Update

Kamer vernietigend over ‘broddelwerk’ Staghouwer: ‘Ik begrijp steeds beter waarom boeren zó boos waren’

Na hevige boerenprotesten debatteert de Tweede Kamer donderdag over de stikstofplannen van het kabinet. De Kamer uit vernietigende kritiek op ChristenUnie-bewindsman Henk Staghouwer. De brief waarin hij de boeren perspectief moet bieden doet GroenLinks-leider Klaver af als ‘broddelwerk’.

Marcia Nieuwenhuis en Niels Klaassen
Christianne van der Wal (VVD), minister voor Natuur en Stikstof, en Caroline van der Plas (BBB), tijdens een debat over het stikstofbeleid. Beeld ANP
Christianne van der Wal (VVD), minister voor Natuur en Stikstof, en Caroline van der Plas (BBB), tijdens een debat over het stikstofbeleid.Beeld ANP

PvdA-Kamerlid Joris Thijssen en GroenLinks-leider Jesse Klaver leggen beiden minister van Landbouw Henk Staghouwer het vuur aan de schenen. “Ik begin steeds beter te begrijpen waarom de boeren zó boos waren,” zegt Thijssen over het totale gebrek aan perspectief dat de ChristenUnie-bewindsman de boeren biedt. Volgens Klaver komt zijn brief ‘in de buurt van broddelwerk’. Volgens SGP-Kamerlid Roelof Bisschop ‘is er nog geen fractie van duidelijkheid’ over wat kringlooplandbouw is.

De ChristenUnie-bewindsman begrijpt naar eigen zeggen ‘het ongeduld van de Kamer’, maar ‘duidelijkheid’ over het perspectief voor boeren valt volgens hem ‘nog niet te geven’. Staghouwer: “Als de heer Klaver vraagt om voor september met een brief te komen, weet ik niet of dat zorgvuldig kan.” Daarop schorst Kamervoorzitter Vera Bergman het debat ‘voor een enkel moment’. Kamerleden spreken vervolgens af dat die extra toelichting er voor Prinsjesdag moet zijn.

Kamerlid Pieter Omtzigt vraagt landbouwminister Staghouwer zijn werk ‘over te doen’. “Met alle respect: dit doen we niet zo,” aldus de voormalig CDA’er.

‘Verschrikkelijke boodschap’

Samen met minister Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof, VVD) verdedigt Staghouwer donderdag in de Tweede Kamer het rigoureuze stikstofbeleid van de regering. de VVD-bewindsvrouw noemt de stikstofdoelen ‘een verschrikkelijke boodschap’. “Ik zie dat het ontzettend veel mensen raakt, het raakt mij ook.” Tegelijkertijd stelde ze dat het kabinet ‘geen keuze’ heeft. De doelen blijven.

“Ik zie dat de schuldvraag op het boerenerf wordt gelegd,” aldus de VVD-bewindsvrouw toen ze begon met haar antwoord in het stikstofdebat. “Wij als overheid zijn verantwoordelijk voor het probleem dat is ontstaan. De schuld ligt bij mij, als zijnde de overheid.”

Na het boerenprotest met tienduizenden deelnemers op woensdag, verplaatste de stikstofdiscussie zich donderdag naar de Tweede Kamer, voor het debat over de kabinetsplannen. VVD-minister Van der Wal verdedigt de forse stikstofreductie, partijen zoeken speelruimte om de pijn voor boeren te verzachten. Een meerderheid wil de ‘uitschieters’ van de stikstofkaart weggummen. Om de stikstofdoelen te halen, moet vermoedelijk een derde van de Nederlandse veestapel verdwijnen.

Van der Wal kreeg veel kritiek op de stikstofkaart, waaruit bleek dat in sommige gebieden tot 95 procent minder stikstof moet worden uitgestoten. Ze zei te begrijpen dat de kaart ‘veel stof doet opwaaien’ en ‘de onzekerheid voedt’. “Het is een richtinggevend kaartje, dat ook nog veel onduidelijkheid geeft.”

Maar de minister stelt ook dat ze geen keus had, omdat het kabinet provincies een jaar de tijd wil geven om nadere invulling te geven aan de plannen. “Ik wil niet vanuit Den Haag dicteren waar reductie moet worden bereikt.” Er is, benadrukt ze, ‘ruimte voor maatwerk’. “We blijven die kaart het komende jaar voortdurend aanpassen.”

Misvatting

Het is volgens het kabinet een misvatting dat de industrie en de mobiliteit hier géén bijdrage aan zouden leveren. Sterker nog: in aanvulling op de huidige omstreden kaart voor de landbouw werkt het kabinet aan nieuwe doelstellingen die de industrie zullen raken. Er moeten ook minder giftige stikstofoxiden (ook wel NOx genoemd) worden uitgestoten. Eind dit jaar of in januari 2023 komt de regering met doelstellingen voor de industrie.

