PlusNieuws

Hoe Vladimir Poetin zich vergiste in Oekraïne

Heeft Vladimir Poetin zich gruwelijk vergist in Oekraïne en de Oekraïners? Waar hij bloemen verwachtte voor zijn ‘bevrijders’ worden in Kiev molotovcocktails klaargezet.

Bob van Huët
Oekraïense militairen inspecteren een militair voertuig in de omgeving van Charkov in Oost-Oekraïne. Volgens de autoriteiten in de stad werd er gisteren in de omgeving van de stad gevochten met Russische troepen. Beeld AP
Oekraïense militairen inspecteren een militair voertuig in de omgeving van Charkov in Oost-Oekraïne. Volgens de autoriteiten in de stad werd er gisteren in de omgeving van de stad gevochten met Russische troepen.Beeld AP

De wereld was getuige van een historisch weekend en verrassend taai verzet van de Oekraïners die (nog) niet willen buigen. Verhalen te over op sociale media over heroïsch en standvastig verzet van een heel volk tegenover de groeiende twijfel bij een ander volk van wie sommigen ook durven te demonstreren tegen de oorlog.

Zelfs de dochter van Roman Abramovitsj, de steenrijke Russische oligarch die tot dit weekeinde eigenaar was van de Engelse voetbalclub Chelsea, heeft in een post op Instagram uitgehaald naar Vladimir Poetin. Het zijn niet de Russen die deze oorlog willen, het is Poetin, benadrukt Sofia Abramovitsj (26) die voor Rusland op de dure springpaarden van haar vader mag uitkomen.

Heeft Vladimir Poetin het dan echt zo verkeerd ingeschat? Meende hij echt dat dit een walk-over zou worden? “Hij dacht dat we hem met bloemen zouden verwelkomen, we staan klaar met molotovcocktails,” zei de Oekraïense oud-president Petro Porosjenko zaterdag op de Britse zender Sky News. Hij had een pistool bij zich voor wie nog twijfelde.

Dertig jaar

De Oekraïners hebben in dertig jaar hun autonomie gevonden, hun nationalisme opgevijzeld – soms met enge trekjes – maar de voormalige Sovjetrepubliek is bovenal een zelfbewust en trots Europees land geworden. Vladimir Poetin kijkt over de grens en denkt misschien nog aan 1992, maar het is inmiddels 2022.

“Oekraïne is al ruim dertig jaar een soevereine staat,” zegt Ruslanddeskundige Bob Deen van Instituut Clingendael. Russen en Oekraïners zijn twee aparte volkeren met hun eigen geschiedenis, eigen herinneringen en eigen manier van naar de wereld kijken.

“Het is echt anders dan Poetins verhaal die zegt dat Russen en Oekraïners één volk zijn. Dat is niet zo. De Russen zijn daarbij dertig jaar lang blootgesteld aan een hele andere informatiewereld dan de Oekraïners. Er is veel minder pluralisme in Rusland dan in Oekraïne. Oekraïners hebben een heel roerige periode achter de rug waarin ze diverse keren hun eigen regering hebben afgezet. In Oekraïne kun je ook politiek veel meer meningen hebben.”

Bombarderen

Syrië of Tsjetsjenië platbombarderen tot aan de overwinning is één, maar de bij veel Russen bekende steden in Oekraïne aanvallen waar misschien vrienden wonen, blijkt toch wat anders te zijn. Volgens de goed geïnformeerde Oekraïense journalist Zoja Sjeftalovitsj heeft president Poetin zich verkeken op de moderniteit van het Oekraïne van Zelenski.

In Kiev zorgen goed opgeleide jongeren, vrije media en een open internet voor een heel andere sfeer dan de baas van het Kremlin welgevallig zal zijn. Het lijkt er volgens veel internationale waarnemers op dat Vladimir Poetin niet alleen de vechtlust en de moed van het Oekraïense volk heeft onderschat, maar ook de stemming in zijn eigen land.

