxman zegt in een verklaring dat ze Hammersma kent uit de tijd dat ze bij productiebedrijf IDTV werkte, van 2001 tot 2011. “In de tijd dat ik ziek werd, kregen wij een vriendschappelijke band. We hebben werk en privé altijd gescheiden gehouden.”

Van de klokkenluider hoorde Rijxman uit de media. “Ik heb dit nooit besproken met Hammersma.” Rijxman stelt de ‘vriendschappelijke band’ wel gemeld te hebben. “Ik heb indertijd Tjibbe Joustra, de voorzitter van de Raad van Toezicht van de NPO, op de hoogte gesteld.”

Belangenverstrengeling

Het Commissariaat voor de Media kondigde donderdag een breed onderzoek aan naar belangenverstrengeling bij de NPO. Rijxman stelt dat ze niet in strijd met de NPO-regels heeft gehandeld. “Ik heb de Governance Code van de NPO niet overtreden.” Ook niet, stelt ze, toen ze op reis ging met Dekker. “Moeten we dan van iedereen in een publieke functie gaan vragen alle kennissen en vrienden in een openbaar register bij te houden?”

Ook de Auditdienst Rijk, de interne controleur van het kabinet, doet onderzoek naar de gang van zaken rond de klokkenluider. Dat onderzoek zou half juli klaar moeten zijn. De Tweede Kamer wil daarom na het reces opnieuw in debat met Dijkgraaf en staatssecretaris Gunay Uslu (Media, D66).