Die nieuwe doelen kunnen er volgens de minister toe leiden dat de doelstellingen voor de landbouw ‘worden aangepast’. Ook voor de andere sectoren waar stikstof wordt uitgestoten - luchtvaart, transport en industrie - komen dus maatregelen, wat overigens eerder ook al was aangekondigd. Daarvoor wordt niet per regio gekeken, er komt dus ook geen kaartje. De hoeveelheid stikstofoxiden moet over de hele linie naar beneden.

Stikstofschandaal

Kamerlid Caroline van der Plas van de BoerBurgerBeweging haalde hard uit naar het kabinet, dat volgens haar ‘de boer wil wegvagen’. Volgens de BBB-leider is het de verborgen politieke agenda om de Nederlandse veestapel te halveren. “Het gaat om het goedkoop opkopen van landbouwgrond en duur te verkopen als bouwgrond. Komt er straks een parlementaire enquête naar het stikstofschandaal? Stuur het stikstofbeleid helemaal terug naar de tekentafel, het fundament is niet goed. Ik ben lid van de twijfelbrigade, ja, daar ben ik trots op.”

Van der Plas kreeg fel commentaar van andere partijen, die haar wetenschapstwijfel verwijten. “Je hebt populisme en je hebt plat populisme,” haalde Jesse Klaver uit. “Dit is vergif!” aldus de GroenLinks-leider. Van der Plas blijft erbij dat ze twijfels heeft over de timing van een media-optreden van stikstof-expert Hordijk, die te gast was in Nieuwsuur. “Zou daar misschien invloed kunnen zijn van het ministerie?”

Coalitiepartij CDA noemde het ‘kwalijk en ondermijnend’ dat Van der Plas een verborgen agenda schetst over halvering van de veestapel. “Alsof er een complot zou zijn. Dit is ondermijnend, dit gaat een grens over,” zei Kamerlid Derk Boswijk. VVD-Kamerlid Thom van Campen wijst er verder op dat het niet reëel is om snel alle Natura 2000-gebieden te halveren, zoals BBB voorstelt in het alternatieve plan met JA21. “Dan word je meteen teruggefloten door het Europees Hof.”

Tjeerd de Groot (D66) tijdens het debat over het stikstofbeleid. Beeld ANP
Tjeerd de Groot (D66) tijdens het debat over het stikstofbeleid.Beeld ANP

‘Nog jaren discussies’

Ook binnen de coalitie klinkt felle kritiek, na gemor in de achterban. Alleen D66 houdt vast aan de stikstofplannen: Kamerlid Tjeerd de Groot herhaalt dat het er slecht voor staat met de Nederlandse natuur. “Als de natuur een patiënt zou zijn, zou de dokter zeggen: er is nog maar 20 procent van uw gezondheid over, het gaat erg slecht.” De Groot vindt wel dat boeren een eerlijker prijs moeten krijgen voor hun producten. “En je moet verder kijken dan naar het stikstof, we moeten kijken naar alle natuur.” De D66'er wil een ‘plan B’ van stikstofminister Christianne van der Wal, voor het geval de provincies er niet in slagen de stikstofdoelen van het kabinet te vertalen in afdoende maatregelen.

“Het kan niet zo zijn dat we nog jaren doorgaan met discussies,” zei De Groot. Hij hoopt en vertrouwt erop dat provinciebesturen ‘de moed hebben om aan de slag te gaan’, maar wil wel een stok achter de deur. De D66'er stelt vast dat bij het boerenprotest in Stroe ‘boeren naar de mond werd gepraat’ door ‘wetenschappelijke feiten af te doen als meningen’. De Groot vindt dat ‘misleidend en gemeen, temeer omdat andere geluiden niet welkom waren’. De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) raadde hem en andere coalitie-Kamerleden – omwille van de veiligheid – af om daar heen te gaan.

Zorgvuldige uitvoering

Ondanks de kritiek uit verschillende hoeken voorspellen meerdere bronnen rond het kabinet dat de aanpak van Van der Wal donderdag overeind zal blijven. Er zullen vermoedelijk toezeggingen volgen om de stikstofplannen zorgvuldig uit te voeren. “Maar dat waren we toch al van plan,” aldus bronnen op het ministerie. Immers: de provincies hebben tot 1 juli 2023 om aan te geven hoe die invulling willen geven aan de stikstofplannen. En daarbij moeten óók de ‘industrie en mobiliteit’ een bijdrage leveren, aldus het kabinet eerder.