Nieuws

Kabinet onderzoekt wet om wildgroei aan fastfoodketens aan banden te leggen

Om de wildgroei aan hamburger-, pizza- en dönerketens te stoppen, kijkt het kabinet naar een wet om het aanbod te dempen. Dit paardenmiddel moet gemeenten helpen nee te zeggen tegen nieuwe ketens, stelt staatssecretaris Maarten van Ooijen (Preventie, ChristenUnie).

Niels Klaassen
Fastfoodketens aan de Nieuwendijk. Beeld Dingena Mol
Fastfoodketens aan de Nieuwendijk.Beeld Dingena Mol

De afgelopen jaren nam het aantal fastfoodketens snel toe. Wethouders van de vier grote steden riepen vorig jaar al om instrumenten om de hausse te beteugelen. Staatssecretaris Van Ooijen komt daar nu aan tegemoet. Hij gaat de juridische opties in kaart brengen van een harde rem op de vestiging van ketens en fastfood- en frisdrankverkoop- en -reclame op en rond scholen.

“Er moet echt wat gebeuren, een op de zeven kinderen is nu te zwaar en het gaat de verkeerde kant op. In lagere sociale klassen is het zelfs een op de drie,” zegt Van Ooijen.

Eerder besloot het kabinet het eetgedrag al meer te sturen met het plan voor een suikertaks, maar dat is niet genoeg, vreest de staatssecretaris. “Je wil die overdaad aan aanbod echt niet. Een hamburger of een broodje döner eten is geen probleem. Maar ik wil niet die enorme aantallen, en ook niet op of te dicht bij scholen.”

In welke wettelijke vorm de fastfoodrem er kan komen, wordt dus bekeken. Maar actie is nodig, vindt de staatssecretaris.

Politiek gevoelig

Zo’n beteugeling van vrij ondernemerschap ligt politiek gevoelig, in het coalitieakkoord is hier niets over afgesproken. Maar volgens Van Ooijen past een fastfoodwet in het plan om ‘de gezondheidsdoelen’ te halen: overgewicht moet nu eenmaal teruggedrongen worden, hebben partijen samen afgesproken.

“Natuurlijk kan jij een patatje blijven eten. Maar ik wil dat dat dan een weloverwogen keuze is, niet gestuurd omdat op elke straathoek een billboard met reclame staat voor dat ongezonde eten, en er op elke straathoek die verleiding is met weer een zaak die ongezond eten verkoopt. Dat stuurt je gedrag, ongemerkt.”

Een platte ‘vettaks’ zou niet werken, er is meer nodig dan alleen een prijsprikkel volgens Van Ooijen.

Pizzapunt voor een paar euro

Details, bijvoorbeeld over maximumaantallen fastfoodrestaurants per wijk of stad, zijn nog niet uitgewerkt. Van Ooijen: “Ik wil geen dictaten opleggen, zo van: er mag nog maar nul frisdrank verkocht worden. Wel wil ik wettelijke mogelijkheden bieden aan scholen om frisdrank en ongezond eten als snoep en snacks te beperken of helemaal te weren. Nu kunnen ze dat niet. En natuurlijk krijg je definitiediscussies: wanneer is iets fastfood? En: de McDonald’s verkoopt ook salades. Maar daardoor wil ik me nu niet laten stoppen.”

Van Ooijen komt dit jaar met de opties naar de Tweede Kamer. “Gemeenten zeggen: help ons. Scholen ook. Laatst nog waren we bij een school die echt het gezonde voorbeeld gaf. Maar eenmaal een paar stappen van de poort stonden reclamemakers met grote borden: pizzapunt voor een paar euro. Zie jezelf dan maar eens te beheersen. Daar moeten we bij helpen.”

Aanpak in Amsterdam

Wethouder Simone Kukenheim (Zorg) zette in oktober 2021 haar handtekening onder de zogenoemde City Deal, waarmee Amsterdam zich officieel committeerde aan een ‘gezonde en duurzame voedselomgeving’. De gemeente wil daarmee onder andere in meerdere wijken ongezonde voeding weren.

“Om te voorkomen dat kinderen na of tijdens school naar de snackbar lopen, moet er een gezonde voedselomgeving zijn. Dat betekent dus ook: geen fastfoodverkoop meer bij scholen,” zei Kukenheim destijds. “De gemeente heeft nu geen mogelijkheden om hier structurele verandering in te brengen en daarom hebben we andere partijen nodig om de situatie aan te pakken.”

Behalve Amsterdam zetten ook Utrecht, Rotterdam, Almere en Ede hun handtekening onder de City Deal.

Meer over