PlusAchtergrond

Marc Overmars: de eerste die snoeihard van de apenrots valt, vermoedelijk niet de laatste

Dat #metoo lange tijd aan de voetbalwereld voorbijging, mag een klein wonder heten. Weinig subculturen zijn zo doordrenkt van machismo als dit mannenbolwerk. Ajaxdirecteur Marc Overmars is de eerste die valt, maar waarschijnlijk niet de laatste.

Sjoerd Mossou
null Beeld ANP
Beeld ANP

Voetballers en trainers die hitsige appjes sturen. Voetballers die bedelen om telefoonnummers. Voetballers die vlak na een interview opeens om een date vragen.

Je hoeft aan willekeurige vrouwelijke journalisten maar om wat anekdotes te vragen, of ze schudden zonder uitzondering een reeks voorbeelden uit hun mouw. De voetbalwereld is als een apenrots vol alfamannetjes. Jagen, veroveren, pochen: onmiskenbare onderdelen van wat de ‘kleedkamercultuur’ is gaan heten.

Veel (top)voetballers groeien op met het idee dat vrouwen voor hen in de rij staan – en je die vrouwen alleen nog maar uit hoeft te kiezen. Je zou als voetballer zomaar in de waan kunnen leven dat ‘nee’ niet tot de opties behoort.

Tekenend was in dat licht ook de verklaring van Marc Overmars in het officiële persbericht over zijn ontslag, zondagavond laat. ‘Helaas realiseerde ik me niet goed dat ik hiermee grenzen heb overschreden,’ stelde de technisch directeur van Ajax. Ook Overmars, oud-topvoetballer, groeide op in het machismoreservaat van schier oneindige aandacht en bevestiging.

#metoo

Wat dat betreft is het een klein wonder dat de wereldwijde #metoobeweging lange tijd vrijwel geheel aan de voetbalwereld voorbijging. Er waren een aantal geruchtmakende verkrachtingszaken, met name in Engeland, zaken van huiselijk geweld ook, maar het thema ‘seksuele intimidatie op de werkvloer’ – in Nederland onlangs zeer actueel geworden door het schandaal rond The Voice – kwam zelden aan het oppervlak.

Daar is ook een logische verklaring voor: voetbalclubs en -organisaties waren en zijn grotendeels mannenbolwerken. Binnen de hiërarchie van voetbalteams zijn vrouwen zelden onderdeel van de gezagsverhoudingen, hooguit hebben clubs een vrouwelijke verzorger of dokter in dienst. Op de lijn technisch directeur-trainer-staf-spelers werken vrijwel alleen maar mannen, het vrouwenvoetbal uiteraard uitgezonderd.

Grijs gebied

Als voetballers (of trainers) zich schuldig maken aan ongewenst of grensoverschrijdend gedrag, dan doen ze dat in de meeste gevallen buiten het bereik van de club. Ofwel geheel privé, ofwel in het grijze gebied van fans en media.

‘Op kantoor’ is er de laatste twee decennia echter wél veel veranderd. Waar voetbalclubs tot de jaren negentig slechts een secretaresse of wat gastdames in dienst hadden, zijn vrouwen op de werkvloer stilaan gemeengoed geworden. Op media-afdelingen, in de marketing, pr of commercie en op financiële posities zijn steeds meer vrouwen actief. Bij Ajax, ook qua organisatie de grootste club van het land, werken inmiddels tientallen vrouwen op uiteenlopende plekken.

Die ontwikkeling zal alleen maar verder doorzetten. De KNVB maakt al een paar jaar serieus werk van diversiteitsbeleid. Met Marianne van Leeuwen koos het onlangs nog voor een vrouw op de hoogste directiepositie.

Vrouwenvoetbal

De populariteit van vrouwenvoetbal draagt ook bij aan die tendens: veel profclubs hebben inmiddels een vrouwentak, die in rechtstreekse verbinding staat met bijvoorbeeld het mediadepartement of commerciële afdelingen. Aan de zijlijn nam ook het aantal vrouwelijke journalisten gestaag toe.

Veel gaat op dat vlak ook goed: de meeste voetballers vinden er niets vreemd aan als ze na afloop van een wedstrijd worden geïnterviewd door Hélène Hendriks of Fresia Cousiño Arias. Sanne Clements die bij PSV de persconferenties leidt? Geen haan die er anno 2022 nog naar kraait. Stap voor stap zet het ouderwetse mannenbolwerk zijn deuren open, met dank ook aan het legertje vrouwen dat die deuren onbevreesd opentrok.

Maar de emancipatie van het voetbal is nog lang niet voltooid, zo bleek deze week maar weer. Marc Overmars illustreerde dat bij Ajax op de meest schrijnende wijze, leidend tot een roemloos ontslag met grote gevolgen.

De technisch directeur van Ajax is de eerste in Nederland die snoeihard van de apenrots is gevallen. Hij zal vermoedelijk niet de laatste zijn.

Meer over