PlusProfiel

Informateur Mariëtte Hamer heeft een reputatie als doorzetter: ‘Men is bang voor haar, tot Rutte aan toe’

Mariëtte Hamer (62) transformeerde van spijkerhard onderhandelende partijtijger tot verbindende polderkoningin. Als informateur begint ze vandaag aan een van haar taaiste klussen. ‘Als discussies te lang ­duren gaan de miniloempia’s in de frituur.’

 Informateur Mariette Hamer licht haar werkzaamheden toe tijdens een korte persconferentie in de Oude Zaal van het Tweede Kamergebouw. Beeld ANP
Informateur Mariette Hamer licht haar werkzaamheden toe tijdens een korte persconferentie in de Oude Zaal van het Tweede Kamergebouw.Beeld ANP

Het onderkoelde antwoord van Piet Hein Donner vertelt wel zo’n beetje alles over Mariëtte Hamer de onderhandelaar. Als minister van Sociale Zaken in Balkenende-IV komt ­Donner lijnrecht tegenover de PvdA-politica te staan in een discussie over het ontslagrecht, jaren later blikt de CDA’er terug. Of Hamer echt zo lastig is in onderhandelingen? “Nee, dat valt wel mee, ze zegt gewoon altijd nee.”

Op het Binnenhof is Hamers onderhandelstijl haast legendarisch, weten oud-collega’s. “Ze stopt nooit met ­onderhandelen,” zegt PvdA’er Pierre Heijnen. “Men is bang voor haar, tot premier Rutte aan toe. Door haar vasthoudendheid kwam het plan voor een sociaal akkoord in het ­regeerakkoord van Rutte en Samsom in 2012. Diederik had alles eigenlijk al rond, zij wist dat punt er alsnog in te krijgen, dat ene zinnetje, als harde voorwaarde.” Oud-CDA-Kamerlid Wim van de Camp: “Ze is inhoudelijk zeer sterk, maar ook verdomd taai. Ze beheerst het vak van achteruit onderhandelen, dan denk je dat je een compromis hebt, maar dan beginnen ze het hele spel opnieuw. Maar nu is ze meer de neutrale voorzitter, zonder partij- of vakbondskleur.”

‘De doorzetter van de SER’

Hamer moet inderdaad uit een ander vaatje tappen. Haar opdracht is juist om strijdende partijen met elkaar te verzoenen. Voorganger en partijgenoot Herman Tjeenk Willink slaagde er in de temperatuur op het Binnenhof omlaag te krijgen, maar de formatie is acht weken na de verkiezingen allesbehalve op stoom. Hamer moet eerst politieke overeenstemming zoeken over het herstelbeleid na corona en over ­andere ‘urgente, grote thema’s’ die kunnen leiden tot een ‘regeer­akkoord op hoofdlijnen’. Vervolgens is het haar opdracht te onderzoeken welke partijen hierover zouden willen onderhandelen. Dat moet allemaal in drie weken, al gunt ze zichzelf meer tijd. “Een datum is maar een datum,” zei Hamer afgelopen vrijdag. Vandaag en morgen krijgt ze alle achttien fractieleiders op bezoek in de Stadhouderskamer.

De nieuwe taak lijkt geknipt voor de ‘nieuwe Hamer’. De bokshandschoenen heeft ze in 2014 al uitgedaan toen ze door het kabinet werd benoemd tot voorzitter van de Sociaal-Economische Raad, de champions league van de Nederlandse polder. Vakbonden, werkgevers en kroonleden praten en adviseren in de SER over bijvoorbeeld arbeidsmarkt en pensioenen. Aan de voorzitter de missie om steeds te zorgen dat niemand boos van tafel wegloopt als ­discussies hoog oplopen. Als in 2018 de onderhandelingen over het pen­sioenakkoord lijken te stranden, slaagt Hamer er mede in om de kwaaie koppen toch weer aan tafel te krijgen, en met succes. D66-minister Koolmees noemde haar ‘de doorzetter van de SER’.

Knorrende maag

Haar ‘enorme ervaring’ en ‘gigantische netwerk’ zijn volgens betrokkenen goud waard. Maar misschien nog wel belangrijker is haar gevoel voor persoonlijke verhoudingen. Tijdens onderhandelingen zorgt Hamer ervoor dat er versnaperingen op tafel staan. “Zodat jij niet chagrijnig wordt omdat je maag knort,” zegt een SER-lid. Hamer weet: wie verzadigd is, stapt makkelijker over tegenstellingen heen. En dus staan er altijd zoetigheden op tafel. “En als de vergaderingen tot laat in de avond duren, gaan de miniloempia’s en kaasstengels in de frituur.”

Oud-Kamercollega Heijnen weet dat ‘het verbindende’ er al langer in zat: “Hamer leidde tijdens Balkenende-IV onze fractie. Ga er maar aan staan: gedonder in het kabinet en een fractie die ook niet makkelijk was, met mensen als Samsom en Paul Tang.”

Op de rem trappen

Nog zo’n gave: even op de rem trappen als de spanning aan tafel te groot dreigt te worden. “Dan ziet ze dat iemand het zwaar heeft. ‘Volgens mij is het tijd voor pauze, laten we even de benen strekken,’ zegt ze dan. Om te zorgen dat het lijntje niet breekt.” Een partijgenoot zegt: “Ze is ook heel aards. Als iemand totaal ­ontploft kan ze heel onderkoeld reageren: ‘Ooooh, zie je dat zo? Laat me daar heel even rustig over denken.’ Explosief ontmanteld, is dan vaak de conclusie.

Toch is haar benoeming ook opvallend. In een tijd dat heel politiek Den Haag de mond vol heeft van nieuw leiderschap en een andere ‘bestuurscultuur’ wordt juist ‘polder­koningin’ Hamer naar voren geschoven om de renovatie van de bestuurscultuur mede vorm te geven. Al ziet ze daar zelf niet zo’n probleem in, stelde ­Hamer vrijdag. “Op enig moment wordt er een plaatje op je geplakt, ik moet nu dit proces gaan leiden. Misschien ga ik dat wel verrassend doen.”

Meer over