Overzicht

Kinderopvang bijna gratis, 60 miljard voor stikstof en klimaat: dit zijn de plannen van Rutte IV

In het regeerakkoord van VVD, D66, CDA en ChristenUnie willen de partijen ‘vooruitkijken naar de toekomst’. Er zijn plannen voor de bouw van meer woningen en lastenverlichting voor de middenklasse. Maar er wordt ook – terwijl dit nota bene dezelfde coalitie is als voorheen – veel reparatiewerk gedaan. Dit zijn de plannen op een rij.

Tobias den Hartog en Niels Klaassen
Informateurs Johan Remkes en Wouter Koolmees bieden hun eindverslag en coalitieakkoord aan de Tweede Kamer aan. Beeld ANP
Informateurs Johan Remkes en Wouter Koolmees bieden hun eindverslag en coalitieakkoord aan de Tweede Kamer aan.Beeld ANP

Bestuur

De coalitie wil, indachtig de beloftes van een nieuwe bestuurscultuur, een overheid die ‘betrouwbaar, dienstbaar, dichtbij en rechtvaardig’ is. Wetten moeten beoordeeld worden op ‘eenvoud, menselijke maat en uitvoering’. Er moeten ‘hardheidsclausules’ komen om schrijnende gevallen, mensen die vermalen worden in wetten zonder dat dit de bedoeling is, tegemoet te kunnen komen.

Medisch-ethisch

De medisch-ethische kwesties over ‘voltooid leven’ en abortus worden door de coalitie als vrije kwestie bestempeld: het is aan individuele Kamerleden zelf of ze die medisch-ethische plannen wel of niet steunen. De coalitie is verdeeld over de embryowet en gaat op twee sporen verder met het heikele thema. De embryowet wordt op onderdelen aangepast, waardoor meer embryonaal onderzoek mogelijk wordt.

Verstrekkender plannen van VVD en D66 – onder meer om al vroeg mogelijke ernstige erfelijke afwijkingen op te sporen in de vrucht – worden eerst als initiatiefvoorstel door de fracties uitgewerkt. Dan volgt nog een ‘uitgebreide adviesronde’ en pas dan volgt er mogelijk wetgeving.

Huren

De huurtoeslag gaat flink op de schop: nu nog is het zo dat mensen alleen in aanmerking komen voor huurtoeslag als de maandhuur niet hoger is dan 763,67 euro. De coalitie wil het stelsel ombouwen: de maximale huurgrens wordt afgeschaft en in plaats daarvan komt er een systematiek waarbij het inkomen van de huurder bepaalt in hoeverre iemand een tegemoetkoming in de huur krijgt.

Belastingen

De ‘jubelton’ wordt geschrapt: ouders kunnen hun kinderen niet meer belastingvrij een bedrag van honderdduizend euro schenken voor de koop van een woning.

Beleggers die onroerend goed bezitten gaan onder dezelfde regels vallen als mensen die sparen of aandelen hebben. Pandenbezitters die een woning verhuren hebben nu nog een fiscaal voordeel (leegwaarderatio). Die wordt echter afgeschaft.

Minimumloon

Het minimumloon wordt stapsgewijs met 7,5 procent verhoogd. Ook mensen met een uitkering krijgen daardoor een hoger bedrag, omdat de koppeling in stand blijft. Dit geldt echter niet voor AOW’ers. Zij worden bediend met een hogere ouderenkorting; daarvan profiteren alleen ouderen met geen of een klein pensioen. Ook wordt er een minimumuurloon ingevoerd. Mensen die 40 uur in de week werken en het minimum verdienen gaan er daardoor bijna 1 euro per uur op vooruit.

