PlusAchtergrond

Is roken op terras straks passé, net als bij McDonald's? ‘Gek dat wij nog steeds een uitzondering zijn’

McDonald’s voert eind deze zomer een rookverbod in op zijn terrassen. Hoewel de overheid, belangenverenigingen én veel klanten minder sigarettenlucht op het terras toejuichen, blijken ondernemers nog allerminst enthousiast.

Natasja de Groot
Laura Deelen bij haar Cafe-Restaurant Amsterdam. Het restaurant heeft al sinds 2017 een rookvrij terras.  Beeld Marlies Wessels
Laura Deelen bij haar Cafe-Restaurant Amsterdam. Het restaurant heeft al sinds 2017 een rookvrij terras.Beeld Marlies Wessels

Vijf jaar geleden waren de 28-jarige Laura Deelen en haar compagnon pioniers met hun rookvrije terras bij Café-Restaurant Amsterdam. “We waren de eerste of in elk geval een van de eersten,” blikt ze terug.

Dat op de meeste terrassen nog steeds gerookt kan worden, verbaast haar. “We dachten in 2017 dat we voor de muziek uitliepen. Je zag in enkele buitenlandse steden dat roken werd verboden, bij sommige gebouwen mocht niet meer gerookt worden en het einde van roken in de horeca was in zicht.”

Wat voor de Amsterdamse horecaondernemers de doorslag gaf, was een opmerking van een medewerkster die het onprettig vond om rokers te bedienen. “We zagen het als onze taak als werkgever om onze medewerkers en andere gasten te beschermen. Het is wel gek dat we vijf jaar later nog steeds een uitzondering zijn.”

Teleurstelling

Bestuursvoorzitter Tom Voeten van Clean Air Nederland (CAN), dat zich inzet voor een rookvrij Nederland, ziet tot zijn teleurstelling dat roken in de horeca nog heel gewoon is. “Na het wettelijk verbod in 2008 heeft het zich naar buiten verplaatst.” Ondernemers hebben het volgens hem buiten gezellig gemaakt met overkappingen, heaters, muziek of versieringen, waardoor ‘het niet zo uitmaakt of je nu binnen of buiten zit'.

Hoewel Voeten blij is met de stap van fastfoodketen McDonald’s, waardoor er straks in een klap 235 rookvrije terrassen bijkomen, is het volgens hem ‘een druppel op een gloeiende plaat’. Volgens schattingen van CAN is slechts 1 procent van de terrassen geheel of deels rookvrij. Hij baseert zich op eigen data van de vereniging: tot eind 2020 heeft het bijgehouden welke horecagelegenheden een rookvrij terras hebben, maar in coronatijd is dat stilgevallen.

Volgens de kaart op de website van CAN is bij ‘slechts’ 87 zaken roken niet toegestaan, bij 120 is het terras deels rookvrij. “We zien elk jaar het aantal wel toenemen, maar als je het afzet tegen de 30.000 tot 40.000 terrassen die er zijn in Nederland is het nog altijd beperkt,” concludeert hij.

Volgens hem lopen de gezinsrestaurants, waaronder pannenkoekhuizen, en kwaliteitsrestaurants voorop. Kroegen zitten er niet tussen, of het moet een enkeling zijn. Zonde, vindt Voeten, want dat zijn nu juist de plekken waar jongeren samenkomen en vaak hun eerste sigaret opsteken.

Rechtszaken

Waar CAN stelt dat het aantal rookvrije terrassen nog heel beperkt is, ziet Koninklijke Horeca Nederland (KHN) wel degelijk steeds meer horecaondernemers hun terras rookvrij maken. Cijfers heeft de brancheorganisatie niet, maar het merkt dat ondernemers vaker geen asbakken neerzetten of een deel van het terras rookvrij hebben gemaakt. “We zien in de praktijk steeds meer smaken voorbijkomen,” aldus een woordvoerster.

KHN gaat ervan uit dat de opmars doorzet, maar vindt dat dit vanuit de ondernemers zelf moet komen. In een wettelijk verbod ziet het niets. Om er vaart achter te zetten, zou dat wel moeten, denkt CAN. Dat overweegt in de toekomst een rechtszaak te beginnen om de horeca helemaal rookvrij te maken (het heeft met succes twee rechtszaken gevoerd om de horeca binnen geheel rookvrij te krijgen). “Maar op dit moment is de juridische grondslag te zwak en het ontbreekt ons aan capaciteit.”

Voeten hoopt dat de politiek maatregelen treft, maar heeft er niet al te veel fiducie in. Gemeenten hebben te weinig handhavingscapaciteit, denkt hij. Staatssecretaris Maarten van Ooijen van Volksgezondheid liet na de aankondiging van McDonald’s wel weten te werken aan een pakket extra maatregelen om roken verder terug te dringen, maar Voeten verwacht op korte termijn geen stappen richting de horeca.

Dat roken op het terras binnen afzienbare tijd passé is, verwacht hij daarom niet. “Ik stel horecaondernemers vaak de vraag waarom ze hun terras niet rookvrij maken. Dan zeggen ze: ‘we zijn gastvrij voor álle gasten’. Ik vraag ze dan: hoe gastvrij ben je als 80 procent van de Nederlanders niet rookt en geen zin heeft om in de stank te zitten van een ander?! Dan hoor je niks meer.”

Bruine kroegen

Johan de Vos, vicevoorzitter van de afdeling Breda van Koninklijke Horeca Nederland, heeft wel een antwoord klaar. Volgens hem zien veel ondernemers, onder wie hijzelf, er niets in, omdat de meerderheid van de bezoekers van de ‘natte horeca’ (bruine kroegen, stapcafés en dergelijke) rokers zijn. “Dan kun je wel een rookvrij terras aanbieden, maar daarmee snijd je jezelf in de vingers. Bovendien, als alle horeca dat doet, waar gaan rokers dan naartoe? Dan zal je de buren of de gemeenten horen klagen.”

Hij is blij dat er binnen niet meer gerookt kan worden, maar buiten roken vindt hij een ander verhaal. De Vos (zelf geen roker) vindt overigens wel dat er verschil is tussen een restaurant of kroeg. “Dat een familierestaurant als McDonald’s deze stap zet, daar heb ik de grootste respect voor en ik hoop dat veel familierestauranthouders volgen. Maar zoiets moet je willen opleggen. Laat ondernemers dat zelf bepalen.”

Discussie

Een gemiste kans, vindt bestuursvoorzitter Voeten van CAN. Volgens hem blijkt uit onderzoeken dat veel consumenten het toejuichen. In een recent onderzoek van EenVandaag gaf bijna tweederde (65 procent) van de niet-rokers aan voorstander te zijn van een rookverbod op het terras. “Een rookvrij terras kan ook juist klandizie opleveren.”

Deelen van Café-Restaurant Amsterdam kan dat beamen. Volgens haar zijn veel gasten blij met een rookvrij terras en trekt het nieuwe klanten aan. In slechts enkele gevallen leidt het tot een discussie. “Als we uitleggen dat we dit doen voor de gezondheid van medewerkers en andere gasten, hebben de meeste mensen daar begrip voor. En als ze per se willen roken, kunnen ze altijd nog aan het eind van het terras gaan staan.”

In een recent onderzoek van EenVandaag gaf bijna tweederde (65 procent) van de niet-rokers aan voorstander te zijn van een rookverbod op het terras. Beeld Getty Images/iStockphoto
In een recent onderzoek van EenVandaag gaf bijna tweederde (65 procent) van de niet-rokers aan voorstander te zijn van een rookverbod op het terras.Beeld Getty Images/iStockphoto