PlusAchtergrond

Komt er een coronagolf in de zomer? ‘We staan er beter voor dan vorig jaar’

Nu het festivalseizoen losbarst en corona vergeten lijkt, neemt het aantal besmette mensen wat toe. Al zou een ‘zomergolf’ geen reden tot paniek moeten zijn. Maar is een nieuwe variant besmettelijker, dan kunnen we in het najaar onze borst natmaken.

Niels Klaassen en Ellen van Gaalen
Per branche komen er straks ‘maatregelenladders’, van lichte ingrepen tot zware restricties, zoals het corona toegangsbewijs.  Beeld ANP / Egbert Hartman
Per branche komen er straks ‘maatregelenladders’, van lichte ingrepen tot zware restricties, zoals het corona toegangsbewijs.Beeld ANP / Egbert Hartman

1. Moeten we een nieuwe coronagolf vrezen?

Het aantal mensen dat positief test, stijgt. De afgelopen week waren dat er dagelijks gemiddeld iets meer dan 2000, drie weken geleden lag het dieptepunt op 732 infecties per dag. Daarna steeg dus het aantal besmettingen. Ook het reproductiegetal – dat aangeeft aan hoeveel mensen een besmet persoon het virus doorgeeft – is opgelopen tot 1,22. Eerder lag dat getal nog onder de 1. Uit het rioolwateronderzoek, waarbij coronadeeltjes worden gezocht, blijkt dat met name in de regio Den Haag, Almere en Volendam de hoeveelheid virus toeneemt.

Hoewel de cijfers lastig te vergelijken zijn, telt het RIVM nog altijd fors minder coronabesmettingen dan begin dit jaar. Tijdens de piek op 12 februari waren er 125.000 positieve tests op een dag. Sinds 11 april is een zelftest genoeg en gaan mensen dus niet meer massaal naar de GGD-teststraat voor een PCR-test, het werkelijke aantal infecties zal waarschijnlijk dus hoger liggen dan de nu gerapporteerde gevallen.

De ziekenhuisopnames zijn sinds de start van de pandemie een belangrijke graadmeter, maar die nemen slechts licht toe. “Wat we zien is nog niet dramatisch, maar het is moeilijk te voorspellen of we aan de vooravond van een nieuwe golf staan,” zegt viroloog Ab Osterhaus. De vaccinaties geven nog ‘enige’ bescherming en veel mensen hebben meer immuniteit omdat ze corona hebben gehad. “We staan er beter voor dan vorig jaar.”

2. Hoe zit dat met omikron en de nieuwe subvarianten?

De broertjes en zusjes van de omikronvariant (hun namen: BA.4 en BA.5) nemen binnenkort mogelijk de boel over, verwacht het RIVM. Als deze subvarianten van omikron inderdaad besmettelijker zijn, kan er een nieuwe infectiegolf komen, stelt het kabinet met veel mitsen en maren. ‘Hoewel er op dit moment geen signalen zijn dat één van deze nieuwe varianten leidt tot een ernstiger ziektebeeld dan de vorige omikronvarianten, kan een nieuwe stijging van het aantal infecties leiden tot meer druk op de zorg door zowel een toename van zieken, als door meer uitval van personeel,’ schrijft Kuipers in het najaarsplan dat hij maandag naar de Tweede Kamer stuurde. Lichtpuntjes rond de nieuwe omikrontypes zijn er ook: in Zuid-Afrika leidde de opkomst van BA.4 en BA.5 tot een nieuwe infectiegolf in april en mei, maar de top van de golf was minder hoog, ook de sterfte lag lager.

3. Moeten we vrezen voor onze zomervakantie?

Dat het aantal besmettingen uitgerekend bij de start van het zomerseizoen oploopt, doet denken aan de ‘Dansen met Janssen-affaire’. Vorig jaar mochten mensen na één Janssenprik direct naar bijvoorbeeld festivals en horecagelegenheden. Het gevolg: een coronagolf vlak voordat Nederland op vakantie wilde. Nu hebben de meeste Europese landen vrijwel alle coronaregels voor reizigers laten vervallen. “Maar alles is open en kan weer, dus het virus zal sneller rondgaan,” voorspelt viroloog Osterhaus. Volgens hem blijft het belangrijk de adviezen en regels in de gaten te houden.

