PlusNieuwe Lichting

Millennial stelt zijn eigen familie samen: ‘Het voelt goed om alleen tijd te steken in de mensen die mij gelukkig maken’

null Beeld Hagar Vardimon
Beeld Hagar Vardimon

Meer nog dan eerdere generaties bevraagt de millennial de status quo: over werk, huisje-boompje-beestje én de sociale kring. De grenzen tussen familie en vrienden verschuiven. ‘Kerst vier ik tegenwoordig ook alleen met vrienden.’

Raounak Khaddari

We stonden samen in een kroeg in de Jordaan toen een begin dertiger terloops vertelde dat hij geen contact meer had met zijn moeder en haar kant van de familie. Daar was geen directe aanleiding voor – geen ruzies of trauma’s. Hij had vooral geen reden om wél energie te steken in de relatie met zijn moeder. “Waarom?” vroeg hij meermaals toen ik zei dat het zonde en egoïstisch was. “Als je elkaar niet inspireert of het niet écht gezellig met elkaar hebt, moet je dan contact houden om het contact houden? Dat kost iedereen alleen maar energie, toch? Ik wil me alleen omringen met leuke mensen die me gelukkig maken.”

Het is misschien een extreem voorbeeld, maar zijn overweging is niet helemaal los te zien van deze tijd of generatie, constateert Beate Volker, socioloog, hoogleraar stadsgeografie en sociale netwerken en directeur van het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving. “Het liberalisme en individualisme van de afgelopen tien, vijftien jaar doen ons geloven dat succes maakbaar is en dat we het allemaal zelf moeten doen,” zegt zij. Een vaste baan, pensioen, spaargeld en een woning zijn voor jonge mensen niet meer zo vanzelfsprekend als voor vorige generaties. “Jij moet het volbrengen, jij moet slagen in het leven, jij kunt je eigen leven inrichten en opbouwen zoals je zelf wilt, jij moet hard werken voor je ideale leven.”

Wat daar uit volgt: “Als het niet lukt in het leven, kun je dat niet wijten aan familie of andere externe factoren. Jij hebt de regie. Dat is hoe we kijken naar starters van nu.” Dus nee, zegt Volker, het zelf samenstellen van je ‘familie’, is dan niet zo vreemd. Als je het zelf moet doen, wil je een zo passend mogelijke omgeving creëren om je te steunen in je weg naar wat jij succesvol vindt of waar jij geluk vindt.”

Geen netwerk maar een konvooi

Sociale verhoudingen zijn de afgelopen jaren flink opgeschud en tegenwoordig wordt alles bevraagd. Oók bloedbanden, zegt emeritus hoogleraar sociologie Jenny Gierveld, die nog verbonden is aan de Vrije Universiteit en aan het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut. “We doen dingen niet meer omdat we ze altijd zo hebben gedaan. We denken na over wie onze tijd waard is en waar we energie in steken.”

Het ‘instituut’ gezin is aan erosie onderhevig. Het aandeel alleenstaanden is de afgelopen decennia flink gegroeid: van 5 procent van alle meerderjarige Nederlanders in 1947 naar bijna 22 procent in 2017, blijkt uit cijfers van het CBS. En woonde aan het begin van dit millennium nog 59 procent van de twintigers samen, inmiddels is dat afgenomen tot 47 procent.

Tegelijkertijd is het belang van vriendschappen onder twintigers en dertigers alleen maar toegenomen. “Sociaal contact is voor iedereen, of je nu 30 of 70 bent, belangrijk,” zegt Gierveld, die wijst op de verbondenheid en veiligheid die ‘een konvooi’ kan leveren. “Mensen hebben het altijd over een netwerk, dat is een akelig droog begrip. Ik spreek over een konvooi, dat bescherming biedt. Dat is in het leven ook zo, mensen willen een konvooi om zich veilig en omringd te voelen en goed te kunnen doen wat ze moeten doen.”

Derde kerstdag

Het konvooi blijft, de samenstelling ervan verandert. Er is niet voor niets een term voor: ‘framily’, een samentrekking van friends en family. Familie blijft belangrijk, benadrukt Volker. “Maar familie krijgt wel een minder prominente rol in levens, waar banden met vrienden juist waardevoller worden.”

Vergrijzing speelt daarin ook een rol. Familienetwerken dunnen uit en ‘eenzaamheid is bij uitstek iets om met anderen te delen’, luidt het begin van het rapport van het SCP naar de ouder wordende bevolking. Uit dat onderzoek blijkt dat de gemiddelde individuele oudere minder eenzaam is dan zijn of haar leeftijdsgenoot twintig jaar eerder. Volgens het SCP zijn het de verbeterde sociale contacten die daarbij helpen. Meer ouderen hebben een partner en hun netwerk is gemiddeld groter en diverser.

Volker verwacht dat deze ontwikkeling doorzet. “De grenzen tussen familie en vrienden verschuiven. Kijk naar derde kerstdag. Dat is de laatste jaren normaal geworden. Familierituelen worden steeds vaker ook rituelen voor vrienden.”

