PlusReconstructie

Grapperhaus weet: de kous is niet af, maar opstappen is geen optie

null Beeld Hollandse Hoogte/EPA
Beeld Hollandse Hoogte/EPA

Hoewel de buitenwacht rekening hield met het aftreden van Ferd Grapperhaus heeft de minister van Justitie en Veiligheid dat zelf geen moment overwogen. Premier Mark Rutte en CDA-leider Hugo de Jonge evenmin. Een reconstructie.

Tobias den Hartog

In zijn dienstauto grijpt minister Ferd Grapperhaus maandagavond zijn telefoon. “We moeten praten,” zegt hij. “Want ik snap dat ik een probleem heb.” Aan de andere kant van de lijn stemt Richard Gerrits van de vakbond BOA ACP daarmee in. Die heeft dan net op Radio 1 verteld dat boa’s door Grapperhaus minder coronaboetes zijn gaan uitschrijven. “Het is niet uit te leggen dat mensen een boete krijgen, terwijl de verantwoordelijke minister zich zelf niet aan de regels houdt,” zei Gerrits. Het is het enige moment sinds het opduiken van de bruiloftsfoto’s dat Grapperhaus zich wankel voelt.

Vanaf het begin is hij van zins geweest te erkennen dát het fout is gegaan. En dat hij het écht kan uitleggen. “Ik moet mij verantwoorden. Maar dat kan en wil ik ook,” heeft hij binnenskamers gezegd. Het is de koers die de hele top van het kabinet vaart. Premier Mark Rutte heeft al in de eerste dagen na het opduiken van de foto’s cruciaal contact met CDA-leider Hugo de Jonge. Diens boodschap is kort en krachtig geweest. “Ferd gaat het debat met open vizier aan om zijn geloofwaardigheid te herstellen.”

Rutte beseft: zelfs als premier kan hij geen minister ontslaan. Zeker niet van een andere partij. En midden in de coronacrisis is een ruzie met De Jonge wel het laatste dat hij kan gebruiken.

Bordesscène

Al wordt het wel een grotere affaire dan Grapperhaus vorige week donderdag voorziet. Die middag is hij op het ministerie van Algemene Zaken om zijn jaarbegroting te bespreken. Een dag eerder is de Privé uitgekomen en heeft SBS6 bewegende beelden van zijn bruiloft laten zien. Gasten blijken bij de bordesscène in Bloemendaal te weinig afstand te hebben gehouden. En dat onder het oog van nota bene de coronaminister.

Als de NOS de minister opvangt voor commentaar, wordt hij overvallen, zeggen ingewijden. “Hij dacht, hé, wat zouden die willen vragen?” Grapperhaus zegt direct dat hij niet kan ‘garanderen’ dat de regels constant zijn nageleefd. Maar benadrukt vooral dat hij ‘de helft van de dag’ bezig is geweest ‘om te kijken of het wel goed ging’.

Als hij op het ministerie komt, blijken die woorden wat te laconiek. Het social media-team van het departement ziet dat de foto’s als een lopend vuur gaan op Twitter. “Hier moeten we iets mee,” zegt een medewerker.

Grapperhaus sluit zich met zijn woordvoerder en politiek assistent op voor een uitgebreidere verklaring. Daarin erkent hij ruimer dat het is misgegaan. Als de verklaring af is, ontbreken volgens de minister drie woorden. “Het spijt me,” wil hij erin hebben.

null Beeld Hollandse Hoogte/ANP
Beeld Hollandse Hoogte/ANP

‘Het spijt me’-briefje

Dat premier Mark Rutte hierop heeft moeten aandringen, wijzen ingewijden van de hand. Wél zou vanuit de VVD óók aan de premier een seintje zijn gegeven dat excuses maken ‘handig zou zijn’. Maar volgens betrokkenen was het briefje met ‘het spijt me’ er al uit, voor dat signaal kon worden afgegeven.

