Plus

Hoe het kabinet drukte op kosten Schiphol: beveiliger ging van 3500 euro naar 2200 per maand

Politiek Den Haag is kritisch over de chaos op Schiphol, maar jarenlang drong de staat zelf aan op het omlaagbrengen van de kosten.

Laurens Kok en Marcia Nieuwenhuis
Eurlings noemde de reorganisatie van Schiphol in 2009 ‘een eerste stap’, waarbij 10 tot 25 procent van het personeel zou worden geschrapt. Beeld ANP
Eurlings noemde de reorganisatie van Schiphol in 2009 ‘een eerste stap’, waarbij 10 tot 25 procent van het personeel zou worden geschrapt.Beeld ANP

Meer dan vijftien jaar geleden verdiende een beveiliger in dienst van Schiphol volgens FNV-onderhandelaar Joost van Doesburg zo’n 3500 euro. “Een beveiliger die er nu werkt verdient nog maar 2200 à 2400 euro,” schetst de vakbondsman het schrille contrast. Beveiliging werd uitbesteed en er ontstond moordende concurrentie. “Vijf beveiligingsbedrijven werkten elkaar de tent uit.”

De voorbije weken is veel met de beschuldigende vinger gewezen naar Schiphol. Maar de staat is evengoed schuldig aan de race naar de bodem, hield directeur Dick Benschop de Tweede Kamer voor, afgelopen dinsdag.

Ongelijk kun je hem niet geven. Wie de geschiedenis induikt, stuit op meerdere kabinetten die maar één boodschap voor Schiphol hadden: de kosten moeten omlaag.

Botte bijl

Neem oud-minister Camiel Eurlings. De CDA’er uit in 2009 de zorg dat Schiphol na London Heathrow ‘de duurste luchthaven’ is geworden. Hij vreest dat maatschappijen vliegknooppunt Schiphol gaan mijden als de kosten niet omlaag gaan, staat in zijn Luchtvaartnota. Hij pleit voor ‘continu kostenbewustzijn, efficiencyverbeteringen en kostenrationalisatie.’

De botte bijl gaat in het personeelsbestand, met instemming van Eurlings. Hij noemt de reorganisatie van Schiphol ‘een eerste stap’, waarbij 10 tot 25 procent van het personeel zal worden geschrapt. Volgens de minister kan er nog een tandje bij. Er moet worden gesneden in de beveiliging, die steeds duurder wordt. Schiphol moet zoeken naar ‘kostenbesparingen voor het domein security’, heet het.

Het moet gezegd: in 2009 is Nederland een ander land dan nu. Het is economische crisis en er gaat haast geen dag voorbij of er worden bezuinigingen aangekondigd. VVD-leider Mark Rutte wint een jaar later zelfs de verkiezingen met de belofte dat hij nog veel dieper het mes wil zetten in de overheidsuitgaven.

In het regeerakkoord dat hij smeedt met het CDA blijkt dat Schiphol voorlopig niet van de Haagse zuinigheid af is: de luchthaven moet nog altijd verder groeien, staat er, maar ‘de overheid ziet hierbij toe op een concurrerend kostenniveau.’

Opvallend is dat die zuinige houding niet verandert als het huishoudboekje van de overheid zienderogen opknapt. In 2016, het jaar waarin Rutte II een begrotingsoverschot boekt van liefst 3 miljard euro, stuurt VVD-minister Melanie Schultz de Actieagenda Schiphol naar de Tweede Kamer. Zij stelt daarin tevreden vast dat de luchthaventarieven verder zijn gedaald en verlaagd.

Maar het is niet genoeg, zo blijkt. Hoofdstuk 4.2 is getiteld ‘Inzet op verdere kostenreductie.’ Weer worden de ‘securitykosten’ genoemd. De beveiliging op Schiphol moet volgens Schultz weliswaar ‘passagiersvriendelijk’ zijn en zorgen voor een ‘optimale doorstroming’, maar door ‘innovatie’ kan er volgens haar toch worden bezuinigd. “Lagere kosten leiden tot lagere luchthaventarieven, wat de concurrentiepositie van de mainport Schiphol ten goede komt,” is het devies.

Vreselijke verhalen

Met die kennis is de frustratie van VVD-Kamerlid Daniël Koerhuis begin deze maand lastig te begrijpen. In de talkshow Op1 ging hij in op de ‘vreselijke verhalen’ die hij had gehoord van passagiers die op Schiphol in de rij moesten staan. Hij werd recht in zijn gezicht uitgelachen, omdat hij daarmee zou doen alsof het leed vergelijkbaar was met dat van de oorlog in Oekraïne.

Maar die hoon had er volgens vakbondsman Joost van Doesburg ook mogen zijn omdat het liberale beleid van zijn partij die chaos mede veroorzaakte. De FNV’er noemt dit ‘ontluisterend.’ Over wanbetaling van beveiligers en bagage-afhandelaars sprak Koerhuis met geen woord, over de kostenbesparingen van de afgelopen jaren evenmin.

De politiek heeft een beperkt collectief geheugen, stelt Van Doesburg. Kabinet en Kamer wijzen naar Schiphol, maar vergeten gemakshalve de rol van de staat. Die bezit 70 procent van de aandelen en heeft een zeer sturende rol gespeeld. Van Doesburg: “Ze spreken er nu allemaal schande van, maar de opdracht om kosten te besparen kwam van de overheid”

Voorbeeldfunctie Staat

Er was geen minister of Schipholbaas die hardop zei dat een beveiliger het met ruim 1000 euro minder in de maand kon doen, maar het gebeurde wel. Door het werk uit te besteden aan particuliere bedrijven werd het werk weliswaar goedkoper, maar daardoor was Schiphol geen werkgever meer van de beveiligingsmedewerkers. En zo verdwenen degenen die het zwaarste werk moeten doen langzaam maar zeker uit het zicht.

In de cao krijgen beveiligers op Schiphol er in de zomermaanden nu 800 euro bij, een giga-loonsverhoging van 5,25 euro per uur. Van Doesburg vindt het een ‘mooi begin.’ Maar voor een omslag is meer nodig, stelt hij. “Je ziet dat staatsdeelnemingen zoals Schiphol een sociale component missen. Wij vinden dat de staat een voorbeeldfunctie mag leveren over hoe je met mensen omgaat.”

Meer over