Kabinet gaat weigerachtige gemeenten dwingen tot opvang asielzoekers

Gemeenten die telkens weigeren asielzoekers op te vangen, worden daar in de toekomst toe gedwongen. ‘Heel Nederland kan niet profiteren van die gemeenten die keihard werken, iedereen moet z’n deel pakken,’ zegt staatssecretaris Eric van der Burg (Asiel).

Hanneke Keultjes
Staatssecretaris Eric van der Burg. Beeld ANP
Staatssecretaris Eric van der Burg.Beeld ANP

Hij zal deze zomer een wetsvoorstel uitwerken die dergelijke dwang mogelijk maakt. Daarvoor zijn, zei hij na afloop van de ministerraad, twee scenario's, waarin óf de provincie óf de staatssecretaris beslist welke gemeente asielzoekers moet opvangen.

Volgens Van der Burg luidt de ene optie dat er in Nederland in totaal een x-aantal opvangplekken nodig is; die worden eerlijk verdeeld over de twaalf provincies. Die gaan aan de slag met de verspreiding over de gemeenten in hun provincie. De tweede mogelijkheid is dat de provincies het bespreken met de gemeenten. Als die er niet uitkomen, grijpt het kabinet in “Dan legt de staatssecretaris, ik dus, het aantal opvangplekken vast.” In beide gevallen, stelt de bewindsman, is er sprake van dwang.

Azc's vol

Nederland kampt al maanden met een compleet vastgelopen asielopvang. De toestroom van asielzoekers is groot, maar alle asielzoekerscentra (azc) zitten vol. Daar wonen nu ook nog een kleine 15.000 mensen die al een verblijfsvergunning hebben, maar voor wie geen woning is.

Van der Burg smeekt gemeenten al maanden om locaties waar nieuwe azc's kunnen komen, maar dat heeft nog weinig resultaat. Dat komt, zegt hij, omdat er ‘veel gemeenten’ zijn die wél meewerken, maar ook een groot aantal gemeenten dat ‘niets doet’. Dat is volgens Van der Burg niet ‘de ideale situatie’. “Er zijn meer plekken nodig om te voorkomen dat mensen in sporthallen of tenten moeten slapen.”

De provincies vragen al langer om zo’n wet, net als burgemeesters die wel de helpende hand bieden. “De gemeenten die geen opvang willen, zullen geen voorstander zijn,” stelt Van der Burg. “Anders zouden ze nu ook al wel vrijwillig asielzoekers opvangen.”

Na de zomer

Het wetsvoorstel wordt na de zomer naar de Tweede Kamer gestuurd. Van der Burg zegt te hopen dat de Tweede en Eerste Kamer het plan dan nog voor de kerst kunnen behandelen. De nieuwe wet zou dan op z’n vroegst begin 2023 ingaan.

Het Veiligheidsberaad is tevreden dat het kabinet ‘eindelijk’ stappen zet om gemeenten desnoods te kunnen verplichten om asielzoekers op te vangen. “Dat hadden we veel eerder moeten doen”, vindt voorzitter Hubert Bruls, burgemeester van Nijmegen. “Het Nederlandse beleid was wel erg op vrijwilligheid gebaseerd.” De Amsterdamse burgemeester Femke Halsema gaf eerder al aan dat zij haar collega’s in de regio niet onder druk wilde zetten om asielzoekers op te vangen.

Taken verdelen

Volgens Van der Burg wordt het straks ook mogelijk dat gemeenten de ‘taken’ onderling verdelen: de ene gemeente kan dan asielzoekers opvangen, de andere richt zich op minderjarige asielzoekers, terwijl een derde juist meer doet voor zogenaamde statushouders, asielzoekers die al weten dat ze in Nederland mogen blijven.

Eerder zei Van der Burg in de Tweede Kamer dat een wet om gemeenten tot opvang te dwingen ‘een laatste redmiddel’ is. Liever wilde hij er goedschiks uitkomen. Dat is niet gelukt, erkent hij. “Maar dit is waarvoor ik staatssecretaris ben geworden, om moeilijke klussen op te lossen.”

VluchtelingenWerk heeft er weinig vertrouwen in dat de wet soelaas biedt. “De crisis is nu. Nu de nood in Ter Apel al maanden vrijwel dagelijks hoog is en er mensen op straat slapen, is er geen tijd om maanden aan een nieuwe wet te werken”, laat de stichting in een reactie weten. Volgens VluchtelingenWerk moet er een spoedwet komen. “Anders vrezen wij dat het een gitzwarte zomer gaat worden voor duizenden vluchtelingen in Nederland gaat worden.” Van der Burg zei eerder al dat een spoedwet in deze situatie niet kan.