Landbouw, natuur

Het kabinet stopt tot 2035 25 miljard euro in het Nationaal Programma Landelijk Gebied om landbouw- en natuurgebieden te ontwikkelen. Het gedwongen uitkopen van boeren lijkt bespreekbaar voor het kabinet. In het coalitieakkoord schrijven de partijen: ‘Op sommige plekken is de natuur- en emissieproblematiek zo groot dat vrijwilligheid geen vrijblijvendheid mag betekenen’. Het kabinet wil dan ‘het boerenerf op om te zoeken naar mogelijkheden’.

Stikstof

De stikstofuitstoot moet in 2030 zijn gehalveerd ten opzichte van 2019. Dat is vijf jaar eerder dan tot nu toe was vastgelegd. Daarmee volgt het nieuwe kabinet het advies van de commissie-Remkes, die vorig jaar over de stikstofproblematiek rapporteerde onder de titel: Niet alles kan overal.

Om de positie van de boer in de productieketen te versterken wil het kabinet harde afspraken maken met banken, toeleveranciers, de verwerkende industrie en supermarkten. “Van supermarkten verwachten we transparantie over de wijze waarop hun gehele assortiment aantoonbaar duurzaam en diervriendelijk wordt, inclusief duurzaam inkoopgedrag en een eerlijke prijs voor boeren.” Om bewuste keuzes bij de consument te stimuleren wordt in Nederland geproduceerd voedsel voorzien van een herkomstetiket. De overheid committeert zich bij haar eigen inkoop aan duurzaam en lokaal geproduceerd voedsel. De glastuinbouw, die nu nog draait op gas, wordt gestimuleerd om verder te verduurzamen en koploper te zijn in energiezuinige, circulaire producten.

Kerncentrales

De coalitie noemt kernenergie ‘een aanvulling’ op zon, wind en geothermie en kan worden ingezet voor de productie van waterstof. “Daarom blijft de kerncentrale in Borssele langer open, met uiteraard oog voor de veiligheid.” En opvallend: het kabinet zet ‘stappen voor de bouw van twee nieuwe kerncentrales’, iets wat D66 niet wilde.

Klimaatdoelen

De klimaatdoelen zijn aangescherpt. Om uiterlijk in 2050 klimaatneutraal te zijn, moet de uitstoot van broeikasgassen met 55 procent worden verminderd ten opzichte van 1990. In het Klimaatakkoord van 2019 stond nog 49 procent. Om het nieuwe doel zeker te halen, wordt het beleid gericht op een vermindering met circa 60 procent. In 2035 moet een reductie van 70 procent zijn gerealiseerd. En 80 procent in 2040. Er komt een minister voor Klimaat en Energie, die de beschikking heeft over een klimaat- en transitiefonds van 35 miljard euro voor de komende 10 jaar.

Spaargeld

Er komt een einde aan het systeem waarin mensen belasting over hun spaargeld moeten betalen terwijl ze geen euro rente ontvangen. De vermogenrendementsheffing wordt afgeschaft. Daarvoor in de plaats komt er een belasting op inkomsten uit vermogen op basis van werkelijk genoten rendement. Ofwel: wie geen rendement maakt, betaalt ook geen belasting. Tegelijkertijd gaat de vrijstelling van belasting omhoog naar vermogens tot 80.000 euro. Voor paren is dit het dubbele.

Broeikasgas

Er komen bindende ‘maatwerkafspraken’ met de 10 tot 20 grootste uitstoters van broeikasgassen. Die kunnen rekenen op financiële steun bij de verduurzaming van hun productieproces. Het kabinet blijft inzetten op wind- en zonne-energie, en schaalt de productie en import van waterstof op. Met biomassa – het stoken van hout – voor energiedoeleinden wordt zo snel mogelijk gestopt. De gaswinning in Groningen wordt, conform plan, zo snel als mogelijk afgebouwd ‘omdat de veiligheid van Groningers voorop staat’.