Dat is ook de ervaring van Dyanna (25), die in Amsterdam een heel eigen kring mensen om zich heen heeft verzameld. Haar familie ziet ze bijna niet. “Kerst vier ik tegenwoordig ook alleen met vrienden.” Is de vriendschap onvoorwaardelijk en voor het leven? “Ik weet niet hoe het over tien jaar is, maar het voelt nu goed om alleen tijd te steken in de mensen die mij gelukkig maken.”

Slecht voor maatschappelijke cohesie

Wel doet een kring van uitsluitend zelf gekozen relaties de sociale cohesie op maatschappelijk niveau weinig goed, waarschuwt Volker. Mensen kiezen vaak vrienden die op hen lijken. Op sociaal economisch niveau, in leeftijd maar ook in denkbeelden. “Het gaat veel om bevestiging. We willen worden gezien, gewaardeerd en begrepen. We kunnen daardoor het contact met mensen buiten ons netwerk verliezen.”

Dat geeft spanning, zeker in een stad als Amsterdam met meer dan 160 nationaliteiten en mensen die qua inkomen en opleidingsniveau flink uiteen liggen. Het aantal miljonairs in Amsterdam is in vijf jaar tijd flink gestegen, zo blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Tegelijkertijd leven nog altijd veel Amsterdammers onder de armoedegrens. Volgens de meest recente cijfers bestaat de bevolking voor 35 procent uit hoge inkomens en is het aandeel lage inkomens 47,5 procent. De middenklasse sterft langzaam uit: slechts 18 procent van de Amsterdammers behoort tot deze groep.

Wie zich alleen omringt met zelf gekozen relaties van bijvoorbeeld dezelfde sociëteit, hardloopclub of buurt, loopt dus grote kans het zicht op de ander te verliezen. Volker: “Op macro niveau is dat voor de samenleving niet goed. Je moet juist het gesprek met anderen aangaan om jezelf te blijven prikkelen, om de andere te begrijpen en om samen te kunnen leven.”

null Beeld ANP Kippa
Beeld ANP Kippa

Oud-politicus, socioloog en feminist Hedy d’Ancona (84): ‘Gelukkig hebben we dat verplichte karakter afgeschaft’

“In mijn tijd was er een soort gezinsideologie, was het plaatje: vader, moeder, twee kids en een hond. Dat was het ideaal, zo hoorde het eruit te zien. En in het gezin waren de taken ook al bepaald: iedereen wist wie voor het eten zorgde en wie de baas was in huis. Gelukkig hebben we dat verplichte karakter afgeschaft. Ik vind het een erg goede ontwikkeling dat de banden met vrienden belangrijker zijn geworden en dat de gezinsideologie is afgeschaft.

Voor ouderen, en dat zie ik ook in mijn omgeving, zijn vrienden een belangrijkere rol in het leven gaan spelen. En dat is maar goed ook. Vooral als je niet alleen maar vrienden hebt van dezelfde leeftijd. Dat is goed, want in mijn vriendenkring knakt de een na de ander om, tot ik zelf aan de beurt ben. Met jongere vrienden om je heen voorkom je dat je alleen overblijft.

In de jaren zestig, toen ik rond de twintig was, heb ik iets gelezen wat ik nooit meer ben vergeten. Het was een kop die als volgt luidde: ‘Wat doen we met moeder tijdens de feestdagen?’ Toen dacht ik al: ik wil nooit in de positie komen dat mijn kinderen mij tot probleem van de week benoemen. Ik wil geen verplichting zijn en dat ben ik ook niet.

Ideaalbeelden leven een stug leven. Er is een beeld waar knus en samenzijn samengaan en zieligheid en alleen zijn samengaan, maar alleen is niet altijd zielig. Althans, ik vind dat niet zielig. En als je je alleen voelt, troost je je niet door aan te schuiven bij andermans tafel. Dat is geen troost. Voor mij is troost veel meer dat ik met lekkere muziek op de achtergrond kranten en boeken kan lezen en binnen warm thuis zit, terwijl het buiten vriest. Ik voel me dan bevoorrecht, alleen én niet zielig.’

Nieuwe lichting

Elke nieuwe generatie die er woont en werkt, verandert Amsterdam. Journalist Raounak Khaddari onderzoekt in deze serie hoe twintigers en dertigers hun weg zoeken in de stad. De vorige afleveringen:

♦ Niet langer diploma’s, maar vaardigheden zetten de toon op de arbeidsmarkt

♦ Huisje, boompje, baby: dat ligt voor millennials niet voor de hand

♦ ‘De ware’ vinden anno nu: het moet perfect zijn, anders swipen we verder

Starters krijgen amper voet aan de grond in Amsterdam: ‘Op mijn 32ste wéér op kamers. Dat is toch pijnlijk?’

♦ Wanneer is een betere versie van jezelf goed genoeg? Op Instagram lijkt het alsof het altijd beter kan