PlusNieuws

Hugo de Jonge zegt sorry, maar nasleep Sywertdeal achtervolgt CDA’er

Een flink deel van de Tweede Kamer beschouwt minister Hugo de Jonge (CDA) als dealmaker voor de mondkapjes van Sywert van Lienden. De Jonge mag na excuses aanblijven, maar is nog lang niet verlost van de kwestie.

Marcia Nieuwenhuis en Niels Klaassen
Minister De Jonge tijdens het debat in de Kamer over de mondkapjesdeal die het ministerie van Volksgezondheid sloot met Sywert van Lienden.  Beeld ANP
Minister De Jonge tijdens het debat in de Kamer over de mondkapjesdeal die het ministerie van Volksgezondheid sloot met Sywert van Lienden.Beeld ANP

CDA-minister Hugo de Jonge heeft vele politieke talenten, maar sorry zeggen lijkt er niet één van, moest het ene na het andere Kamerlid donderdag concluderen. In het marathondebat over De Jonges bemoeienis met de megamondkapjesdeal verwachtten partijen meer deemoed.

Maar de huidige minister voor Volkshuisvesting week weinig af van zijn vooraf bepaalde marges van het mea culpa. In het kort: De Jonge erkent dat hij meer had moeten melden over zijn appcontact met en over Van Lienden, maar nee, hij bemoeide zich echt niet inhoudelijk met de miljoenenorder.

“Ik heb wél contact gehad óver Van Lienden. Maar die contacten zijn niet gemeld. Mijn betrokkenheid bij de zaak is daardoor niet goed toegelicht en daarvoor wil ik mijn oprechte excuses maken aan de Kamer en aan de media,” zei De Jonge toen hij aan bod kwam, pas zo’n acht uur na de start van het debat. “Zo heb ik verwarring laten ontstaan, ik reken dat mezelf aan. Ik heb onbedoeld ook bijgedragen aan wantrouwen. Daarom vind ik ook dat ik hier vandaag moet helpen dat vertrouwen te herwinnen.”

Onvolledige excuses

Voor een flink deel van het parlement waren de excuses net zo onvolledig als De Jonges eerdere informatievoorziening over de kwestie. De motie van wantrouwen van de PvdA werd onder meer gesteund door GroenLinks, Denk, de SP, Partij voor de Dieren, PVV en Forum voor Democratie - ruim een derde van de Kamer wilde De Jonge naar huis sturen. “Het is een patroon, ” zei GroenLinksleider Jesse Klaver. “U was wel betrokken bij de deal, dat blijkt gewoon uit de feiten die hier naar voren komen.”

Fracties hekelden de opstelling van De Jonge, die pas appjes en informatie deelde na een publicitaire storm over zijn bemoeienis met de aanloop naar de megadeal. Eerdere mediavragen daarover werden vorig jaar nog vakkundig omzeild - ‘niet mijn portefeuille, ik ben niet betrokken, hier ga ik niet over’- zei de minister dan.

Dat zat toch anders, blijkt nu. De PVV ziet daarbij vooral CDA-vriendjespolitiek, linkse oppositiepartijen oordelen dat De Jonge zijn rol als ‘dealmaker’ onterecht klein maakt. “Ik ben ambtenaar geweest, ” zei PvdA-Kamerlid Attje Kuiken. “Appjes van een minister naar een ambtenaar met teksten als ‘wat goed’ en ‘ik hoop dat het lukt’ worden beschouwd als aanmoedigingen, als opdrachten.”

Rol van een doorgeefluik

De Jonge relativeerde zijn betrokkenheid juist, reduceerde deze tot de rol van een doorgeefluik, de minister stuurde slechts kritische appjes door, probeerde een concurrerende inkoper van de overheid te neutraliseren. “Het was hozen in die tijd,” zei De Jonge. Een concurrent op de moordende mondkapjesmarkt kon het kabinet niet gebruiken. En dus werd Van Lienden binnengehaald.

Of zijn appjes met en over Van Lienden uiteindelijk geleid hebben tot de deal, zoals Kamerleden wel claimen? Dat zal nader onderzoek moeten uitwijzen, zei De Jonge. Wat er allemaal nog meer speelde? Ook dat moet nog blijken. Want met het einde van het Kamerdebat en na het politiek overleven van deze episode is de kwestie-Sywert nog lang niet klaar. Er is ‘werk aan de winkel’ om geschonden vertrouwen te herwinnen, erkende de minister na afloop buiten de plenaire zaal.

Nieuwe documenten

Extra vertrouwen is geen overbodige luxe. Er komen nieuwe documenten naar buiten, de accountants van Deloitte bekijken nog alle relevante Sywertstukken en komen voor de zomer met hun conclusies. Alleen dat onderzoek van Deloitte zou al gaan om 5,5 miljoen items. Op basis daarvan wordt een reconstructie gemaakt.

Bovendien komt er ook nog een parlementaire enquête. De Jonge meldde in de Tweede Kamer alvast dat zijn geheugen niet feilloos is. Zo kon het bijvoorbeeld best zijn dat De Jonge ergens in de weken rond de Sywertdeal ook persoonlijk een keer bijgepraat was door deze of gene. “Maar daar heb ik geen herinnering aan,” zei De Jonge. Dat deed veel partijen dan weer denken aan vergelijkbare woorden van premier Mark Rutte, die op momenten eveneens geen ‘actieve herinnering’ had aan cruciale zaken. Aanleiding voor diverse Kamerleden om een breder punt te maken, over ‘de bestuurscultuur’ die nodig aan renovatie toe is. Het lange tijd weglaten van saillante appjes met de mondkapgroothandelaar past in die oude cultuur, klaagden partijen, daar moet afstand van worden genomen.

De Jonge boog niet verder dan hij aanvankelijk deed, sprak over een politieke toekomst van de ‘komende jaren’, waarin hij wilde bouwen aan herstel van vertrouwen. Daarmee leek hij ook te zeggen: ik reken op steun van mijn coalitiegenoten en dan zal ik doorgaan. Ondanks het brede verzet van de oppositie. Aan het einde van het debat kreeg hij inderdaad de zegen van de meerderheid, maar De Jonge hoorde ongetwijfeld ook de waarschuwingen van coalitiegenoten.

Zoals die van D66-Kamerlid Wieke Paulusma, toen ze zei: “Voor ons is het laatste woord nog niet gesproken. Voor nu nemen we genoegen met de excuses.”