Interview

Met een vlieger over de Noordpool razen: onderzoeker Bernice Notenboom neemt het risico

Bernice Notenboom trekt voor onderzoek én avontuur ruim 2000 kilometer over de ijskap van Groenland, met behulp van vliegers. Zonder risico is dat niet: IJsberen, gletsjerspleten en stormen liggen op de loer.

Hans Nijenhuis
Notenboom doorkruist met haar Nederlandse en Deense reisgenoten Groenland van zuid naar noord, met behulp van ski’s en kites. Beeld Privebeeld
Notenboom doorkruist met haar Nederlandse en Deense reisgenoten Groenland van zuid naar noord, met behulp van ski’s en kites.Beeld Privebeeld

Ontdekkingsreiziger Bernice Notenboom (59) is donderdag naar de ijskap van Groenland vertrokken, waar ze met twee anderen ruim 2000 kilometer zal afleggen op ski’s, voortgetrokken door kites.

Het is een gevaarlijke reis. Neem het risico op storm. Dan verdwijnt het zicht, kan het -40 graden worden en zit er er niks anders op dan schuilen in een tentje. En dan maar hopen dat de storm niet te lang aanhoudt, want de expeditie heeft voedsel mee voor 35 dagen. In die tijd moet wel het eindpunt worden gehaald: dáár en nergens anders staan Inuit met hun hondensledes de expeditieleden op te wachten om ze terug te brengen naar de bewoonde wereld.

Dan de gletsjerspleten. De Belgische avonturier Dixie Dansercoer (58) viel vorig jaar in zo'n kloof en overleefde het niet. Ook op Groenland, tijdens een vergelijkbare expeditie. “We weten op basis van satellietbeelden waar ze zijn, die gegevens hebben we in onze GPS ingevoerd,” zegt Notenboom. “Zolang we boven de 2000 meter hoogte blijven, zouden we safe moeten zijn.”

Het risico op bevriezing: geen lichaamsdelen blootstellen aan de buitenlucht. “Mocht je in extreme kou toch je behoefte moeten doen, dan graaf je een kuil in je tent.” En ten slotte de ijsberen. “We nemen een geweer mee, maar je schiet natuurlijk nooit gericht. Eerst probeer je het met vuurpijlen, daar schrikken ze meestal wel van. Als dat niet helpt schiet je in de lucht. Alleen in het alleruiterste geval…”

Onderzoek

Zo’n onderneming begin je natuurlijk niet zomaar. Notenboom, die al eerder poolexpedities maakte, de Mount Everest beklom en over haar ervaringen verschillende films en een boek uitbracht, is niet zozeer uit op avontuur als wel op onderzoek. Natuurlijk, er is al onderzoek naar de toestand van de ijskap. Maar wetenschappers worden doorgaans ergens gedropt met een helikopter, maken daar een basiskamp en komen niet verder dan de directe omgeving. Notenboom doorkruist met haar Nederlandse en Deense reisgenoten Groenland van zuid naar noord. Met behulp van satellietbeelden is al veel te zien, maar voor een compleet beeld zijn toch echt ogen op de grond nodig, ground truthing, zoals dat heet.

En het gaat wel ergens over. Vorig jaar was het 25ste jaar op rij waarin de Groenlandse ijskap in de zomer meer ijs verloor dan er in de winter bij kwam. Het regende zelfs, op 3300 meter hoogte. “In 12.000 jaar hebben we nog nooit zoveel ijs zien smelten Wat zijn daarvan de effecten? Hoe instabiel zijn de ijsplaten inmiddels?” Aan het beantwoorden van die vragen hoopt de expeditie een bijdrage te leveren.

Het risico op bevriezing is dagelijkse kost voor Notenboom en haar expeditieleden: geen lichaamsdelen blootstellen aan de buitenlucht is het devies. Beeld Privebeeld
Het risico op bevriezing is dagelijkse kost voor Notenboom en haar expeditieleden: geen lichaamsdelen blootstellen aan de buitenlucht is het devies.Beeld Privebeeld

Energie van vliegers

En dan is er de manier van reizen: op windenergie. Notenboom wil graag aandacht voor het gebruik van vliegers om duurzame energie op te wekken. Een windmolen zet je niet zomaar even neer. Met kites verbonden aan een dynamo op de grond kun je een dorp op een afgelegen eiland zo van stroom voorzien.

Het was ooit een idee van astronaut Wubbo Ockels, dit gebruik van vliegers. De Delftse start-up Kitepower heeft inmiddels een proef gedaan met Defensie op Aruba. Bij Mauritius draait een enorme kite van een Duits bedrijf achtjes om zo het eiland van energie te voorzien. Er zijn zelfs luxe resorts in de Caraïben waar de de airco al op kites draait.

Oude reflexen

De techniek staat nog in de kinderschoenen en dat zorgt voor uitdagingen: voor de stabiele wind waardoor een vlieger probleemloos in de lucht kan blijven, moet je eigenlijk op 400 meter hoogte zijn. Dat is twee keer de hoogte van een windmolen.

De vliegers die Bernice Notenboom en haar makkers gebruiken gaan tot maximaal 50 meter, maar het gaat haar niet om de hoogte. Het gaat haar om het reiken. “Je ziet met de oorlog in Oekraïne dat oude reflexen weer boven komen: waar halen we gas vandaan, waar kunnen we nog naar olie boren? Nog pas 6 procent van de wereld is voorzien van windenergie,” zegt Notenboom. “Dát moet de vraag zijn: hoe kunnen we meer wind vangen?”

Een droom? Bernice Notenboom is geen dromer. Ze bereidt zich tot in de details voor als ze ergens aan begint. Ze gaat op Groenland 50 tot 100 kilometer per dag overbruggen, levend van de wind. En als dat kan, is haar boodschap, wat kan er dan nog meer?

Meer over