Nieuws

Het geheime document van VVD en D66: gratis kinderopvang, spionnenjacht en moderne embryowet

Gratis kinderopvang, mits betaalbaar. Het strafbaar stellen van spionage. En vooral: aandacht voor klimaat, meer regie van de overheid in de zorg en strakkere leiding op de woningmarkt. Daarover waren VVD en D66 akkoord deze zomer, zo is te lezen in de aanzet voor een regeerakkoord dat de formatie vlot moest trekken.

Mark Rutte (VVD) en Sigrid Kaag (D66) op gesprek bij informateur Mariëtte Hamer. Beeld Lex van Lieshout/ANP
Mark Rutte (VVD) en Sigrid Kaag (D66) op gesprek bij informateur Mariëtte Hamer.Beeld Lex van Lieshout/ANP

Het idee was: laten we onze hoofdlijnen op papier zetten, zodat andere partijen kunnen aanschuiven. Dat plan mislukte jammerlijk, want VVD en CDA blokkeerden verdere onderhandelingen met PvdA en GroenLinks, terwijl D66 de route met de ChristenUnie weigerde.

Toch is het tot nu geheime document, waar VVD en D66 deze zomer aan werkten vandaag vrijgegeven door informateur Mariëtte Hamer. ‘Onze belofte voor Nederland’, is de titel van het stuk. Het is 10 pagina’s, 6995 woorden lang. Een zorgvuldige potloodschets van een mogelijk regeerakkoord.

In de zomermaanden, terwijl veel Kamerleden vakantie vierden, buffelden VVD’ers en D66-Kamerleden met de partijtop om het op papier te zetten.

Gratis kinderopvang

Opvallendste strooigoed: gratis kinderopvang voor iedereen, een leerplicht voor kinderen vanaf 4 jaar, het strafbaar stellen van spionage door bijvoorbeeld Russische geheim agenten, euthanasiebeleid (‘voltooid leven’) aan het oordeel van de Tweede Kamer laten, gratis lunch op scholen in kwetsbare wijken en brede brugklassen invoeren, zodat jongeren op later moment in een ‘hokje’ worden ingedeeld.

Hoewel de VVD er in de verkiezingscampagne niet aan wilde, stuurden Sigrid Kaag (D66) en Mark Rutte (VVD) er in het stuk op aan ‘kinderopvang stapsgewijs’, ‘te beginnen met de kinderopvang tot 4 jaar’ gratis beschikbaar te maken. Al gaat dat plan met mitsen en maren gepaard: ‘Afhankelijk van de beschikbaarheid van voldoende goed opgeleide medewerkers.’ En: ‘We bezien op basis van de gedragseffecten en financiële mogelijkheden de ambitie om de vergoeding te verhogen naar 100 procent.’ In gewonemensentaal: kijken of het te betalen is.

Ander opvallend punt: spionage moet strafbaar worden. Of zoals het in het document staat: ‘We gaan buitenlandse inmenging tegen, bijv. door spionage strafbaar te stellen.’ Nu nog worden geheim agenten van andere landen razendsnel uitgezet, zonder ze te vervolgen, veelal uit angst voor diplomatieke conflicten. De AIVD hoopt al langer op nieuwe regels. Zo bleek in december nog dat spionnen vanuit de Russische ambassade op zoek waren naar geheimen bij onderwijsinstellingen en hightech-bedrijven. De diplomaten werden uitgezet. Meer straf zat er niet in.

Meer overheidsregie

Het document ademt meer regie van de overheid, zowel op de woningmarkt, waar bouw verder moet worden aangejaagd, als in de zorg, waar minder moet worden geconcurreerd. Het stuk laveert tussen de verkiezingsprogramma’s van VVD en D66, alsof om en om een zin is toegevoegd.

Een illustratief compromis is dat op asiel: vluchtelingen worden ‘gastvrij opgenomen’, maar ‘mensen zonder recht op’ een status ‘moeten ze snel mogelijk terug naar land van herkomst’. De asielprocedure moet ‘tijdig’ zijn, maar ‘zorgvuldig’. Ofwel streng (VVD), maar met coulance (D66).

De klankkleur is meer regie van de overheid. Een ‘krachtige politiek’, staat er te lezen. ‘Met een proactief parlement en een daadkrachtig kabinet.’

De nieuwe bestuurscultuur wordt daarbij genoemd: ‘Door meerdere partijen is de wens uitgesproken om te komen tot een regeerakkoord op hoofdlijnen. Dat biedt het kabinet de ruimte om nadere concrete doelstellingen te formuleren waarover transparant verantwoording wordt afgelegd aan het parlement. Lastige keuzes worden niet vooruitgeschoven of aan de rechter overgelaten.’

Liberaal karakter

Het stuk wordt gekleurd door liberale waarden. De partijen beschrijven Nederland als een ‘tolerant, divers land’: ‘De basisvoorwaarde voor mensen om echt vrij te kunnen zijn. Wij willen een land waar iedereen de kans krijgt iets van zijn leven te maken en dat in te vullen zoals men dat zelf wil. Een land waar je jezelf kunt zijn.’

Het liberale karakter was overigens juist wat ChristenUnie afschrikte, toen de partij na de zomervakantie het stuk (of delen daarvan) te lezen kreeg. ‘Te liberaal,’ oordeelde CU-leider Gert-Jan Segers.

Daarbij springen vooral medisch-ethische thema’s in het oog. De embryowet moet worden gemoderniseerd, zo is te lezen. En mensen moeten zelf de regie krijgen over het einde van hun leven.

‘Groene industriepolitiek’

Welke waarde het stuk nog heeft is de vraag: de formatie zit al een tijd in een impasse. Toch zou het document later nog eens ter hand kunnen worden genomen door VVD en D66.

Het lijkt ruimte te bieden voor de meeste partijen, als startpunt voor onderhandelingen. Al geldt dat niet voor PVV en Forum voor Democratie, mochten die op enig moment in beeld komen.

De ‘klimaat en –energietransitie’ wordt namelijk ‘noodzakelijk’ genoemd. Nederland moet in 2050 ‘klimaatneutraal, fossielvrij en circulair’ zijn. ‘We verhogen de klimaatdoelen voor 2030, nemen extra maatregelen, en voldoen ten minste aan het doel van de Green Deal van de EU (55%).’

Er staat ook: ‘De grootste winst is te behalen in de industrie. We voeren groene industriepolitiek zodat het bedrijfsleven versneld een grote sprong kan maken op duurzaamheid om daarmee het verdienvermogen op lange termijn overeind te houden.’ Nieuw is dat niet: VVD en D66 hadden zich al aan die doelstellingen geconformeerd.

Het VVD-sausje daarbij: het stuk meldt ook dat er geld verdiend kan worden aan de klimaatplannen.

Meer over