PlusAchtergrond

Jakhals, wasbeer, wolf: welke wilde nieuwkomer is de volgende in Nederland?

Een akkerbouwer in het Groningse Uithuizermeeden heeft als eerste in Nederland bewegende beelden kunnen maken van een goudjakhals. Het dier is bezig aan een opmars hier, net als de wolf. Bij deze nieuwkomers blijft het niet, zegt Glenn Lelieveld van de Zoogdiervereniging.

Een goudjakhals. Beeld Shutterstock
Een goudjakhals.Beeld Shutterstock

Het opduiken van de goudjakhals in het uiterste puntje van Groningen, waar akkerbouwer Jan Kolhorn hem dinsdag vanaf zijn trekker zag tijdens het poten van aardappelen, verbaast Lelieveld geenszins. “Het is er vrij leeg met veel akkers en muizen waar jakhalzen dol op zijn. Ze vinden natte voeten ook niet erg,” zegt Lelieveld verwijzend naar de sloten tussen de akkers.

De eerste jakhals werd volgen hem in februari 2016 gespot op de Veluwe. Elf maanden na de eerste wolf, die in maart 2015 opdook in Groningen en Drenthe. “Ze kwamen Nederland binnen vanuit Duitsland. Wolven leven er vooral in het noorden, grofweg boven de lijn Hannover-Dresden, goudjakhalzen ten zuiden ervan,” zegt de coördinator van het Wolvenmeldpunt van de zoogdierenvereniging.

De roofdieren zijn elkaars concurrenten, vervolgt hij. “Wolven doden de kleinere jakhalzen. Die zie je over het algemeen in gebieden waar hun grootste vijand niet is.”

Duizenden

De aanwezigheid van de twee diersoorten staat volgens hem los van de klimaatsverandering. “Dat speelt bijvoorbeeld wel bij vlinders en sprinkhanen, die naar Nederland komen omdat ons klimaat dat van een paar decennia geleden in Frankrijk is. De opmars van de jakhals en wolf is te danken aan hun beschermde status in Europa.”

Lelieveld verwacht in Nederland een flinke stijging van het aantal goudjakhalzen. “Ons land telt zo’n 1500 geschikte leefgebieden. Dat betekent mogelijk duizenden jakhalzen maar je moet bedenken dat we ook zo'n 100.000 reeën hebben die ook op hun menu staan.”

Jakhalzen eten vooral muizen, ratten en ganzen. Bij uitzondering doden ze een lam, reegeit of oud schaap, bleek in het najaar in de Gelderse Ooijpolder en in het Duitse Kranenburg, aan de grens bij Groesbeek.

De goudjakhals die eind september werd 'geflitst' door een wildcamera net over de Duitse grens bij Groesbeek. Beeld LANUV / Odin Franke
De goudjakhals die eind september werd 'geflitst' door een wildcamera net over de Duitse grens bij Groesbeek.Beeld LANUV / Odin Franke

Wilde kat en lynx

De wilde kat is ook in opmars in Europa, zegt de zoogdierendeskundige. “We weten dat in de bossen bij drielandenpunt Vaals al jongen zijn geboren. In Vlaanderen rukt het dier ook op, blijkt uit een project in Zuidoost Brabant. Ik verwacht ze binnenkort eveneens in Nederland, eventueel vanuit Duitsland.”

Dat komst van de lynx, Europa’s grootste katachtige, ligt minder voor de hand. Lelieveld: “Ze leven weliswaar in bossen maar hun migratieroutes moeten ook bebost zijn en dat is niet het geval in Nederland. Wellicht steekt er eens eentje vanuit Duitsland de grens over bij het voormalige mijnengebied in Limburg maar voorlopig is dat toekomstmuziek.”

Een wilde kat in het Beierse Woud in Duitsland. Beeld Wikimedia Commons / Aconcagua
Een wilde kat in het Beierse Woud in Duitsland.Beeld Wikimedia Commons / Aconcagua

Wasberen worden ook steeds vaker gesignaleerd in Nederland. Russen en Duitsers voerden ze vanuit de Verenigde Staten in om te fokken voor hun pelzen maar er ontsnapten wel eens exemplaren. De provincie Limburg gaf in maart 2019 toestemming om de dieren af te schieten vanwege de bedreiging voor inheemse soorten zoals de vos en das.

Eland

Grote nieuwkomers zoals elanden, die vanuit Polen naar Duitsland trekken, verwacht Lelieveld voorlopig niet. Toch sluit hij de komst ervan op termijn niet uit. “Ze werden aanvankelijk alleen gesignaleerd in de deelstaat Brandenburg (rond Berlijn, red.) maar inmiddels ook al in Saksen-Anhalt.”

Essentieel voor de eventuele opmars van het grootste hert ter wereld is het Duitse beleid, zegt de zoogdierendeskundige. “Is het dier bejaagbaar of krijgt het een beschermde status.” Er is volgens hem nog een andere drempel: “Elanden leven vooral in grote moerasgebieden.”

Een jonge elandstier liep in augustus 2014 een kantoorpand van Siemens in Dresden binnen.   Beeld AP
Een jonge elandstier liep in augustus 2014 een kantoorpand van Siemens in Dresden binnen.Beeld AP

Bruine beer

De wilde bruine beer, die zo’n 1000 jaar geleden verdween uit wat nu Nederland is, laat zich sinds 2006 steeds vaker zien in het zuiden van Duitsland. Vaak bij Garmisch, zegt deskundige Christine Margraf. “De beren keren tot nu toe telkens weer terug naar Oostenrijk maar komen uit Slovenië. Ze zouden via de Duitse middelgebergten - ook geschikte leefgebieden - naar Nederland kunnen komen maar daar zijn geen aaneengesloten bosgebieden waarin ze leven.”

‘Bruno’ was de eerste bruine beer die opdook in Duitsland.  Beeld EPA
‘Bruno’ was de eerste bruine beer die opdook in Duitsland.Beeld EPA
Meer over