Plus

Grote coronadruk op ziekenhuizen lijkt gevolg van lage temperatuur

Er zijn al 5,5 miljoen coronaprikken gezet, maar toch wil de bezetting in de ziekenhuizen niet dalen. Een deel van de oorzaak is waarschijnlijk heel simpel: de kou. Het was de koudste maand april van de laatste 35 jaar.

Warm gekleed op het terras, eind april. Door de aanhoudend lage temperaturen blijft het aantal coronabesmettingen groot.  Beeld ANP
Warm gekleed op het terras, eind april. Door de aanhoudend lage temperaturen blijft het aantal coronabesmettingen groot.Beeld ANP

Bijna heel Nederland verlangt naar zon en warmte op de huid, maar april 2021 had daar lak aan. Onder invloed van een frisse noordenwind kwam de gemiddelde temperatuur uit op slechts 6,7 graden Celsius, en daarmee was deze april de koudste sinds 1986. Ter vergelijking: vorig jaar was de eerste echte voorjaarsmaand bijna 4,5 graad warmer: 11,1 graden gemiddeld, met een recordaantal zonuren en acht dagen boven de 20 graden.

Het koude weer zou kunnen verklaren waarom in de Nederlandse ziekenhuizen nog altijd code zwart dreigt, en personeel zich er nog steeds de blaren op de voeten werkt. “Ik denk dat het effect van het weer inderdaad heel erg sterk is, en ik verbaas me erover dat daar zo weinig aandacht voor is,” zegt Louis Kroes, hoogleraar klinische virologie in Leiden. “Het is een extreem koude aprilmaand, en dat was nu juist wat we niet konden gebruiken.”

Ruimtes met dichte ramen

Dat luchtwegvirussen in de warme zomermaanden minder actief zijn dan in de koude winter, is een bekend gegeven. “Als het warm wordt, kruipen mensen minder vaak bij elkaar in ruimtes met dichte ramen,” zegt Kroes. “Buiten, of in ruimtes met veel luchtverversing, vervliegen de virusdruppeltjes veel sneller en kan een virus als corona zich nauwelijks verspreiden. Het is nu gewoon koud. Mensen spreken mede daardoor veel eerder binnen af dan vorig jaar april. Een middag met 12 of 20 graden, dat doet ertoe.”

Internationaal onderzoek suggereert dat het effect van mooier weer ook bij corona een rol speelt. In Noorwegen bestudeerden wetenschappers de coronacijfers in de twintig landen die vorig voorjaar het hardst werden geraakt door corona. Hun conclusie: waar het warmer werd, verspreidde corona zich minder snel. Ook het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) houdt in zijn modellen rekening met de invloed van het weer.

In Nederland is het verschil tussen de ontwikkeling van de ziekenhuiscijfers van april 2020 en die van april 2021 schrikbarend. Het gemiddeld aantal dagelijkse ziekenhuisopnames was vorig jaar op 30 april ruim vijf keer kleiner dan op 1 april. Nu is dat effect er helemaal niet: het aantal opnamen nam gemiddeld zelfs wat toe. En dat terwijl er nu inmiddels bijna 5,5 miljoen coronaprikken zijn gezet bij meer dan 4 miljoen Nederlanders en mogelijk al zo'n 3 miljoen mensen corona hebben gehad. In beide maanden golden er strenge lockdownmaatregelen.

Veel factoren

Precieze oorzaken aanwijzen is moeilijk, omdat veel factoren een rol kunnen spelen. Zo wijst Peter Rottier, emeritus hoogleraar virologie aan de universiteit in Utrecht, ook op het gedrag van de bevolking. “Veel mensen houden zich in tegenstelling tot vorig jaar onvoldoende aan eenvoudige regels.”

Dan is er ook nog de Britse variant die nu de overhand heeft en die zich volgens veel virologen, onder wie ook Rottier, makkelijker verspreidt dan de oorspronkelijke Wuhanvariant. “Toch is een deel van de virologen sceptisch over de vraag of de Britse variant echt een groot effect heeft op bijvoorbeeld het aantal ziekenhuisopnamen,” zegt Kroes. “Misschien scheelt het iets, maar het kan de huidige stagnatie echt niet verklaren.”

De komende week brengt de westenwind koude zeelucht mee en blijft het dus fris voor de tijd van het jaar. Pas vanaf het weekend zou dat kunnen veranderen, omdat er kans is op warmere wind uit het zuiden. “Ik verwacht dat als het eindelijk mooi weer wordt, het weleens heel snel de goede kant op zou kunnen gaan, ook in de ziekenhuizen,” zegt Kroes. “Het vaccineren is inmiddels goed op gang gekomen en Britse studies laten zien dat mensen drie weken na de eerste prik al 65 procent minder kans hebben om in het ziekenhuis te belanden. Daar mag je dus echt wat van verwachten. Het is belangrijk dat mensen dat perspectief blijven zien.”

Priksprint

Terwijl de ziekenhuizen nog altijd vol liggen – al werden er dit weekeinde eindelijk twee dagen op rij minder mensen opgenomen – maakt Nederland zich op voor een priksprint. Afgelopen week werden er in het centrale magazijn in Oss liefst 1,4 miljoen doses coronavaccin binnengereden en de komende twee weken komen daar nog eens 2 miljoen vaccins bij. Die worden toegediend aan mensen boven de 58 jaar, zorgpersoneel en aan jongere Nederlanders met een verhoogd risico op ernstige klachten bij corona.

Hoeveel prikken er de komende weken worden gezet, kan een woordvoerder van het ministerie van Volksgezondheid nog niet zeggen. Deze week zullen het er zo’n 650.000 zijn.

Het aantal positieve uitslagen van een coronatest was afgelopen weekeinde een stuk kleiner uit dan in de week ervoor. De afname was echter mede het gevolg van een computerstoring bij de GGD. Hierdoor hebben veel mensen zaterdag geen afspraak kunnen maken voor een coronatest.

Meer over