PlusExclusief

Hoe ging dit mis? ‘Jongens gaan echt de straat niet op om lekker even te rellen om het rellen’

De ene jongere zit thuis te gamen, terwijl de andere de straat op gaat om rotzooi te schoppen. Hoe kan dat?

Edwin Van Der Aa
null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

“Het brein van een tiener is werk in uitvoering,” legt Jelle Jolles, emeritus hoogleraar neuropsychologie, uit. Hij is een autoriteit als het gaat om de ontwikkeling en ontplooiing van jonge mensen en adviseur aan scholen en overheden. “Een jongere loopt mee, omdat bij alle pubers het brein nog erg openstaat voor de acties van leeftijdsgenoten.” Bij deze jongeren is, constateert hij, het vermogen tot kritisch denken nog niet voldoende ontwikkeld door te weinig feedback van ouders en leraren.

Ook ziet Jolles dat jonge mensen - door de lockdowns - de afgelopen tijd een geïsoleerd bestaan hebben geleid. “De afwezigheid van school was vooral schadelijk omdat het gebrek aan contact met andere leerlingen en leraren zorgde dat jongeren niet genoeg prikkels kregen.” Deze ‘sociale onderprikkeldheid’ zorgt er volgens de expert voor dat ze op zoek gaan naar sensatie. “Dan verheugen ze zich er op om aan zo’n rel deel te nemen. Zeker als ook andere sociale structuren - zoals bijsturende trainers op de sportclub - ontbreken.”

Volgens Jolles moeten beleidsmakers er meer rekening mee houden dat deze reflexen spelen. Hoogleraar neuropsychologie Eric Scherder (VU) steunt de theorie van Jolles over een gebrek aan prikkels, maar hij voegt daar nog een element aan toe: “In de puberteit ben je fysiek sterk aan het worden, maar hebben jongens vaak nog te weinig impulscontrole. Veel minder dan meisjes ook, daar lopen ze bij achter.”

Dus overzien deze pubers niet de consequenties van hun acties en denken ze volgens Scherder ook niet: ‘Dit kan ik niet maken’. “Hun focus komt dan verkeerd te liggen. Dus hebben ze controlerende factoren van buitenaf nodig om hun brein in goede banen te leiden,” constateert hij. “Zoals ouders of schoolpersoneel.”

Masculiene uitingen

Henk Ferwerda is criminoloog, politieonderzoeker en directeur van Bureau Beke. Hij ziet vooral (jonge) mannen bij rellen omdat daar sprake is van masculiene uitingen, versterkt door middelengebruik en groepsgedrag. “Bij voetbalrellen tref je ook zelden vrouwen aan. Ze zijn sowieso zwaar ondervertegenwoordigd bij verstoringen van de openbare orde. Dat heeft deels te maken met testosteron, maar je zou ook kunnen zeggen dat vrouwen zich bezighouden met andere vormen van criminaliteit.”

Vrouwen zijn volgens het CBS overigens in vrijwel alle soorten misdrijven sterk ondervertegenwoordigd ten opzichte van mannen, maar het kleinste verschil is te vinden bij vermogensdelicten. Alleen in het geval van winkeldiefstal is het aandeel verdachte vrouwen bijna even hoog als het aandeel mannen.

Ferwerda durft niet in te schatten of de theorieën van Jolles en Scherder over het gebrek aan prikkels en het gemis aan bijsturing bij jongeren kloppen. “In ieder geval kun je zeggen dat er weinig te doen is, dat er momenteel veel dingen niet kunnen en dat jonge mensen zich langzaam maar zeker gaan vervelen. Zich ook afzetten tegen het huidige lockdownbeleid. Toch gaat het leeuwendeel van de jongeren niet rellen in Rotterdam of elders.”

‘Buiten alle proportie’

De categorie relschoppers is volgens de criminoloog weliswaar beperkt, maar de aandacht voor deze groep vindt hij niet onterecht. Ferwerda: “Het gedrag dat we afgelopen dagen hebben gezien, is buiten alle proportie. Zelfs gericht schieten, dat is ongelooflijk uitzonderlijk in het kader van de handhaving van de openbare orde. Deze mate van geweld is echt nieuw, dat maakt het lastig om nu overeenkomsten te schetsen bij de groep plegers.”

Volgens hem moeten we beseffen dat deze gebeurtenissen ‘niet zomaar uit de lucht komen vallen’. “We zitten nationaal in een grote crisis, er ontstaan grote tegenstellingen in de maatschappij, er is een groeiend gebrek aan vertrouwen in de overheid, groepen komen heel snel in beweging via sociale media en bepaalde mannen ontwikkelen een enorme geldingsdrang. Het is in ieder geval veel te makkelijk om te roepen dat deze jongeren momenteel alleen maar de straat op gaan om lekker even te rellen om het rellen.”

Meer over