PlusUitleg

Hoe kwetsbaar is het abortusrecht in Nederland? ‘Gaat veel geld om in antiabortuslobby’

Het mogelijke einde van het Amerikaanse abortusrecht doet Nederlandse abortusvoorvechters vrezen. Een reden om zaterdag samen te komen op de Dam. Wat zijn hier de mogelijke consequenties? ‘Er zal beangstigend veel geld vrijkomen voor antiabortusgroepen.’

Hannah Stöve
Abortus staat in Nederland in het wetboek van strafrecht. Rebecca Gomperts: ‘Doordat abortus feitelijk strafbaar is, maakt het mensen angstig.’ Beeld ANP
Abortus staat in Nederland in het wetboek van strafrecht. Rebecca Gomperts: ‘Doordat abortus feitelijk strafbaar is, maakt het mensen angstig.’Beeld ANP

1. Het Nederlandse abortusrecht is toch duidelijk geregeld?

In principe wel: vrouwen mogen in Nederland tot 9 weken een zwangerschap afbreken met een pil, en tot 24 weken met een ingreep in een ziekenhuis of kliniek.

Toch valt er nog heel wat af te dingen op de Nederlandse abortushulpverlening, vinden abortusvoorvechters. Zo staat abortus in het wetboek van strafrecht – de uitzonderingen worden beschreven in de Wet afbreking zwangerschap. Een abortus is daardoor alleen legaal als een vrouw dus maximaal 24 weken zwanger is (en daarna alleen om zwaarwegende medische redenen).

Een arts moet de ingreep verrichten of de pil voorschrijven, in een ziekenhuis of kliniek met een specifieke vergunning. Ook geldt er een verplichte bedenktijd van vijf dagen als je langer dan zestien dagen overtijd bent.

2. Dus een abortus is strafbaar?

In sommige gevallen wel, en daarom moet die strafwet zo snel mogelijk worden geschrapt, vindt bijvoorbeeld Rebecca Gomperts van hulporganisatie Women on Waves.

“Doordat abortus feitelijk strafbaar is, maakt het mensen angstig. Als je iets fout doet kan je de bak ingaan. Daarnaast wordt een enorm stigma gecreëerd door de Nederlandse hulpverlening. Een abortuspil innemen is niet gevaarlijker dan een paracetamol slikken, en toch moet je ervoor naar een arts – niet eens een huisarts.

Daar moet je uitleggen waarom je een abortus wil, en word je ook gevraagd of je de volgende keer wél anticonceptie zal gebruiken. De boodschap is consequent: een abortus is iets slechts. Daarmee lopen we enorm achter op andere landen.”

Volgens Eva de Goeij, die recent Ava opzette, een cliëntenorganisatie die opkomt voor de belangen van vrouwen rondom anticonceptie en abortus, is het een valkuil om te denken dat een zwangerschap afbreken in Nederland wel prima geregeld is.

“Niet alleen omdat een abortus gecriminaliseerd is, maar ook omdat er heel weinig over ervaringen wordt gepraat en er regelmatig wordt gedemonstreerd voor abortusklinieken. Ik ben zelf twee jaar geleden een buddyproject begonnen, waarbij zwangeren begeleid kunnen worden naar hun afspraak voor een abortus. Bizar dat dat nog nodig is.”

3. Die bedenktijd wordt toch afgeschaft?

In februari stemde de Tweede Kamer inderdaad in met het afschaffen van die bedenktijd van vijf dagen – de eerste grote wijziging sinds de abortuswet veertig jaar geleden van kracht werd. Ook werd ermee ingestemd dat huisartsen in de toekomst de abortuspil mogen verstrekken. Beide wijzigingen moeten nog wel door de Eerste Kamer.

4. Zullen hier consequenties merkbaar zijn van de Amerikaanse inperking van het abortusrecht?

“Als het abortusrecht in de Verenigde Staten daadwerkelijk verdwijnt, zal er veel geld vrijkomen bij antiabortusorganisaties,” zegt Gomperts. “Beangstigend veel. Ze hoeven zich niet meer te focussen op de VS en zullen hun werkgebied logischerwijs verplaatsen.

De tactieken van de antiabortusbeweging in Nederland komen al rechtstreeks uit de VS: hoe er wordt gedemonstreerd voor klinieken, het uitdelen van foetuspoppetjes, en hoe ze zich voordoen als neutrale hulporganisaties, maar eigenlijk abortus afraden en proberen te voorkomen.”

Volgens De Goeij gaat er nu al heel veel geld om in de Nederlandse antiabortuslobby, die zeer goed gemobiliseerd is. “Kijk bijvoorbeeld naar de Week van het leven, waarmee campagne wordt gevoerd via dure spotjes op radio en tv. Hoe meer geld zulke organisaties hebben, hoe meer aandacht, hoe meer macht.”

Gomperts hoopt dat het verdwijnen van het Amerikaanse abortusrecht wellicht een wake-upcall kan zijn voor Europa.

“Ik hoop dat hierdoor het Verdrag van Maastricht, waarin specifiek staat dat landen zelf hun wetgeving rond abortus mogen regelen, zo snel mogelijk geschrapt wordt. Daardoor is abortus bijvoorbeeld nog illegaal in Polen, en wordt het recht in Hongarije teruggedrongen. Veilige abortustoegang zou verankerd moeten worden in een Europees mensenrechtenverdrag.”

Demonstratie in Amsterdam

Zaterdag om 13.00 uur staat een grote demonstratie op de Dam gepland, georganiseerd door student Annemieke van Straalen, ook werkzaam bij vredesorganisatie Pax. “De herroeping van het Amerikaanse abortusrecht lijkt misschien een lokale aangelegenheid, maar is een schrijnend voorbeeld van de aantasting van het zelfbeschikkingsrecht van mensen met een baarmoeder wereldwijd. Alleen zij zouden mogen beslissen over wat er in die baarmoeder gebeurt en daarom ben ik direct een solidariteitsactie begonnen.”

Sprekers zijn naast Eva de Goeij ook Samira Rafaela (Europarlementariër D66), Corinne Ellemeet (Kamerlid GroenLinks), Lilianne Ploumen, Devika Partiman (oprichter Stichting Stem op een Vrouw), Marina van Abortion Network Amsterdam en Bahar Goodarzi (verloskundige en onderzoeker).

Meer over