PlusAnalyse

Is het wegvallen van AstraZeneca op te vangen? Alleen als verder alles meezit

Enige vertraging is onvermijdelijk, maar het grotendeels wegvallen van het AstraZenecavaccin is op te vangen. Op voorwaarde dat nieuwe tegenvallers uitblijven.

De GGD-vaccinatiestraat in de RAI draait nog niet op volle kracht. Beeld Jakob van Vliet
De GGD-vaccinatiestraat in de RAI draait nog niet op volle kracht.Beeld Jakob van Vliet

Het AstraZenecavaccin vormde een hoeksteen in het Nederlandse plan om de coronapandemie te lijf te gaan. De aanpak stuit op vertraging, nu inentingen aan zestigminners van de baan zijn. Minister van Volksgezondheid Hugo de Jonge bezweert dat het tijdverlies beperkt zal zijn. Vooralsnog houdt hij vast aan ‘begin juli’ als het moment waarop iedereen die dat wil een eerste prik heeft gehad.

Maar De Jonge verwierf de afgelopen maanden een indrukwekkende staat van dienst op het gebied van niet-nagekomen beloften. Het motto underpromise and overdeliver, in zwang bij politici die niet te hoge verwachtingen willen wekken, is niet aan hem besteed. Zo zei hij aanvankelijk dat de eerste prikpauze met AstraZeneca halverwege maart geen vertraging hoefde te betekenen. De weken daarna bleef het aantal gezette prikken ver achter bij de prognoses.

Dat is ook nu het geval. Deze week lag het doel oorspronkelijk op 625.000 prikken. Het is bijgesteld naar 500.000. Donderdag aan het einde van de dag stond de teller op nog geen 225.000. In de wetenschap dat het priktempo in het weekend doorgaans lager ligt, lijkt ook een half miljoen inentingen deze week onhaalbaar.

Het AstraZenecavaccin kan nog wel worden benut voor 60-plussers. Een voornaam deel van de groep 60-65 (ruim een miljoen mensen) is al minstens een keer ingeënt met AstraZeneca. Dat geldt niet voor zorgmedewerkers, een aantal risicogroepen van onder de 60 en de grote groep gezonde 60-minners. Zij zullen een ander vaccin moeten krijgen.

Aangepast schema

In de loop van volgende week komt De Jonge met een aangepast schema. Het ligt voor de hand dat 65-plussers die nog niet zijn ingeënt geen Moderna of Pfizer krijgen, zoals was voorzien, maar zoveel mogelijk AstraZeneca. Het Brits-Zweedse concern levert tot nu toe veel minder van dit vaccin dan toegezegd. Ruwweg de helft van het beloofde aantal is daadwerkelijk gearriveerd. Dat gaat wel om miljoenen. Dit kwartaal moet AstraZeneca naar schatting nog zo’n 4 miljoen vaccins leveren.

Onafhankelijke deskundigen onderschrijven De Jonges veronderstelling dat met behulp van vooral de vaccins van Pfizer en Janssen en in iets mindere mate Moderna het wegvallen van AstraZeneca bij de jongere groepen is op te vangen. Achterop een bierviltje is de rekensom als volgt: er zijn ruim 14 miljoen volwassenen (onder de 18 krijgt vooralsnog niemand een prik). Het RIVM schat de vaccinatiebereidheid vooralsnog op 76 procent. Dan moeten 10,7 miljoen mensen ingeënt. Een klein twee miljoen zijn al minstens één keer ingeënt. Nog zo’n 9 miljoen wachten op een eerste prik.

Dit kwartaal komen als het goed is 3 miljoen vaccins binnen van Janssen, tot nu toe het enige coronavaccin waarvan één dosis volstaat. Voor de overige 6 miljoen mensen komen tot en met juni 7,8 miljoen vaccins van Pfizer en 1,4 miljoen van Moderna. Genoeg om ruim 4,5 miljoen mensen twee doses te geven. De resterende circa 1,5 miljoen mensen zijn grotendeels 60-plussers die AstraZeneca krijgen.

Lawine van kritiek

Tot zover de theorie, waarbij op papier nog dit kwartaal genoeg vaccins voorhanden zijn om iedereen volledige bescherming te bieden. Maar de praktijk staat en valt met de logistieke organisatiecapaciteiten van RIVM en GGD, de vraag of de vaccinatiebereidheid niet afneemt én vaccinleveranties. Pfizer is daarbij tot nu toe heel betrouwbaar. Of dat ook gaat gelden voor Janssen, moet blijken. Half april is de eerste levering gepland. Daar komt bij dat ook bij dit vaccin berichten opduiken over dezelfde ernstige trombose-aandoening als bij AstraZeneca, met zeker één dode. Ook nu klinken vanuit het Europees medicijnagentschap EMA sussende geluiden over extreem kleine risico’s.

Maar als de Gezondheidsraad ondanks de lawine van kritiek op het advies over AstraZeneca ook zou aanraden het Janssenvaccin aan banden te leggen, is de schade voor het vaccinatieschema niet meer te overzien. Tenzij Hugo de Jonge de adviesraad trotseert en uiterst zeldzame mogelijke bijwerkingen voor lief neemt.

Meer over