PlusAchtergrond

Gesleep met asielzoekers leidt tot steeds meer irritatie: ‘Dit is Nederland onwaardig’

De problemen in de asielketen stapelen zich op. Een tekort aan personeel en opvangplekken zorgt ervoor dat asielzoekers kriskras door het land worden gesleept, terwijl ze soms nog niet eens geregistreerd zijn. Het COA zit met de handen in het haar.

Sander van Mersbergen
Asielzoekers wachten op een grasveld bij het aanmeldcentrum in Ter Apel. Een op de drie medewerkers van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) zit door een te hoge werkdruk ziek thuis. Beeld Sem van der Wal/ANP
Asielzoekers wachten op een grasveld bij het aanmeldcentrum in Ter Apel. Een op de drie medewerkers van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) zit door een te hoge werkdruk ziek thuis.Beeld Sem van der Wal/ANP

Bij het provinciehuis in Maastricht zaten maandag veertig asielzoekers op de stoep. Ze protesteerden daarmee tegen de omstandigheden waaronder ze in de Limburgse hoofdstad worden opgevangen. Ze slapen in een gebouw naast het provinciehuis en hebben geen matras, maar liggen op veldbedden.

Koud en vochtig

Na Ter Apel, Budel en Utrecht is Maastricht hun vierde halte, vertelde een Syrische vluchteling aan dagblad De Limburger. En nog steeds zijn ze niet verder gekomen dan een noodopvanglocatie waar het in hun beleving ‘koud en vochtig’ is. Een reguliere opvangplek is er niet.

De situatie is tekenend voor de problemen waarmee de Nederlandse asielketen kampt. Die zit volledig verstopt, en het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) moet elke dag weer halsbrekende toeren uithalen om alle immigranten een bed te bezorgen.

Voorheen kwamen gemeenten vaak zelf op de proppen met geschikte noodopvanglocaties. Sinds de Oekraïnecrisis is dat anders. De opvang van vluchtelingen uit het door Rusland binnengevallen land is een verantwoordelijkheid van de gemeente. Daardoor schiet het vrijmaken van crisisopvanglocaties voor andere vluchtelingen er vaak bij in. Voor het COA is het elke dag weer een ultieme krachttoer om toch voldoende opvangplekken los te peuteren.

Het gesleep met vluchtelingen – het is voorgekomen dat asielzoekers binnen één etmaal van Ter Apel naar Geleen en weer teruggingen – leidt tot forse kritiek. Zo noemde burgemeester Mark Buijs van Oosterhout het maandag in BN De Stem ‘Nederland en geen enkel land waardig’. “We moeten dit met elkaar oplossen. Stoppen met slepen van duizenden mensen, van de ene crisisnoodopvang naar de andere.”

Er zijn door het vele heen en weer gesleep ook zorgen over de registratie en traceerbaarheid van de mensen die in Nederland asiel aanvragen. NRC berichtte maandag dat het COA sinds mei 1200 asielzoekers vanuit Ter Apel ‘halsoverkop’ met een bus naar opvangplekken in het land heeft gestuurd, zonder dat ze geregistreerd zijn.

Dit is tegen de afspraken. Asielzoekers moeten eerst langs de Afdeling Vreemdelingenpolitie, Identificatie en Mensenhandel (AVIM). Die noteert de persoonlijke gegevens, zoals naam, geboortedatum en nationaliteit. Ook neemt de AVIM vingerafdrukken af bij alle nieuwkomers. Dat is nu dus niet gebeurd. Daardoor zou de politie ongedocumenteerden uit het oog verliezen.

Vreemdelingenpolitie

Een woordvoerder van het COA bevestigt dat ‘duizend tot twaalfhonderd’ mensen die nog niet door de vreemdelingenpolitie waren gezien, in de bus zijn gestapt. Hij vraagt zich af wat de organisatie anders had moeten doen. “Hadden we ze dan in het gras moeten laten slapen? Dit waren mensen die wel voor de poort in Ter Apel stonden, maar voor wie de vreemdelingenpolitie nog geen ruimte had. Daarom is ervoor gekozen om ze met een bus naar een overnachtingsplek te laten brengen.”

