Plus

Lange wachttijd voor nieuw paspoort of rijbewijs: 1 tot 3 maanden

Gemeenten kampen met lange wachttijden bij de dienst burgerzaken. Het kan een tot bijna drie maanden duren voordat inwoners een nieuw rijbewijs, paspoort of ID-kaart hebben.

Marcia Nieuwenhuis
De wachttijden voor ID-bewijzen zijn bij veel gemeenten flink opgelopen.  Beeld
De wachttijden voor ID-bewijzen zijn bij veel gemeenten flink opgelopen.

Dat blijkt uit een rondgang langs de grootste gemeenten in Nederland. Er kunnen vele weken overheen gaan voordat een nieuw ID-bewijs in bezit is: in Den Haag duurt het twaalf weken, in Zoetermeer zeven weken, in Amersfoort zes weken, in Amsterdam en Utrecht vijf weken, in Rotterdam drie tot zes weken, afhankelijk van locatie, in Enschede en Leiden drie tot vier weken, in Eindhoven, Haarlem, Leeuwarden en Ede twee tot drie weken. Gemiddeld bedraagt de wachttijd ruim een maand.

De lange wachttijden zijn ontstaan door de inschrijving van Oekraïense vluchtelingen of vragen over hun situatie, maar ook door de organisatie van de gemeenteraadsverkiezingen en de gestegen vraag naar documenten sinds corona. Burgerzaken merkt daarnaast dat uitgestelde huwelijken alsnog worden ingepland. Verder worden gemeenten bevraagd over de compensatie van de hoge energierekeningen en belastingaanslagen. Dat terwijl door ziekmeldingen en personeelstekort de balies juist onderbemand zijn.

Een woordvoerder van de gemeente Amsterdam laat weten dat het in deze tijd normaal al drukker is vanwege de naderende vakanties en dat daar normaal op geanticipeerd kan worden, maar vanwege een aantal redenen is dat dit jaar lastiger. Zo valt nog steeds veel personeel uit vanwege corona, is een deel van de werknemers vrijgemaakt om Oekraïense vluchtelingen te registeren en zijn er enkele feestdagen in april waardoor er minder dagen beschikbaar zijn om een afspraak in te plannen. “Om de wachttijden te beperken worden momenteel extra medewerkers ingehuurd en opgeleid,” aldus de woordvoerder. “Afhankelijk van de toestroom van vluchtelingen, hopen we begin mei weer terug naar normaal te zijn en kunnen Amsterdammers weer binnen vijf werkdagen een aanvraag voor een paspoort of rijbewijs doen.”

Extra werkdruk

De gemeente Den Haag spant de kroon: daar duurt het momenteel bijna elf weken voordat burgers een afspraak voor hun paspoort kunnen maken. Dan kan het nog maximaal vijf dagen duren tot het document klaar is. Woordvoerder Vicky Hendriks: “De coronapandemie en de nasleep daarvan met uitgestelde afspraken, in combinatie met de oorlog in Oekraïne zorgt voor extra werkdruk.” Vanaf volgende week starten er tien mensen extra om de wachttijd in te korten.

In Amersfoort kan het zes weken duren voordat mensen een nieuw paspoort hebben. Volgens woordvoerder Donate Schuil vraagt de inschrijving van Oekraïners veel tijd en aandacht. “Normaliter hebben wij gemiddeld 450 vestigingen in een jaar, wij schrijven nu ongeveer 450 Oekraïners in, in een zeer beperkt tijdsbestek.” Ook al waarschuwt de gemeente acht weken voordat de documenten verlopen, in de praktijk wachten mensen vaak tot het laatste moment. Dat kan reislustige inwoners duur komen te staan. Veel gemeenten brengen voor spoed 51,60 euro extra in rekening, bovenop de gewone kosten.

60 minuten in de wacht

Mensen die de gemeente bellen in de hoop de lange wachttijd te omzeilen, komen vaak van een koude kermis thuis. Wachttijden liepen de afgelopen maand op tot 34 en soms zelfs 60 minuten. Het zijn de uitschieters, maar een Enschedeër hing 21 minuten aan de lijn, een Haarlemmer en een Leidenaar zo’n 25 minuten, een Amsterdammer 34 minuten en een Zoetermeerder 39 minuten. Een enkele inwoner van Den Haag stond zelfs een vol uur in de wacht.

