PlusNieuws

Kolen, de meest vervuilende elektriciteitsbron, maken een comeback

Nederlandse kolencentrales produceerden in het eerste half jaar van 2021 bijna vijftig procent meer stroom dan in dezelfde periode vorig jaar. Door torenhoge gasprijzen is de meest vervuilende bron van elektriciteit weer in trek.

Kolencentrale in Rotterdam. Beeld Flip Franssen/Hollandse Hoogte
Kolencentrale in Rotterdam.Beeld Flip Franssen/Hollandse Hoogte

Mede daardoor dreigt Nederland de door de rechter opgelegde Urgenda-doelstellingen dit jaar niet te halen. Kolenstroom is de meest vervuilende vorm van elektriciteit. Om aan vonnissen van de rechter en internationale verdragen te voldoen moet Nederland juist mínder CO2 uitstoten. Het kabinet heeft dan ook besloten dat de vier kolencentrales die Nederland nog heeft, op termijn dicht moeten.

Toch produceerden deze centrales in de eerste zes maanden van dit jaar fors meer dan een jaar eerder in die periode, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek: ruim 6000 miljoen kilowattuur, tegenover ruim 4000 miljoen een jaar eerder. Daarmee maken kolen een voorzichtige comeback. Dit jaar is 10 procent van de stroom afkomstig uit kolencentrales, vorig jaar was dat 7 procent.

Voorheen lag het aandeel van kolencentrales in de Nederlandse stroomproductie nog veel hoger. Tussen 2015 en 2019 gingen zes centrales echter uit bedrijf. Nu zijn er nog kolencentrales in Eemshaven, Geertruidenberg en op de Maasvlakte (twee stuks). Deze sluiten in 2025 of 2030.

Torenhoge gasprijs

De recente opleving is vooral te wijten aan de torenhoge prijzen van gas, stelt Jilles van den Beukel, energieanalist bij het The Hague Centre for Strategic Studies. Stroom uit gascentrales is het voornaamste fossiele alternatief voor kolenstroom, en is ongeveer de helft minder vervuilend. “De prijs van gas heeft door groeiende wereldwijde vraag echt een enorme vlucht genomen, die staat op recordhoogte. Vorig jaar zomer kostte een kubieke meter gas 5 euro, nu meer dan 60.”

De prijs van kolen is ook gestegen, maar minder hard. Van den Beukel: “Daardoor zijn kolen nu met een kleine revival bezig. Dat is opmerkelijk. Het geeft aan hoe extreem de situatie op de internationale gasmarkt is.”

Een andere reden is dat vorig jaar ‘veel en langdurig’ onderhoud plaatsvond in kolencentrales, stelt Cor Pierik van het CBS. “Ze draaien inmiddels weer volop. Hierdoor is de elektriciteitsproductie uit kolen een stuk hoger dan vorig jaar.”

‘Gek geworden?’

Onder de streep stoten de kolencentrales fors meer schadelijke stoffen uit dan vorig jaar. En dat is ‘vreselijk’, zegt Marjan Minnesma, directeur van Urgenda. “Als we hier over dertig jaar op terugkijken, tikken we ons tegen het voorhoofd. Dat na de recente bosbranden en overstromingen de kolencentrales weer volop draaien. Zijn we helemaal gek geworden?”

De opleving van kolen valt samen met een bredere ontwikkeling. Het CBS maakte gisteren bekend dat de uitstoot van broeikasgassen in het tweede kwartaal 11 procent hoger was dan in hetzelfde kwartaal van 2020. Daarmee beweegt de uitstoot zich weer naar het niveau van voor corona. Vooral industrie en transport stoten meer uit.

‘Heel problematisch’

Urgenda won eind 2019 definitief een klimaatzaak tegen de overheid. Het kabinet werd verplicht de uitstoot fors terug te dringen. In 2020 moest de CO2-uitstoot 25 procent lager liggen dan in 1990. Minnesma: “Door corona en omdat de kolencentrales in 2020 deels stillagen, is die doelstelling toen misschien net gehaald. Maar voor 2021 gaat dat niet lukken.”

Maarten de Zeeuw, campagneleider klimaat en energie van Greenpeace Nederland, vindt het ‘heel problematisch’ als de klimaatdoelen niet gehaald worden. “Burgers moeten er op kunnen vertrouwen dat de overheid zijn afspraken nakomt. Dat gebeurt nu niet.”

Eind oktober komt het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) overigens met een nieuwe Klimaat- en Energieverkenning. Daarin probeert het adviesorgaan van de overheid definitief vast te stellen of de Urgenda-doelen in 2020 zijn gehaald, en of ze dit jaar echt buiten beeld zijn. Conclusies daarover nu zijn voorbarig, stelt een woordvoerder.

Urgenda kondigde eerder al aan opnieuw naar de rechter te stappen als de overheid niet aan de afspraken voldoet. Minnesma schermt ook nu nadrukkelijk met het eisen van een dwangsom, mocht de CO2-afname weer lager uitvallen dan de afgesproken 25 procent.

Sluiting

Het kabinet maakt zoals gezegd wel werk van het sluiten van de kolencentrales. Ook mogen de installaties vanaf 2022 nog maar op 35 procent van hun capaciteit draaien. Daarnaast overweegt de overheid om één centrale eerder te sluiten dan in 2025, maar daarover is nog geen akkoord.

Zowel Minnesma als De Zeeuw vindt echter dat het niet hard genoeg gaat. Ze zien in de recente kolenopleving een extra signaal dat de overheid meteen moet ingrijpen bij de kolencentrales. De Zeeuw: “De overheid moet alles doen wat in haar macht ligt.”

Meer over