PlusAchtergrond

Grondrechten opzij, mondkapjes afraden; zo stuurde ministerie OMT-adviezen bij

Interne coronacorrespondentie van het ministerie van Volksgezondheid brengt minister Ernst Kuipers (D66) in verlegenheid. In de vrijgegeven mails reppen ambtenaren van versoepelingen die als ‘een worst’ moeten worden voorgehouden aan burgers. Tot verontwaardiging van oppositie en vakbond FNV heeft het ministerie zich ook actief bemoeid met de omschrijving van de OMT-adviezen, waaronder het afraden van mondkapjes voor zorgpersoneel in 2020.

Het Parool
Minister Ernst Kuipers heeft de Tweede Kamer en de samenleving wat uit te leggen over de corona-aanpak onder zijn voorgangers. Beeld ANP
Minister Ernst Kuipers heeft de Tweede Kamer en de samenleving wat uit te leggen over de corona-aanpak onder zijn voorgangers.Beeld ANP

De stukken zijn eerder deze week vrijgegeven en leiden tot ophef op sociale media en in de Tweede Kamer. In sommige berichten lijken de ambtenaren van het departement de inperking van vrijheden van burgers te willen wegmoffelen in plaats van er echt inhoudelijk op in te gaan.

NOS-programma Nieuwsuur diepte uit de e-mails op hoe het ministerie van VWS aandrong op een strikter advies tegen het gebruik van mondkapjes en beschermende kleding in de zorg. Vanwege de schaarste aan deze persoonlijke beschermingsmiddelen, zouden die alleen gebruikt mogen worden bij patiënten met een covidbesmetting en niet uit voorzorg. Experts noemen dit bij Nieuwsuur een vorm van ongewenste politieke sturing. Het ministerie en het RIVM spreken van verduidelijkingen. De aangescherpte teksten gaan niet terug naar de leden van het Outbreak Management Team, maar komen direct bij het kabinet terecht.

Zowel vanuit de oppositie in de Tweede Kamer als door de FNV is verontwaardigd gereageerd op de onthullingen. FNV-vicevoorzitter Kitty Jong wijst op het afgewezen verzoek om mondkapjes voor zorgpersoneel. “Al die tijd kreeg het personeel deze mondkapjes niet, en zei het ministerie zich te baseren op het OMT-advies. Maar nu zien we dat het ministerie hier zelf onderdeel van was.” Hierdoor is het ministerie medeverantwoordelijk voor besmettingen in de zorg, stelt zij.

In de Tweede Kamer vragen diverse oppositiepartijen om een spoeddebat. Andere fracties vinden de nieuwste gegevens aanleiding om snel te beginnen met de al afgesproken parlementaire enquête over het hele coronabeleid.

Worst voorhouden

De openbaar geworden correspondentie past bij de uitspraak van premier Rutte dat het coronabeleid in de eerste maanden van de crisis voor 100 procent moest worden bepaald op basis van 50 procent van de kennis. De effectiviteit van de maatregelen moet echter zo groot mogelijk zijn, is de ambtelijke reflex. Dat leidt tot een flexibele houding over de wettelijke grondslag van de corona-aanpak.

Mensen willen zich misschien wel aan coronaregels houden, maar slagen daar niet altijd in, schrijft een ambtenaar in mei 2020. De anonieme ambtenaar voorziet meer gewenst gedrag ‘als de worst wordt voorgehouden dat er in de toekomst minder vrijheidsbeperkingen zullen zijn'.

In de e-mails geven ambtenaren impliciet toe dat er in het begin van de crisis te veel is geregeld met noodverordeningen. Eigenlijk waren die ‘een wankele basis voor grondrechtenbeperkingen’, stelt de auteur vast, ‘maar dat zeggen we niet’.

Expres vaag

Onduidelijk is of deze ambtenaar kritiek had op de onderbouwing van het beleid, of dat het ging om een strategie om de aandacht af te leiden van de beperkingen van grondrechten. Diezelfde persoon zegt later wel trots te zijn op de eigen uitleg van de rechtvaardiging voor de regels, die expres heel vaag is. ‘Daaronder kan namelijk alles volgen wat je maar wil!’

Minister Ernst Kuipers (Volksgezondheid, D66) zegt ‘zeer ongelukkig’ te zijn met zulke teksten. Daarom wordt binnen het departement over de communicatie gesproken: “En uiteraard ook met degene die dit soort mails stuurt,” zei Kuipers vrijdag voor de start van de ministerraad.

Zonder het te willen rechtvaardigen wijst Kuipers erop dat destijds de druk op de ambtenaren hoog was om het aantal infecties te verminderen. “Een ernstige situatie waarbij het erop lijkt dat patiënten gewoon niet opgevangen kunnen worden. U kunt zich de beelden nog herinneren. Grote aantallen ambulances, helikopters die overvliegen, patiënten die naar Duitsland gaan.”

Meer over