Isoleren

Er komt een langjarig ‘Nationaal Isolatieprogramma’ om woningen sneller, slimmer en socialer te isoleren. Bewoners worden hiervoor actief benaderd. Begonnen wordt bij de woningen die het slechtst geïsoleerd zijn. Huishoudens met een laag- en middeninkomen kunnen rekenen op extra financiële steun. Woningen met slechte isolatie mogen op termijn niet meer worden verhuurd. Het kabinet ondersteunt Europese plannen voor een belasting op kerosine en wil tegelijkertijd investeren in de ontwikkeling en productie van schonere synthetische kerosine. De belasting op vliegtickets gaat omhoog.

Veiligheid

De legale wietteeltexperimenten worden voortgezet, een speciale staatscommissie moet bekijken of xtc (mdma) in gevallen medicinaal gebruikt kan worden. Het kabinet wil grote criminelen plukken en dat geld investeren in publieksvoorzieningen in wijken die lijden onder de misdaad. De kroongetuigeregeling wordt verbeterd, straffen voor wapenbezit, hulp bij uitbraakpogingen en handel en bezit van drugs gaan omhoog. Om de zware misdaad harder aan te pakken kijkt Nederland naar het ‘Italiaanse regime’ om te voorkomen dat criminelen in de gevangenis doorgaan met het leiden van hun syndicaat.

Recht

De griffierechten moeten worden verlaagd, waardoor voor mensen met minder geld de drempel om naar de rechtbank te stappen wordt verlaagd. Met hoeveel deze verlaagd wordt, is onduidelijk. De coalitie wil ook de sociaal advocatuur ‘versterken’, maar eveneens ontbreekt het daadwerkelijke plan daarvoor.

Lastenverlichting

Om de lasten van burgers te verlagen wordt zo’n 2,8 miljard euro uitgetrokken. Reken u echter vooral niet rijk: de lasten voor burgers stijgen de komende jaren tegelijk ook met zo’n 1,8 miljard euro, door beleid dat onder vorige kabinetten al ingezet was.

Studenten

Vanaf studiejaar 2023/2024 komt er een basisbeurs voor alle studenten, plus een inkomensafhankelijke aanvullende beurs. De OV-studentenkaart blijft. Studenten voor wie de afgelopen jaren geen basisbeurs beschikbaar was, worden gecompenseerd. Dat wil zeggen: ze krijgen de keuze tussen korting op hun studieschuld of een studievoucher. Hiervoor wordt 1 miljard extra uitgetrokken. Precieze bedragen over de hoogte van de beurs of de korting op de studieschuld worden niet genoemd.

Het bindend studieadvies (BSA) wordt aangepast. Studenten die in het eerste jaar niet het vereiste aantal studiepunten halen, krijgen de kans om dat in het tweede jaar alsnog te doen. Behalve bij ‘evident onvoldoende studievoortgang’.

Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening

De controversiële verhuurderheffing wordt afgeschaft. Wel moeten corporaties het geld dat ze in kas houden dan verplicht investeren in diverse type woningen. Om acute woningnood voor arbeidsmigranten, daklozen, studenten en starters te ontlasten, komen er jaarlijks 15.000 tijdelijke woningen, ook moeten er jaarlijks 15.000 huizen komen in voormalige kantoorgebouwen. Er moeten 100.000 woningen per jaar gebouwd worden, minstens twee derde moet bestaan uit betaalbare huurwoningen of koophuizen tot de grens van de Nationale Hypotheekgarantie.

Er komt als verwacht een speciale minister voor Volkshuisvesting & Ruimtelijke Ordening (VRO). Het kabinet wil de bouw van mega-datacentra, zoals Facebook in Zeewolde van plan is, aan banden leggen. In het coalitieakkoord staat nu: ‘Hyperscale datacentra leggen een onevenredig groot beslag op de beschikbare duurzame energie in verhouding tot de maatschappelijke en/of economische meerwaarde. Daarom scherpen we de landelijke regie en de toelatingscriteria bij de vergunningverlening hiervoor aan’.

De sociale huur wordt verlaagd voor mensen met een laag inkomen. Mensen die meer verdienen moeten meer huur gaan betalen.

