PlusExclusief

Hoe kansrijk zijn de zaken tegen coronascepticus Willem Engel?

Demonstratie op het Museumplein, 20 maart, tegen de aanhouding eerder die week van Willem Engel, voorman van Viruswaarheid. Beeld Joris van Gennip
Demonstratie op het Museumplein, 20 maart, tegen de aanhouding eerder die week van Willem Engel, voorman van Viruswaarheid.Beeld Joris van Gennip

Coronascepticus Willem Engel heeft de warme aandacht van justitie. Dinsdag hoort hij van de rechtbank of hij langer in voorarrest moet blijven zitten voor het oproepen tot ‘burgerarrest’ van agenten, terwijl hij ook al vastzit voor andere verdenkingen van opruiing. Die rechtszaken bieden hem ook een podium.

Anna Herter

‘Wij gaan verder met het leven,’ schrijft Willem Engel op 4 september 2021 op Twitter, als een overgroot deel van de coronaregels nog geldt. ‘Probeer zoveel mogelijk mensen te knuffelen, zoenen, omhelzen, handen te schudden en contact mee te maken, dat is het echte normaal.’

‘Bruls begaat een misdrijf in zijn rol als minidictatortje,’ volgt drie weken later, nadat burgemeester Hubert Bruls van Nijmegen een restaurant had gesloten dat weigerde QR-codes te controleren. ‘Wederom ambtsmisdrijf. Morgen koffie drinken bij de ambtswoning.’

‘Het is je plicht,’ stelt Engel op 16 november, ‘nu vaststaat dat de prikjes compleet mislukt zijn, te zorgen voor zoveel mogelijk infecties. Bij het jongere segment (onder de 70) zonder gezondheidsklachten. Dat is naastenliefde.’

Willem Engel sinds 16 maart in voorlopige hechtenis

Na een tweejarige overvloed van dit soort teksten op Twitter – met een kleine pauze als gevolg van een schorsing – lijken de berichten zich tegen Engel te keren. Afgelopen zomer ondertekenden meer dan 22.500 Nederlanders een aangifte tegen de dansleraar, inmiddels heeft het Openbaar Ministerie besloten er een zaak van te maken. Sinds 16 maart zit Engel hiervoor in voorlopige hechtenis.

Het OM vervolgt hem voor het langdurig delen van ‘opruiende coronagerelateerde berichten’, die anderen zouden hebben aangezet tot het plegen van strafbare feiten. Daar staat een maximale celstraf van vijf jaar op.

Heeft het Openbaar Ministerie een zaak? “Het is pas strafbaar als Engel heeft opgeroepen tot strafbare feiten,” stelt Klaas Rozemond, universitair hoofddocent strafrecht aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Of hij dat doet, is in zijn ogenschijnlijk tactisch geformuleerde tweets niet altijd duidelijk: letterlijk gezien wordt er slechts opgeroepen tot ‘koffiedrinken’ en ‘knuffelen’.

‘Willem Engel roept op tot overtreden 1,5 meterregel’

Toch ziet Rozemond genoeg ruimte om te beargumenteren dat Engel zich wel degelijk schuldig maakt aan opruiing. Neem de knuffeltweet. “Dat klinkt misschien onschuldig, maar het opzettelijk besmetten van mensen is een vorm van mishandeling. Als Engel zijn aanzienlijke achterban oproept om dit te doen, is dat heel bedreigend voor sommige mensen. Bovendien roept hij met zo’n tweet op tot het overtreden van de 1,5 meterregel. Dat was in die periode een strafbaar feit.”

Ook rechtsfilosoof Roland Pierik, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, verwacht dat justitie beslagen ten ijs komt. “Dat blijkt al uit de keuze van het OM om hem überhaupt te vervolgen. Justitie ziet heus in dat het schadelijk is een zaak te beginnen die ze niet kan winnen. Als Engel wordt vrijgesproken, heeft de zaak hem immers alleen maar méér steun en aandacht opgeleverd.”

Free Willie

De zaak staat tot nu toe inderdaad behoorlijk in de schijnwerpers. Een video van Engels aanhouding houdt de gemoederen flink bezig in coronasceptische groepen op sociale media. Eerder kwamen tientallen aanhangers van Engel bijeen op het Museumplein om hem te steunen. Ze hielden borden op met teksten als ‘Free Willie’ en ‘Je suis Willem’.

Ondertussen verspreidde jurist Jeroen Pols, die met Viruswaarheid talloze rechtszaken voerde tegen de overheid, afgelopen week online posters met het logo van Amnesty waarbij Engel wordt aangeduid als politiek gevangene. Daar is de mensenrechtenorganisatie niet van gecharmeerd; vrijdag dreigde zij ermee een kort geding tegen Pols aan te spannen.

In een eerste reactie vanuit de cel noemt ook Engel zichzelf een politiek gevangene. “Bijna vereerd treed ik nu in de voetsporen van Nelson Mandela, die ook tegen discriminatie en apartheid vocht.”

Pierik is niet erg beducht voor de kans dat de rechtszaak tegen Engels bijdraagt aan diens missie om verzet tegen het coronabeleid aan te jagen. “Een veroordeling zou duidelijk maken dat het juridische systeem grenzen stelt aan zijn gedrag. Natuurlijk zal zijn vaste achterban dat als bewijs zien dat er van alles niet klopt aan dat systeem, maar voor de gemiddelde Nederlander zal het eerder een opluchting zijn dat dit jen- en zuiggedrag wel degelijk aan te pakken is.”

Die opluchting zal in ieder geval gedeeld worden door de meer dan 22.500 mensen die hun handtekening onder de aangifte tegen Engel hebben gezet. Het was daarmee een van de grootste aangiftes ooit. Die massale onvrede kan meespelen voor de rechter, zegt Rozemond.

“Het aantal handtekeningen zegt iets over de onrust die hij veroorzaakt. Het zullen niet alleen mensen zijn die Engel een irritant figuur vinden – dat is geen reden iemand te straffen. Het zijn ook mensen die hun gezondheid door hem in gevaar zagen komen. Die impact kunnen zijn acties in de ogen van de rechter ernstiger maken.”

Niet alleen zijn tegenstanders, ook de grootte van zijn achterban kan tegen hem werken, voegt Rozemond daaraan toe. “Het is een verzwarende omstandigheid als je een voorbeeldfunctie hebt, een figuur met veel volgers. Het OM kan beargumenteren dat hij dat is.”

‘Lynchpartij’

Pols is niet onder de indruk van de beschuldigingen tegen Engel. Dat de aangifte door zovelen is ondertekend, verwijt hij onder meer de media, die ‘mee hebben gedaan om reclame te maken’. Daarnaast zegt hij bij elke tweet gemakkelijk te kunnen aantonen dat er niets aan de hand is. “Deze rechtszaak is een lynchpartij, georganiseerd door de overheid.”

Bovendien, stelt Pols, moeten de grenzen van de vrijheid van meningsuiting worden bewaakt. “Het moet niet zo zijn dat als je niet uitkijkt wat je zegt, je dan in de gevangenis belandt.”

Nog een zaak

Woensdag staat Willem Engel ook terecht voor een andere verdenking van opruiing, die draait om een livestream op Facebook bij een onaangekondigde demonstratie in Den Haag in oktober 2020, toen hij met een groep betogers werd ingesloten en aangehouden. “Ja dan moeten we misschien agenten onder burgerarrest gaan stellen, want dit ehhh want ze gijzelen nu hè,” zei Engel toen.

Meer over