PlusNieuws

Gevaccineerde is, eenmaal opnieuw besmet, niet beter beschermd tegen long covid

Gevaccineerde mensen die vorig jaar toch covid opliepen, zijn drie maanden na besmetting niet beter beschermd tegen vermoeidheid en geheugen- en concentratieproblemen dan ongevaccineerden. Wel rapporteren ze minder vaak reuk- en smaakverlies, zo blijkt uit onderzoek van het RIVM.

Jop van Kempen
Medewerkers bereiden een vaccinatie van Pfizer voor op de vaccinatielocatie op luchthaven Schiphol.  Beeld ANP
Medewerkers bereiden een vaccinatie van Pfizer voor op de vaccinatielocatie op luchthaven Schiphol.Beeld ANP

“Dat wil niet zeggen dat vaccinaties geen effect hebben, omdat wereldwijd is aangetoond dat ze infecties en in nog hogere mate ziekenhuisopnames en sterfte hebben voorkomen,” zegt RIVM-hoofdonderzoeker Tessa van der Maaden. “En minder reuk- en smaakverlies na een zogenoemde doorbraakinfectie is vanzelfsprekend ook een meerwaarde.”

Een kanttekening is dat het grotendeels uitgebleven effect van vaccinatie op ‘long covid’ alleen is vastgesteld bij mensen onder de 65 jaar. Het RIVM vond te weinig ongevaccineerden van boven de 65 jaar om betrouwbare uitspraken te doen. Aan het onderzoek deden bijna 15.000 mensen mee. Ruim 9000 van hen zijn positief getest bij de GGD, zo’n 6000 deelnemers hadden geen of een negatieve testuitslag.

Dat vaccinatie slechts deels beschermt tegen long covid, is een tamelijk uitzonderlijke bevinding. Veel internationale studies concluderen het tegenovergestelde: gevaccineerden hebben na een zogenoemde doorbraakinfectie minder vaak langdurige klachten dan ongevaccineerden.

“Misschien zijn er factoren te vinden die zowel de kans op een doorbraakinfectie vergroten als de kans op langdurige klachten,” aldus Van der Maaden. “Het kan bijvoorbeeld samenhangen met een slechter werkend immuunsysteem. Dat moet verder worden onderzocht.”

Op hol geslagen immuunsysteem

Vaccinoloog Ben van der Zeijst – niet betrokken bij het onderzoek – is desondanks niet verbaasd dat vaccins niet echt beschermen tegen langdurige covid. “Over de exacte toedracht van long covid is nog veel onduidelijk. Het komt ook voor na milde infecties, dus het is niet zo raar dat dit ook gebeurt na milde doorbraakinfecties.”

Langdurige covid is niet één ziekte, maar kent diverse oorzaken, zo wordt steeds duidelijker. Soms lijk het lichaam niet in staat om het virus aan te pakken. Ook kan het immuunsysteem op hol zijn geslagen of lijkt een verstoorde balans in de darmbacteriën voor de aanhoudende klachten te zorgen. Het brein blijkt soms eveneens aangetast door ontstekingen.

Toch kunnen ook de lockdowns en maatschappelijke onrust hebben bijgedragen aan de gemelde klachten, aldus RIVM-onderzoeker Van der Maaden. Participanten zonder positieve test rapporteerden bijvoorbeeld ook slaapproblemen en spierpijn. Mensen met een infectie scoorden op ‘slechts’ dertien van de 41 onderzochte symptomen significant hoger dan mensen zonder infectie. Vermoeidheid, kortademigheid en concentratieproblemen sprongen eruit.

Het RIVM concludeert dat besmette mensen na drie maanden bijna twee keer zo vaak langdurige klachten melden als mensen die geen besmetting hebben gehad. De tussentijdse bevindingen komen uit een lopend onderzoek.

Groter beroep op medische zorg

Of het verschil in klachten na een half of een heel jaar afneemt, moet nog blijken. Ook onderzoekt het RIVM of kenmerken als geslacht, lichaamsgewicht en opleidingsniveau een voorspellende waarde hebben op long covid. Tevens komt aan de orde hoeveel mensen door long covid hun baan hebben verloren. Annemieke de Groot, directeur van C-support, een belangenvereniging voor langdurige coronapatiënten, schatte eerder al dat het zal gaan om zo’n 50.000 mensen.

Ook Van der Maaden stelt dat langdurige symptomen een groot maatschappelijk probleem vormen. “Het dagelijks leven van mensen wordt zwaar verstoord door de klachten. Dat is voor hen zeer treurig en ontwrichtend. Het leidt ook tot een groter beroep op medische zorg.”

De gevonden resultaten over long covid betreffen voornamelijk de alfa- en deltavarianten van het coronavirus. Hoe het zit met omikron, nu dominant, is onduidelijk. Van der Zeijst is wat dat betreft optimistisch. “Het staat vast dat de omikronvariant leidt tot minder ernstige ziekte en volgens een recente publicatie in vakblad The Lancet waarschijnlijk ook tot minder langdurige covid.”

Meer over