Kabinet hield zich (weer) niet aan financiële spelregels, vraagtekens bij 15,5 miljard euro

Voor het derde jaar op rij heeft het kabinet zijn eigen financiële spelregels overtreden. Zo legde het rijk zich vast op 15,5 miljard euro aan (toekomstige) betalingen, terwijl niet duidelijk is of dat geld wel correct zou worden besteed. Bij nog eens 3,3 miljard aan besteed geld, zijn ook vragen.

Tobias den Hartog
De Rekenkamer maakt zich zorgen, omdat haastig gemaakte schulden of ingeboekte uitgaven voor de toekomst niet alleen bij corona voorkwamen. Het kabinet-Rutte IV is van plan veel geld te besteden, bijvoorbeeld aan klimaat en stikstof.  Beeld SEM VAN DER WAL/ANP
De Rekenkamer maakt zich zorgen, omdat haastig gemaakte schulden of ingeboekte uitgaven voor de toekomst niet alleen bij corona voorkwamen. Het kabinet-Rutte IV is van plan veel geld te besteden, bijvoorbeeld aan klimaat en stikstof.Beeld SEM VAN DER WAL/ANP

Dat oordeel velt de Algemene Rekenkamer woensdag, bij de jaarlijkse controle van de rijksuitgaven. Op Verantwoordingsdag, ook wel gehaktdag genoemd, wordt het huishoudboekje van de overheid de maat genomen.

Het bedrag van 15,5 miljard is 5 procent van de verplichtingen die de overheid is aangegaan om te besteden in de (nabije) toekomst. Bij het ministerie van Volksgezondheid ging het om 4,1 miljard euro aan coronagerelateerde verplichtingen waarvan de rechtmatigheid niet vast te stellen was.

De miljarden gingen vorig jaar onder meer naar de GGD’s, testcapaciteit en ontwikkeling en aankoop van vaccins. De Rekenkamer schrijft: ‘Belangrijkste oorzaak is dat het ministerie niet kan bewijzen dat álle goederen en diensten waarvoor was betaald, echt geleverd zijn.’ Dat was ook al het geval in 2020. Toen vorig jaar harde kritiek kwam op het ministerie van Volksgezondheid bij de aankoop van testmateriaal, beschermingsmiddelen en de uitkering van zorgbonussen, vroeg minister Hugo de Jonge vooral begrip vanwege de haast.

Toeslagen

Ook bij de hersteloperatie van de toeslagenaffaire ging het mis volgens de Rekenkamer. Zo besloot het kabinet in december 2020 gedupeerden 30.000 euro te geven als compensatie. Daar lag geen wettelijke basis onder, dus noemt de Rekenkamer dit onrechtmatig.

Uitgaven herstel toeslagenaffaire door het dak

De Rekenkamer becijferde dat vorig jaar de totale verwachte kosten van de hersteloperatie van de toeslagenaffaire voor de periode 2020 tot en met 2025 meer dan vertienvoudigd is. Van 537 miljoen euro naar 5500 miljoen euro. ‘We constateren dat de uitvoerbaarheid van de hersteloperatie als geheel weinig tot geen aandacht kreeg van kabinet en parlement.’

Bij Defensie draaide het om totaal 358,5 miljoen euro aan ‘fouten en onzekerheden’ bij het aangaan van verplichtingen. Het ministerie van Defensie heeft zelfs ‘fouten’ gemaakt bij aanbestedingen. Zo paste deze uitzonderingsprocedures toe, zonder ‘dat aan de voorwaarden daarvoor wordt voldaan of zonder dat voldoende te motiveren’.

Bovendien zegt de Rekenkamer zich extra zorgen te maken, omdat haastig gemaakte schulden of ingeboekte uitgaven voor de toekomst niet alleen bij corona voorkwamen. Ook in de nabije toekomst is dat een issue. Zo is kabinet-Rutte IV van plan veel geld te besteden, bijvoorbeeld aan klimaat en stikstof.

‘Onder druk’

Het ministerie van Financiën laat in een reactie weten dat het ‘financieel management van het rijk net als in 2020 ook in 2021 onder druk stond’. Minister Sigrid Kaag (Financiën) zegt dat geld niet lukraak over de balk is gesmeten: “We hebben veel extra uitgegeven, maar er ook veel voor teruggekregen.”

Bankencrisis

In 2021 ging het zozeer mis dat je terug zou moeten naar 2008 om een vergelijkbare overschrijding te vinden. Dat jaar brak de kredietcrisis uit, die later uitgroeide tot de bankencrisis. Bij de aankoop van Fortis/ABN Amro, waarmee 23,3 miljard euro was gemoeid, kon ook de rechtmatigheid niet worden vastgesteld, omdat minister Wouter Bos van Financiën vooraf geen toestemming van het parlement had gevraagd, uit angst dat de overname zou uitlekken.

Meer over