4. Is het nodig om een nieuwe coronavaccinatie te halen?

Niet als je jonger bent dan 60 jaar. De herhaalprik – dat is de vaccinatie ná de booster, voor veel mensen dus de vierde prik – is na expertadvies alleen beschikbaar voor mensen van 60 jaar en ouder, bewoners van verpleeghuizen, volwassenen met het syndroom van Down en volwassenen met een ernstige afweerstoornis. Deze vaccinatie blijkt veel minder gewild dan de vorige prikken: tot dusver heeft 42 procent van de 60-plussers deze vaccinatie gehaald.

Voor de rest van de mensen is er nu geen coronavaccin beschikbaar, ook niet op vrijwillige basis. Volgens de Gezondheidsraad is er met de huidige dominante omikronvariant geen medische reden om tot een massale campagne over te gaan.

Dat kan nog veranderen, als infectie-aantallen oplopen en eventuele nieuwe varianten opduiken. Daarom houden Gezondheidsraad en RIVM tweewekelijks de vinger aan de pols: als er aanleiding is, kan het kabinet dan snel besluiten tot een nieuwe grote prikronde.

Veel grote test- en vaccinatiehallen van de GGD zijn gesloten (‘op de waakvlam’) maar kunnen binnen zes weken weer op volle toeren draaien, met 100.000 PCR-tests per dag en anderhalf miljoen vaccinaties per week. Het kabinet houdt wel alvast rekening met een nieuwe herhaalprik in het najaar voor dezelfde groep (60-plussers en kwetsbaren) maar een startdatum is er nog niet.

5. Hoe gaat het eigenlijk met de coronapatiënten in ziekenhuizen?

Dagelijks belanden er nog nieuwe coronapatiënten in de ziekenhuizen. Op de intensivecareafdelingen liggen nog slechts 21 mensen met het virus, maar op de verpleegafdelingen worden nog 340 covidpatiënten behandeld. Longarts Leon van den Toorn, tevens voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Artsen voor Longziekten en Tuberculose, ziet nu ‘een bescheiden opleving’ van patiënten in de ziekenhuizen. “Het gaat vooral om ouderen, mensen die een transplantatie hebben gehad, een afweerstoornis hebben of nog niet gevaccineerd zijn.”

Toch verloopt de ziekte bij de meeste coronapatiënten milder dan tijdens eerdere golven. “Ze gaan alleen bij hoge uitzondering naar de ic. Deze stijging is reden voor waakzaamheid, niet voor paniek,” aldus Van den Toorn.

6. Hoe gaat Nederland een eventuele nieuwe coronagolf opvangen?

Vol goede moed en beter voorbereid dan bij eerdere golven, zo lijkt minister Ernst Kuipers van Volksgezondheid (D66) uit te willen stralen. Heel concreet zijn de plannen die hij maandag presenteerde nog niet. Het doel is om komend najaar alles zo lang mogelijk open te houden, vooral sectoren zelf moeten preventiemaatregelen nemen. Denk aan: ventilatie, looproutes, mondkapjes en spatschermen.

Maar de uitgewerkte sectorplannen zijn pas klaar in september, onder meer de horeca heeft nog geen maatregelenpakket gemaakt. Per branche komen er straks ‘maatregelenladders’, van lichte ingrepen tot zware restricties, zoals het coronatoegangsbewijs. Al is de ladder geen wondermiddel. Als infectieaantallen en ziekenhuisopnames echt hard oplopen – bijvoorbeeld door een nieuwe variant – zal er meer nodig zijn, erkent Kuipers. Dan komt de lockdownhamer weer in beeld.

Anders dan de vorige jaren komt er wel een maatschappelijke evenknie van Jaap van Dissel: voor een bredere blik op de crisisaanpak wordt ex-GroenLinks-leider Jolande Sap aangesteld als voorzitter van het nieuwe Maatschappelijk Impact Team (MIT). Saps MIT gaat naast het Outbreak Management Team (OMT) adviseren over de bredere maatschappelijke gevolgen van coronabeleid, zegt Kuipers. “Dus we krijgen een dubbel advies voortaan. Dan luisteren we naar zowel het OMT als het MIT.”|

Al blijft de vraag of je het OMT kan passeren als de virologen voor code zwart waarschuwen op de ic’s en Saps MIT vindt dat een lockdown niet door de beugel kan.