Een woordvoerder van de vreemdelingenpolitie bevestigt dat er een achterstand is bij de registratie van asielzoekers. Hoe groot die is, wil de woordvoerder niet zeggen, maar hij bevestigt dat het een van de redenen is dat mensen niet meteen naar binnen kunnen in het aanmeldcentrum. “Het ontstaan van deze achterstanden heeft een meervoudige oorzaak, maar de onvoorspelbare instroom speelt hierin een grote rol.”

Het COA nam de beslissing om asielzoekers ongeregistreerd over het land te verdelen niet volledig op eigen houtje. Een woordvoerder van staatssecretaris Eric van der Burg (Migratie, VVD) bevestigt dat die in elk geval twee weken geleden de opdracht gaf om niemand buiten te laten slapen. “Het was die week bijna veertig graden, en er was ook noodweer opkomst. Op dat moment heeft de staatssecretaris inderdaad gezegd dat mensen hoe dan ook naar binnen moesten. Dat er ook mensen bij zaten die nog niet geregistreerd waren, was bekend, maar het was kiezen tussen twee kwaden.”

De woordvoerder noemt de situatie in Ter Apel ‘onhoudbaar’ en ‘onacceptabel’. “Daarom is de situatie ook uitgeroepen tot nationale crisis. Dit moet zo snel mogelijk worden opgelost.”

Vacatures

De vraag is of die crisistermijn op korte termijn al verlichting biedt. Bij het COA in Ter Apel zijn de zorgen nog steeds groot, vertelt een woordvoerder. Ze is bang dat er binnenkort toch weer mensen buiten moeten slapen. “Het is heel spannend of we ook de komende nachten genoeg opvangplekken kunnen regelen. Het is in de hele keten gewoon heel krap momenteel.”

Geen enkele partij slaagt er momenteel een afdoende bijdrage te leveren. Doordat er te weinig ruimte op de woningmarkt is, zitten de azc’s vol. En omdat er niet genoeg opvangplekken zijn, zit ook Ter Apel propvol. Daar komt bij dat partijen die daar actief zijn met personeelsproblemen kampen.

Bij het COA alleen al staan landelijk duizend vacatures open, die tussen nu en 1 januari ingevuld zouden moeten worden, maar waar amper op wordt gesolliciteerd. In Ter Apel zit bovendien bijna een op de drie COA-medewerkers ziek thuis, bevestigde de organisatie dit weekend. Dat komt volgens de organisatie door de ‘enorme werkdruk’. De Immigratie- en Naturalisatie Dienst (IND) meldde in juni in Ter Apel ‘structureel vijftig tot zestig’ mensen tekort te komen. Daardoor zijn ook de doorlooptijden van de procedure daar langer dan normaal. Ook dat zorgt er weer voor dat er minder doorstroming is dan wenselijk.

Rode Kruis

Regelmatig worden mensen die een stap van de aanmeldprocedure in Ter Apel hebben doorlopen weer naar buiten gestuurd, in plaats van dat ze hun procedure op de aanmeldlocatie zelf kunnen afwachten, wat eigenlijk de bedoeling is. Zij melden zich daarna weer bij de poort en hebben vaak geen idee wanneer ze aan de beurt zijn voor een vervolgstap. Om deze mensen te helpen heeft het Rode Kruis in het noorden een ‘Humanitair Servicepunt’ geopend, waar asielzoekers terecht kunnen met vragen over hun procedure.

De politie stelt in navolging van het kabinet dat er hard wordt gewerkt aan oplossingen. De vreemdelingenpolitie in Ter Apel krijgt hulp van collega’s uit de rest van het land en is daardoor bezig om de achterstand in te lopen, aldus een woordvoerder. Het COA komt na de zomer met een nieuwe campagne om personeel te werven. Het kabinet hoopt op korte termijn een tweede aanmeldlocatie te kunnen openen. Daarvoor is grond in het dorp Bant in Flevoland aangekocht.