PlusInterview

Jaap van Dissel: ‘Een nieuwe vaccinatieronde is reëel’

Binnenkort praat Jaap van Dissel zijn Outbreak Management Team bij over de zomergolf. Extra maatregelen zijn nu niet nodig, maar de basisregels en een dubbele zelftest zijn wel verstandig: ‘Je kunt ook niet elke neusverkoudheid voorkomen.’

Niels Klaassen
Jaap van Dissel: 'Doe die zelftest twee keer. Het kan geen kwaad dubbel te testen met enkele dagen ertussen.' Beeld Marlies Wessels
Jaap van Dissel: 'Doe die zelftest twee keer. Het kan geen kwaad dubbel te testen met enkele dagen ertussen.'Beeld Marlies Wessels

Het aantal nieuwe ziekenhuisopnames cirkelt gemiddeld rond de vijftig per dag, het aantal besmettingen zo rond de 5000. De coronagrafieken zitten weer in de lift, al is het in absolute zin niks vergeleken met eerdere pieken. Toch worden diverse virologen licht nerveus: is deze zomergolf een voorbode van weer een donker najaar, vol vaccinatiegedoe en lockdowns?

OMT-voorzitter Jaap van Dissel ziet het niet supersomber in, al waakt de RIVM-directeur voor al te stellige voorspellingen. “Er zijn veel onzekerheden. De aantallen nemen wat toe, maar het leidt nu niet tot grote problemen in de ziekenhuizen. Het is te vroeg om te zeggen of er extra maatregelen nodig zijn,” zegt Van Dissel op zijn werkkamer in Bilthoven, tijdens een gesprek dat aanvankelijk gepland was als terugblik, maar plots een actuele lading krijgt.

Corona verrast ons opnieuw. “We moeten eerst meer gegevens hebben de komende twee weken. Ik zal de leden van het eerdere OMT ook bijpraten, de experts voelen zich verantwoordelijk, nu doen we de monitoring immers in kleine kring.”

Geen paniek

Echt harde alarmsignalen zijn er nog niet: landen waar de omikronsubvarianten BA.4/BA.5 al eerder arriveerden, hebben de infectiebult doorstaan zonder heftige toestroom naar ziekenhuizen. “Neem Portugal. Daar zien ze nu weer een afvlakking na een beperkte toename. Als je daarvan uitgaat, ziet het er dus goed uit. Maar ik zeg ook: Nederland is dichtbevolkter en anders van leeftijdssamenstelling, dus je zal altijd eerst hier ter plekke moeten zien wat er gebeurt.”

Wel blijft het belangrijk de basisregels te volgen, herhaalt Van Dissel nog maar eens. Thuis blijven en zelftesten bij klachten dus: “En doe die zelftest twee keer. Je hoort dat de nieuwe variant BA5 niet bij de eerste, maar – bij aanhoudende klachten – wel in een tweede test aangetroffen wordt. Dus bind de kat niet op het spek, volg de regels, het kan geen kwaad dubbel te testen met enkele dagen ertussen.”

Meer maatregelen – mondkapjes, thuiswerken, coronapas – zijn nu niet nodig. “Als je ziek bent, blijf je thuis. Als je hoofdpijn hebt, keelpijn, hoest of neusverkouden bent: dan moet je wel aan een mogelijke besmetting denken. Maar iedere neusverkoudheid voorkomen we niet, dat hebben we nooit gedaan. Ik begrijp dat mensen waakzaam zijn en misschien schrikken van stijgende cijfers, maar besef ook dat we het nu hebben over enkele ic-opnames per dag, terwijl het in voorjaar 2020 gebeurde dat er 100 tot 120 coronapatiënten per dag bijkwamen op de ic. Dat zijn echt andere groottes, we hebben nu echt een betere en bredere basisimmuniteit.”

‘BA5 wordt dominant’

De nieuwe dominante omikronvariant – ‘we verwachten dat BA5 hier alles zal overnemen’ – trekt zich net wat minder aan van de antistoffen en verspreidt dus sneller, met nu een reproductiewaarde van tussen de 1,2 en 1,5. Dat is flink lager dan de standaard r-waarde van de eerste coronavirusvariant in 2020, die lag nog rond de 4.

“Dat komt waarschijnlijk door de immuniteit die we hebben opgebouwd. Als de gegevens uit het buitenland een goede voorspeller zijn, dan zouden we deze hobbel zonder veel problemen moeten kunnen nemen. Maar daarna is het onzekerder, je weet niet welke varianten nog opkomen.”

Voorspellen dat we in de eindfase van de pandemie zitten en een harde lockdown niet meer nodig zal zijn, doet Van Dissel daarom niet. Het virus verraste ook hem al te vaak. “Ik kan me na twee jaar corona bijna niet voorstellen dat we er nu over één maand vanaf zijn. Daarbij komen we na de zomer in een slechter gesternte: in de herfst en winter gaan virussen traditioneel harder rond, de scholen gaan dan weer beginnen, de mensen zitten meer bij elkaar, dus je wilt voorbereid zijn op een toename dan. Het lijkt me aannemelijk dat er dan een vaccinatieronde plaatsvindt, al zal de doelgroep en het moment afhangen van de variant die dan domineert en de beschikbare vaccins.”

Tot die tijd houden Van Dissel en collega’s de vinger aan de pols. En als het kabinet dan een OMT-advies vraagt, komt dat voor het eerst deze pandemie naast een maatschappelijk advies te liggen van Van Dissels evenknie Jolande Sap. De voormalig GroenLinksleider wordt voorzitter van het nieuwe Maatschappelijk Impact Team.

Welzijn

Waar het OMT van Van Dissel de virologie en epidemiologie bekijkt, zal Saps MIT vooral het welzijn, de psychologie en economie wegen. “Dat is prima, het is een brede wens, wij drongen er al vroeg op aan. Als OMT zeiden we in april 2020 al tegen het kabinet: zorg voor een brede advisering, naast die van het OMT. In zo’n crisis moet je de veiligheid van de samenleving in balans brengen met de vrijheden. Als OMT zullen wij bij een heftige opleving adviseren dat het aantal contacten omlaag moet. Maar dat heeft gevolgen voor de hele samenleving, dus het is dan aan het kabinet om die contactbeperking eerlijk te verdelen.”

Van Dissel opereert onafhankelijk van de politiek en beleidsmakers, benadrukt hij. De Onderzoeksraad voor Veiligheid waarschuwde er in het eerste kritische rapport voor dat het OMT en Van Dissel te dominant waren, te vaak opdoken bij informeel crisisberaad en zo de rollen te weinig gescheiden werden tussen advies en beleid. Van Dissel bestrijdt dat.

“Er werd uitleg gevraagd, duiding. Die zul je toch moeten geven, nietwaar? In het Verenigd Koninkrijk en de VS zie je de medisch adviseurs ook altijd op het podium, daar hoor je niemand over. Let wel: nabijheid betekent niet dat je bij iemand op schoot zit.”

Meer over