Wat volgens gemeenten meespeelt bij lange wachttijden voor paspoorten en rijbewijzen is dat zij er in de loop der jaren veel taken hebben bijgekregen, maar geen menskracht. Een duidelijk voorbeeld hiervan zijn volgens Amersfoort de gemeenteraadsverkiezingen. “Waar voorheen alleen op woensdag kon worden gestemd, is nu sprake van een verkiezingsperiode die zich over de hele week verspreidt. Op maandag en dinsdag is er de mogelijkheid tot vroeg stemmen, op woensdag de reguliere verkiezingsdag.”

Stemmen tellen

Verschillende gemeenten, waaronder Rotterdam, Utrecht, Groningen, Maastricht en Amersfoort, doen ook nog mee aan een experiment om de stemmen centraler te tellen, waardoor ze zelfs de hele werkweek zoet zijn. Doel: het proces van tellen betrouwbaarder, transparanter en dus beter controleerbaar te maken.

Maar de mensen die daarmee bezig zijn, kunnen niet ondertussen ook paspoorten of rijbewijzen verstrekken. Zo loopt de wachttijd verder op. Gemiddeld duurt het een maand voordat mensen een nieuwe identiteitsbewijs in handen hebben, zo blijkt.

Uitzondering

De gemeente Breda is een gunstige uitzondering. Hier kan volgens de gemeente vaak dezelfde dag nog een afspraak worden gemaakt. In gemeenten die een relatief korte doorlooptijden hebben op de afdeling burgerzaken, zijn veel zaken aangaande Oekraïne vaak elders ondergebracht. Zo geeft woordvoerder Martijn van Gessel van de gemeente Eindhoven aan dat de dienstverlening aan Oekraïense vluchtelingen onder een bepaalde specialist valt. “Daarnaast hebben we een speciaal telefoonnummer specifiek voor alle vragen rondom Oekraïne. Op die manier houden we de bereikbaarheid op orde.”

Volgens de gemeente Haarlem brengt, naast Oekraïne, ook de veranderde samenstelling van de stad ‘meer werk met zich mee’, aldus woordvoerder Mirjam van Haaster. “Bijvoorbeeld: meer expats betekent meer immigratie en meer handelingen aan de balie, omdat mensen digitaal niet verder komen, omdat ze de Nederlandse taal niet of niet genoeg machtig zijn.”

Digitaal verlengen

Voor het verlengen van het rijbewijs is het ook mogelijk om de lange wachttijd te omzeilen door dit digitaal te doen. In steeds meer gemeenten kan dat. Check de site van de Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW) om te zien in welke gemeenten dat kan. Voor het online aanvragen moet een pasfoto worden gemaakt bij een door de RDW erkende fotograaf of fotocabine. Die foto gaat dan digitaal naar de RDW, die het rijbewijs verzorgt.

Online aanvragen is alleen mogelijk wanneer iemand het rijbewijs wil verlengen of de categorieën wil uitbreiden. Als het rijbewijs voor het eerst wordt aangevraagd, is verloren of gestolen, dan is een bezoek aan het gemeentehuis nog noodzakelijk.

Tijdelijke inhuur

Voor ID-bewijzen en paspoorten is online aanvragen niet mogelijk. Daardoor blijven burgers aanlopen tegen personeelsgebrek. Veel ziektemeldingen door corona en griep spelen de afdelingen burgerzaken parten. Gepensioneerden zijn moeilijk te vervangen. Bovendien stelt bijvoorbeeld Leiden dat ‘het in de huidige arbeidsmarkt moeilijk is om tijdelijke inhuur te vinden met de juiste opleiding en ervaring’.

Ook Amersfoort geeft aan daardoor ‘in een lastige positie te zitten’. Woordvoerder Donate Schuil: “Wij hebben voor nu geen andere keus dan het opleiden van nieuw personeel. Maar dat opleiden moet gebeuren door de medewerkers van burgerzaken en dus ook daar knelt het dan weer.”