Grapperhaus weet tegelijk: hiermee is de kous niet af. Er zit immers een coronadebat aan te komen en anders wil de Tweede Kamer wel nadere uitleg bij het wekelijkse vragenuurtje. Hij begint daarom vrijwel direct met de debatvoorbereidingen, waarin medewerkers mogelijke vragen op hem afvuren. Dat wakkert overigens vooral het gevoel aan dat hij dit, hoe pijnlijk ook, kan uitleggen.

De minister denkt de zaak op de rit te hebben tot de boa-vakbond vraagtekens plaatst bij de geloofwaardigheid van coronaboetes na de uitglijder van Grapperhaus. Als hij daarom dinsdagavond op zijn departement de vakbonden ontvangt, lijkt Grapperhaus de lucht te kunnen klaren. Vakbondsleider Jan Struijs (NPB) vindt het ‘allemaal niet fraai’, maar zegt voldoende vertrouwen in de minister te houden. “Ferd, je bent nu een flink gedeukte auto, maar nog niet total loss.”

null Beeld Hollandse Hoogte/ANP
Beeld Hollandse Hoogte/ANP

Geen paniek

Maar terwijl de vakbondsleiders het pand verlaten, blijkt dat Shownieuws nieuwe foto’s naar buiten gaat brengen. Op deze beelden knuffelt de minister zijn schoonmoeder en lijkt hij een vriend de hand te schudden. Dat lijkt Grapperhaus niet van de wijs te brengen. Hij zat fout, dat wist men toch al? En dat gaat hij toegeven ook. Dat de foto’s bewijzen dat niet alleen zijn gasten, maar ook de minister zelf in de fout is gegaan, zorgt niet voor paniek.

Grapperhaus is vastberaden, tegen medewerkers: “Ik heb dus echt een dikke fout gemaakt, maar ik wil verantwoording afleggen, en ik wil door.”

De vakbondsleiders reageren met meer chagrijn als ze die avond per app op de hoogte worden gesteld. Ze hebben eigenlijk nét hun steun aan de minister verbonden. En nu zijn er weer ‘vervelende plaatjes’. Na overleg laten ze hem toch ‘niet vallen’. Of hij kan aanblijven als minister moet de Tweede Kamer maar uitmaken, oordeelt vakbondsman Struijs.

Wat meespeelt is dat een nieuwe minister ook weer inwerktijd nodig gaat hebben. Terwijl de politie juist die dag nog met een inspectierapport om de oren is geslagen dat de wijkagent te weinig tijd heeft om zijn rol waar te maken. “Tel daarbij de problemen bij rechercheteams op. Het is gewoon een zooitje hier en daar. Als we Grapperhaus laten vallen, begin je met een nieuwe van voren af aan, terwijl hij net wat begrip voor onze problemen begint te krijgen,” zegt een ingewijde.

null Beeld Hollandse Hoogte/ANP
Beeld Hollandse Hoogte/ANP

Schaven aan het statement

In de uren na het debat, dat pas ’s middags begint, zit Grapperhaus in zijn werkkamer vooral te schaven aan zijn statement aan de Tweede Kamer. “Ferd heeft geen seconde gedacht: ik ga opstappen. En als hij dat al heeft gedacht, dan heeft hij daar geen blijk van gegeven.”

Grapperhaus heeft vertrouwen dat hij het debat kan overleven. Dat geldt niet voor al zijn partijgenoten. Sommige CDA-toppers denken al na over een scenario-B waarin CDA-staatssecretaris Raymond Knops zijn partijgenoot moet opvolgen. Grapperhaus krijgt dat allemaal niet mee. Geheel volgens plan steekt hij van wal in het debat. Het is ‘misgegaan’. “Dat spijt me. Als minister hoor ik het goede voorbeeld te geven.”

Rutte gaat vierkant achter hem staan. Een vertrek zou het kabinet zich ‘niet kunnen veroorloven’. En wat hij binnenskamers al heeft gezegd, herhaalt hij nu publiek. Hij gelooft er niets van dat Grapperhaus de knuffelfoto’s moedwillig heeft verzwegen. “Omdat ik hem vertrouw en ik weet hoe de man in elkaar zit.”

Meer over