Plus

Helft slachtoffers mensenhandel opnieuw slachtoffer misdrijf: ‘Dit is zó fout’

Van alle slachtoffers van mensenhandel wordt de helft opnieuw slachtoffer van een misdrijf. Dat kan weer uitbuiting zijn, of bijvoorbeeld seksueel geweld. ‘Slachtoffers zijn gebrandmerkt.’

Marcia Nieuwenhuis Carla van der Wal
Gedwongen prostitutie speelt zich deels online af. Afspraken worden daar gemaakt, misbruik gebeurt op plekken zoals hotelkamers.  Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Gedwongen prostitutie speelt zich deels online af. Afspraken worden daar gemaakt, misbruik gebeurt op plekken zoals hotelkamers.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Uit nieuw onderzoek voor de Slachtoffermonitor Mensenhandel die dinsdag verschijnt, uitgevoerd door Nationaal rapporteur mensenhandel Herman Bolhaar en het Centraal Bureau voor de Statistiek, blijkt dat 45 procent van de slachtoffers van mensenhandel binnen vijf jaar opnieuw slachtoffer van een misdrijf is. Na zeven jaar is dat zelfs 50 procent. Het ipross voor het eerst dat dit is onderzocht.

Daar moeten we wat mee, benadrukt Bolhaar, die de cijfers ‘schrikbarend’ noemt. “Dit is zó fout. Dit raakt de grondbeginselen van onze samenleving. Als we praten over seksuele uitbuiting gaat het om mensen die letterlijk niet vrij zijn. Niet economisch, niet lichamelijk en ook niet geestelijk. Als dat je overkomt, draag je dat de rest van je leven mee. Je bent gebrandmerkt. En dit overkomt grote groepen jonge burgers.”

Vooral in de groep van 12 tot 24 jaar zijn er veel slachtoffers van seksuele uitbuiting. “Volgens recente schattingen zijn er jaarlijks rond de 5000 slachtoffers van uitbuiting. Ongeveer 2300 van hen hebben met seksuele uitbuiting te maken.”

Rapporteur mensenhandel Herman Bolhaar: ‘Slachtoffers zijn gebrandmerkt.’
 Beeld Arie Kievit
Rapporteur mensenhandel Herman Bolhaar: ‘Slachtoffers zijn gebrandmerkt.’Beeld Arie Kievit

Zwichten voor een Guccitas

Het gaat niet alleen om jongeren aan de zelfkant van de maatschappij, benadrukt Bolhaar (66), die voorheen de hoogste baas van het Openbaar Ministerie was. “Ik wil niet ver van de werkvloer staan, dus praat ik met professionals en ook slachtoffers zelf. Onder die laatste groep zijn zeker ook hoogopgeleiden, die thuis viool leerden spelen, maar aan een fout vriendje binnen de kortste keren hun studiefinanciering kwijtraakten, om vervolgens in de gedwongen prostitutie terecht te komen.”

Eenmaal in die kringen kunnen waardes zoals beschikken over je eigen lichaam helemaal uit beeld raken. “Dan vraag je waarom zo'n meisje later toch weer naar een hotel is gegaan, waar ze met meerdere mannen naar bed ging. Dan zegt ze: ‘Omdat ik er een Guccitas voor kreeg’.”

Gedwongen prostitutie

Bolhaar ontmoet veel sterke slachtoffers. “Om te overleven, om te dragen wat zij dragen, moet je ook heel sterk zijn. Dat vergt alles.” En overwegend vrouwen kunnen tegenwoordig in een oogwenk in een situatie terechtkomen waarin ze zo krachtig moeten zijn. Pooiers ronselen razendsnel, bijvoorbeeld door chantage met een naaktfoto. Slachtoffers worden overgehaald er zelf eentje te maken, of uitgenodigd op een feestje, via sociale media, waarna dat alsnog gebeurt. “Dat feestje ziet er heel goed uit op de foto's bij de uitnodiging. Later blijkt dat anders, zijn er ineens te veel mannen. Alleen is weggaan dan geen optie meer. Binnen een uur kan het helemaal mis zijn, omdat er beelden van je zijn gemaakt.”

Gedwongen prostitutie speelt zich vervolgens ook deels online af. Afspraken worden daar gemaakt, misbruik gebeurt op plekken zoals hotelkamers.

Dan is er nog corona, waardoor hulpverleners ‘het zicht kwijtraken’. “Omdat het allemaal lekker binnenkamers gebeurt.” Bolhaar benadrukt dat de slachtoffers én daders vaak jonge mensen in ontwikkeling zijn. “Zij lopen het risico op langdurige traumatisering. De grote gevolgen waarmee slachtoffers en daders te maken krijgen moeten we zoveel mogelijk zien te voorkomen.”

Tegeltjeswijsheid

Maar dat is lastig. Politie of hulpverleners krijgen niet altijd grip op de afhankelijkheidsrelatie waarin slachtoffers zich bevinden. Dat geldt voor slachtoffers van seksuele uitbuiting, die moeten werken, en als ze dat niet doen te maken krijgen met geweld. Maar ook voor arbeidsmigranten, die met verleidelijke all-inclusivepakketten’ naar Nederland worden gebracht om te werken. “Zij krijgen hier werk, een inkomen, vervoer van en naar dat werk en een verblijfsplaats. Wie zijn werk kwijtraakt, is alles kwijt.”

Het ligt dan niet voor de hand dat een slachtoffer wegloopt, of aan de bel trekt over slechte omstandigheden of dwang. “‘Je ziet het pas als je het doorhebt’ is een tegeltjeswijsheid van Johan Cruijff die daar heel erg op van toepassing is,” zegt Bolhaar. “Er moet bewustwording zijn, en een langjarige en veel omvattende aanpak, waarbij alle instanties samenwerken. Van preventie tot hulpverlening, nazorg en huisvesting.”

Pijnlijk

Bolhaar pleit al sinds 2007 voor zulke intensieve samenwerking. Pijnlijk genoeg komt veertien jaar later mensenhandel nog volop voor. Dat maakt hem niet mismoedig. “Ik zie een grote wil om aan de slag te gaan tegen uitbuiting. In een aantal gemeentes zijn ze hard aan het werk. Op andere plekken kan het beter. En het is helaas ook zo: elke keer als je zicht hebt op een nieuwe vorm van uitbuiting, komt er wéér een nieuwe vorm bij.”

Ook is het moeilijk slachtoffers te helpen. Want hoe complexer de problemen, hoe lastiger het ook is voor hen om goede zorg te krijgen. Zeker bij seksuele uitbuiting is dat een groot probleem. “Ik maak me daar ernstig zorgen over, juist hoogspecialistische zorg moet snel beschikbaar zijn.”

Het steekt hem dat kinderen die slachtoffer werden van seksuele uitbuiting daardoor soms vanwege het gebrek aan de juiste hulpverlening maar zélf worden opgesloten. Hij beklemtoont: “Het is af-schu-we-lijk dat je bij gebrek aan juiste opvang de slachtoffers zélf vastzet. Het kan niet zo zijn dat we met zulke hoge aantallen slachtoffers genoegen nemen. En het kan niet zo zijn dat de slachtoffers zelf opgesloten worden.”

Meer over