Kinderopvang

De coalitie zegt de ‘ambitie’ te hebben het toeslagenstelsel in de kinderopvang af te schaffen. In ‘stappen’ wordt de vergoeding van de kinderopvang verhoogd ‘tot 95 procent voor werkende ouders’. ‘De toeslag wordt daarnaast direct uitgekeerd aan kinderopvanginstellingen zodat ouders niet meer worden geconfronteerd met hoge terugvorderingen. Ouders betalen alleen nog een kleine eigen bijdrage.’ Ook de huurtoeslag wordt ‘hervormd en vereenvoudigd’.

Rekeningrijden

Rekeningrijden wordt geïntroduceerd in 2030, de wetgeving daarvoor wordt deze kabinetsperiode gereedgemaakt. De heffing is niet tijd- en plaatsgebonden, rijden in de spits wordt dus niet duurder dan rijden in de nacht.

Onderwijs

Leraren in het basisonderwijs gaan evenveel verdienen als collega’s in het voortgezet onderwijs, de zogenoemde loonkloof wordt zo gedicht. In totaal wil de coalitie structureel 1 miljard euro per jaar investeren in ‘het versterken van de onderwijskwaliteit’.

Arbeidsmarkt

De verschillen tussen flexibele contracten en vaste aanstellingen worden kleiner. Oproep-, uitzend- en tijdelijke arbeidscontracten worden beter gereguleerd. Het kabinet wil het systeem met inkomensafhankelijke toeslagen afschaffen, ‘zodat mensen niet meer verdwalen in ingewikkelde regelingen of te maken krijgen met hoge terugvorderingen’. Maar het kabinet erkent dat dit niet binnen één kabinetsperiode geregeld is.

Defensie

Defensie krijgt er 3 miljard euro structureel per jaar erbij. Over de gehele kabinetsperiode – tot en met 2025 – gaat het om een totale impuls van 10,7 miljard euro.

Ondernemen

Blurring wordt mogelijk, zodat een kapper of een boekhandel in winkelgebieden ook een wijntje of een borrel kan schenken. Wél wordt er streng toegezien op alcoholmisbruik.

Cultuur

Het kabinet steekt per jaar 170 miljoen euro in cultuur en de creatieve sector. Ook komt er een herstelplan om zzp’ers, instellingen en verenigingen er na corona weer bovenop te helpen. Er wordt geld gestoken in een slavernijmuseum en een Nationaal Historisch Museum om meer aandacht te geven aan de ‘gezamenlijke geschiedenis’.

Digitalisering

Nederland moet het digitale knooppunt van Europa worden. Overal in ons land moet ‘robuust, supersnel en veilig’ internet komen. Digibeten krijgen hulp. De capaciteit van inlichtingendiensten moet worden uitgebreid om digitale dreigingen ‘assertief op te sporen en te bestrijden’. Gezichtsherkenning wordt alleen ingezet na ‘strenge wettelijke afbakening en controle’. Sociale media worden zélf verantwoordelijk om desinformatie en haatzaaien op hun platforms tegen te gaan.

Gezondheid

Het kabinet overweegt een Chief Medical Officer te benoemen, die vanuit technisch-inhoudelijke kennis opereert. Zo’n Dokter des Vaderlands kan mogelijk bijdragen aan betere zorg. Van jongs af aan moet al aandacht komen voor een gezonde levensstijl om vermijdbare gezondheidsverschillen te voorkomen. De belasting op suikerhoudende dranken gaat omhoog (suikertaks). De coalitie wil de btw voor groente en fruit schrappen, maar er wordt ‘bezien hoe’ dat mogelijk kan worden gemaakt. Roken wordt duurder: vanaf 2023 moet een pakje 10 euro kosten, tegenover zo’n 8 euro nu voor 20 sigaretten. De 20-weken echo wordt gratis voor alle vrouwen.

