Nieuws

Kabinet: Schiphol moet vanwege het geluid fors krimpen

Schiphol mag vanaf november 2023 maximaal nog maar 440.000 vluchten per jaar maken, 12 procent minder dan nu. Volgens het kabinet is forse krimp de komende vijf jaar onvermijdelijk, omdat de luchthaven haar geluidsgrenzen overschrijdt. Tegenstanders zijn tevreden, de luchtvaartsector verbijsterd.

Hanneke Keultjes en Herman Stil
“Dit is een historische doorbraak,” aldus Dewi Zloch van Greenpeace. Beeld ANP /  ANP
“Dit is een historische doorbraak,” aldus Dewi Zloch van Greenpeace.Beeld ANP / ANP

Volgens luchtvaartminister Mark Harbers (I&W) moet er ‘een nieuw evenwicht komen’ tussen ‘het belang van een goede internationale luchthaven, het bijhorende goede vestigingsklimaat en het belang van een betere en gezondere leefomgeving’.

Harbers: “Het is een illusie dat je in deze situatie nog 500.000 vluchten kunt uitvoeren. Ik hou van de luchtvaart, maar we moeten het wel zo regelen dat het leefbaar blijft. Omwonenden hebben overlast van vlieggeluid en maken zich zorgen over de effecten van luchtvaart op hun gezondheid, de natuur en het klimaat.”

De ingreep is het gevolg van de al jarenlange overschrijding van de geluidsregels rondom Schiphol die keer op keer de afspraken ondermijnt. Omdat de politiek de geluidsregels nooit in een wet heeft vastgelegd, kunnen ze tot nu niet worden afgedwongen. Dat zal over anderhalf jaar veranderen. “De komende periode zullen we het besluit over Schiphol verder uitwerken,” aldus Harbers, “in samenspraak met omwonenden en alle betrokkenen in de luchtvaart.”

De maatregel geldt voor de komende vijf jaar. In die periode wil de minister een nieuwe manier opzetten om Schiphol in te perken. “Na vijf jaar kijken we opnieuw naar het aantal vluchten. Met het uitgangspunt dat er minder geluidshinder komt.”

“Wij zullen in de toekomst anders sturen. Niet langer op het aantal vluchten, maar op geluidsoverlast en milieu-uitstoot.” Groei terug is dan alleen mogelijk als herrie en uitstoot afnemen, bijvoorbeeld door het inzetten van stillere en schonere vliegtuigen. En hoogstens de helft van zulke milieuwinst kan dan gebruikt worden voor groei van het aantal vluchten.

Dramatisch

Volgens Harbers kan Schiphol met dit aantal vluchten haar internationale netwerk aan bestemmingen behouden. Maar dat wordt door de luchtvaartsector betwijfeld. “Het is een fundamenteel politiek besluit dat voor KLM dramatisch zal uitvallen,” zegt KLM-topman Pieter Elbers in een interview in deze krant. “Dan moeten we diep in ons netwerk en ons bedrijf ingrijpen.”

“Het lijkt er sterk op dat het kabinet bewust bezig is de luchtvaart de nek om te draaien en daarmee Nederland het lelijke eendje van Europa te maken,” zegt voorzitter Marnix Fruitema van Barin, de branchevereniging van luchtvaartmaatschappijen op Schiphol. “In geen enkel land neemt men zodanige maatregelen als men in Nederland doet. Die 60.000 vluchten zullen in rap tempo over de landsgrenzen wordt ingevuld.”

“Dit is nooit besproken met de luchtvaartsector en druist in tegen het regeerakkoord van dit kabinet. Het zal tevens vliegen onmogelijk maken voor mensen die minder te besteden hebben.” Barin verwacht een stortvloed aan schadeclaims, maar daar gaat Harbers niet in mee. “Wij zullen deze procedure zo zorgvuldig doorlopen, dat we niet nadenken over het honoreren van claims.”

Ook Schiphol reageert afwijzend. “De plannen van het kabinet leiden tot grote onzekerheid. We zien dat er grote risico’s worden genomen met de kwaliteit van het netwerk. Door terug te gaan naar het oude geluidsstelsel dreigt er een verschuiving van geluidsoverlast die niet goed is voor de omgeving. En het is teleurstellend dat, in afwijking van de ambitie uit het regeerakkoord, een besluit over Lelystad Airport pas in 2024 kan plaatsvinden.”

Gematigde krimp

Tegenstanders zijn blij met de ommezwaai van het kabinet. Volgens Matt Poelmans van omwonendengroep ORS Bewoners is het besluit ‘een duidelijke kentering’. “Het kabinet pleegt echt een trendbreuk, die ook nodig is om woningbouw in de regio te laten plaatsvinden.”

Maar de ingreep gaat volgens hem niet ver genoeg. “Volgens ons is beperking tot 350.000 vliegbewegingen mogelijk. “Groei van de luchtvaart en een gezonde leefomgeving gaan niet goed samen, dus wij pleiten voor gematigde krimp, door kortere vluchten te vervangen door de trein. Maar ook het aantal overstappers terugbrengen, omdat we daar toch niks aan verdienen. En de tickettaks kan fors omhoog.”

Volgens Sijas Akkerman van de Natuur- en Milieufederatie Noord Holland, is krimp sowieso nodig omdat het RIVM eerder deze week met een rapport kwam over de gezondheidseffecten van het vliegverkeer. Uitstoot van fijnstof kan volgens het milieu-instituut mogelijk de kans op vroeggeboortes vergroten en ademhalingsklachten verergeren.

“Ook dat onderzoek maakt weer duidelijk dat Schiphol de gezondheid van 2,2 miljoen omwonenden aantast,” zegt Akkerman. “We verleiden tientallen miljoenen buitenlanders om op Schiphol over te stappen, omdat we daarmee winst zouden maken. Maar geld verdienen is niet belangrijker dan onze gezondheid.”

De krimp gaat hem dan ook niet ver genoeg. “De overheid moet oude, extra vervuilende, toestellen onmiddellijk verbieden op Schiphol te vliegen. Ook opstijgen boven dichtbevolkte gebieden bij Schiphol moet worden verboden en Schiphol moet versneld inzetten op schonere, synthetische brandstoffen.”

Fonds voor werknemers

Volgens vakbond FNV moet het kabinet een fonds oprichten voor mensen die hun baan kwijtraken vanwege het besluit. “Voor de mensen in de luchtvaart levert dat zorgen op over hun baan,” zegt bestuurder Joost van Doesburg . “Daarom willen wij een luchtvaartfonds dat ruimhartig compenseert bij een eventueel banenverlies.” Met het geld zouden werknemers zichzelf moeten omscholen naar een andere baan.

Hoeveel banen er zullen verdwijnen door de krimpplannen is niet duidelijk. Op en rond Schiphol zijn 68.000 mensen direct voor hun werk afhankelijk van de luchthaven.

“Het kabinet heeft niet de indruk dat dit tot verlies aan werkgelegenheid zal leiden,” zegt Harbers, “zeker als je naar de situatie kijkt van vandaag. We nemen alle consequenties mee, maar hebben nog even te gaan. Dat geeft ook tijd om na te denken over werknemers.”

Meer over