Het is niet de eerste misrekening. In 2014 dacht Poetin ook dat de hele zuidflank van Oekraïne zich wel zou willen afscheiden toen de Krim werd ingenomen. Dat gebeurde niet. Ook de protesten in eigen land moeten Poetin hebben verrast. Volgens ingewijden dacht de Russische president dat hij met een snelle operatie de Oekraïense president Zelenski zou kunnen afzetten en hij vervolgens – via een stroman – zijn wil zou kunnen opleggen aan Oekraïne.

Want dat moet ongeveer Poetins draaiboek zijn geweest: een snelle inname van de Oekraïense hoofdstad Kiev. President Zelenski – als hij nog leefde – zou naar Minsk worden gesommeerd om daar de overgave van de Oekraïense troepen te tekenen. Poetin zou de ‘vredesmissie’ bevestigen en zou laten zien meer ‘onnodig’ bloedvergieten te voorkomen. De Russische president zou een vriend, mogelijk de Oekraïense oligarch Viktor Medvedtsjoek, aanstellen tot interim-president van het land. Die nieuwe president zou vervolgens verklaren dat de oorlog voorbij is, dat Rusland een vriend is en dat de buurman gaat helpen bij de wederopbouw – op voorwaarde dat Oekraïne nooit lid zal worden van de Navo.

De wereld zou zo voor voldongen feiten worden gesteld, Poetin zou in de Doema applaus oogsten en de Russische staatsmedia zouden een overwinning vieren.

Het is echter (nog) niet zo gelopen. Er zijn geruchten dat Russische soldaten nu weigeren orders uit te voeren. In een video die viral gaat, zie je hoe dorpsbewoners een Russische tank tegenhouden en terugsturen. Soms gaan bejaarde Oekraïners op straat in gesprek met Russische rekruten die er verloren bij lijken te staan.

Verwachtingen

Clingendael deed in januari samen met Raam op Rusland onderzoek naar de verschillen in waarden onder de Russische en Oekraïense jeugd. Deen: “Daar zag je wat Russen van de staat verwachten en wat Oekraïners verwachten. Russen zijn veel meer gefocust op dat de overheid alles voor hen regelt. Oekraïners werken veel meer om de staat heen. De meeste Oekraïners hebben een duidelijk toekomstbeeld als Westers land, terwijl vele Russen – het land is ook veel groter en ligt deels in Azië – toch minder Europees zijn ingesteld.”

De moraal onder de Russische troepen om de buren eronder te krijgen, lijkt niet erg hoog. Deen: “Poetin dacht echt dat Oekraïne als een kaartenhuis zou instorten. Net als Georgië in 2008. Ze bieden echter weerstand en nu moet hij een veel moeilijker conflict voeren, waarbij zijn aanvoerlijnen langer worden en zijn troepen misschien in de steden moeilijke straatgevechten zullen moeten leveren. Ik ben bang dat hij niet wil toegeven dat hij de militaire operatie verkeerd heeft ingeschat en dat hij de strijd eerst zal laten escaleren.”

“Dit voelt echt als de oorlog van Poetin, en niet de oorlog van de Rus,” zegt Pjotr Sauer, de Nederlandse journalist die werkt voor The Moscow Times en de Britse krant The Guardian. Volgens de onafhankelijke mensenrechtenorganisatie OVD-Info, dat al jarenlang protesten en arrestaties in Oost-Europa bijhoudt, zijn in 52 steden alles bij elkaar inmiddels een paar duizend arrestaties verricht.

Jonge Russen kijken niet naar het georkestreerde nieuws van de staatstelevisie en lezen geen staatskranten die het Kremlin vooral bewieroken. Bekend is van Vladimir Poetin dat hij weinig snapt en ook weinig moet hebben van computers en nieuwe media. Het laatste is nu pijnlijk zichtbaar in de houterige manier waarop de Russische president communiceert en hoe zijn Oekraïense rivaal – want dat is Zelenski inmiddels – met verve het wereldtoneel bespeelt.

Meer over