De coalitie wil meer geld uittrekken voor onderzoek naar Alzheimer, kanker en obesitas. Het eigen risico blijft 385 euro, hoeft niet meer in een keer te worden betaald.

Buitenland

Meer focus op internationale belangen, minder afhankelijk van strategische goederen en grondstoffen.

Spionage strafbaar stellen om buitenlandse inmenging tegen te gaan. Binnen de Navo gaat Nederland zich meer richten op bescherming van de eigen regio.

Ontwikkelingssamenwerking

500 miljoen euro structureel per jaar erbij. Dit geld gaat naar vaccins voor arme landen (Covax), klimaatbeleid en de opvang van vluchtelingen ‘in de regio’.

Migratie

Een asielquotum mag het niet heten, maar het kabinet gaat wel onderzoek laten doen naar ‘een beleidsmatig richtgetal van migratie naar Duits voorbeeld’. De Adviescommissie voor Vreemdelingenzaken (ACVZ) komt met een advies op dit onderwerp. Nederland gaat afspraken maken met landen buiten Europa om inwoners hier tijdelijk te laten werken. In ruil daarvoor nemen deze landen onderdanen terug die hier geen recht op asiel hebben. IND en COA krijgen er structureel 200 miljoen euro per jaar bij om asielprocedures en -opvang stabieler en toekomstbestendiger te maken. De coalitie wil uitgeprocedeerde asielzoekers wettelijk ongewenst kunnen verklaren.

Financiën

Het begrotingstekort en de staatsschuld mogen de komende kabinetsperiode oplopen. Het onderliggend tekort – dus los van het effect door economische groei of krimp – mag maximaal 1,75 procent bedragen. Dit betekent dat er structureel 13 miljard euro extra uitgegeven gaat worden. Deze bedragen komen dus jaar op jaar terug. Tegelijkertijd wordt er voor de aanpak van stikstof- en klimaatproblematiek een pot van 60 miljard euro gemaakt. Dat bedrag zal worden geleend en is voor de komende 10 tot 15 jaar beschikbaar.

De oplopende zorgkosten moeten afgeremd worden, maar niet in de komende jaren. De komende kabinetsperiode wordt er geïnvesteerd in ‘pandemische paraatheid’. Op lange termijn moet de groei van de zorgkosten echter worden getemperd.

Lelylijn

Er wordt 3 miljard euro gereserveerd voor de Lelylijn, een hogesnelheidslijn tussen Lelystad en Groningen.

Corona

Het kabinet trekt bijna anderhalf miljard euro uit om niet nog een keer verrast te worden door een pandemie. Dat geld wordt ingezet voor Europese voorraden medicijnen en beschermingsmiddelen. Ook de flexibele IC-capaciteit wordt groter, daarom werkt het kabinet ook aan een Nationale Zorgreserve. De komende jaren gaat er eerst fors meer geld naar de zorg - met 100 miljard per jaar nu al een kwart van de rijksbegroting – maar uiteindelijk bezuinigt het kabinet op die uitgaven. Aan het einde van de rit boekt het kabinet 5 miljard euro aan bezuinigingen. Dat geld wordt vooral opgehaald door strenger te selecteren wat nog vergoed wordt (zinnige zorg) en door strikte akkoorden over welke zorg geleverd wordt en strikte tariefafspraken.

Wopke-Wiebesfonds

Het Nationaal Groeifonds, officieus het Wopke-Wiebesfonds, is niet langer beschikbaar voor de bouw van wegen en spoor. De toegewezen projecten Noord/Zuidlijn, Oude Lijn en high-tech busverbindingen in Brainport Eindhoven krijgen wel het al toegezegde geld, maar voortaan worden dit soort projecten gewoon uit de begroting betaald. Het ‘Wopke-Wiebesfonds’ blijft alleen beschikbaar voor kennisontwikkeling, onderzoek en innovatie.

Meer over