Nieuws

Falende beademingsapparatuur wordt een steeds grotere strop voor Philips

Philips komt steeds verder in nood door de slepende affaire met falende apneu-apparatuur. Het bedrijf probeert met man en macht mogelijk kankerverwekkende beademingsapparaten te vervangen, maar ligt aan alle kanten onder vuur. Dat leidde tot een verlies van 172 miljoen euro in de eerste helft van dit jaar.

Herman Stil
In totaal moeten 5,5 miljoen Dreamstations, de apneu-apparatuur van Philips, worden omgewisseld of voorzien van nieuw schuim. Beeld Rob Engelaar/ANP
In totaal moeten 5,5 miljoen Dreamstations, de apneu-apparatuur van Philips, worden omgewisseld of voorzien van nieuw schuim.Beeld Rob Engelaar/ANP

Philips begon vorig jaar juni met de omruil- en terugroepactie van apneu-apparaten, nadat twee maanden daarvoor was gebleken dat het geluiddempende schuim in de machines kan verbrokkelen en bij inademing mogelijk kankerverwekkend is. Gebruikers van de apparaten, die ze nodig hebben omdat ze tijdens het slapen zuurstoftekort hebben, klaagden onder meer over hoofdpijn en ademhalingsproblemen.

Het gaat om een enorme operatie, waarbij in totaal 5,5 miljoen ‘Dreamstations’ worden omgewisseld of voorzien van nieuw schuim. Daarvan staan er ongeveer 85.000 in Nederland. Het bedrijf maakte maandag bekend dat er inmiddels 3 miljoen vervangende apparaten of reparatiekits zijn gemaakt. De rest van het jaar moeten daar nog eens bijna twee miljoen bij komen.

Tegelijkertijd doet het bedrijf er alles aan de problemen af te zwakken. Eind vorig jaar bagatelliseerde Philips de impact van de affaire al, waarna een vernietigende reactie volgde van de Amerikaanse gezondheidsdienst FDA. Die baseert zich op 21.000 klachten van gebruikers en houdt er statistisch rekening mee dat 124 mensen zijn overleden.

Fouten van gebruikers

Nu herhaalt het bedrijf ‘zeer bemoedigende’ uitkomsten van vijf recente onderzoeken waaruit moet blijken dat het ‘onwaarschijnlijk’ was dat patiënten afbrokkelend isolatiescherm inademden. Volgens Philips zijn de meeste problemen veroorzaakt door fouten van de gebruikers bij het schoonmaken met middelen die het schuim kunnen oplossen.

“We zien dat de kans op problemen klein is,” zegt Roy Jakobs, die de Philipsdivisie leidt waarvan beademingsapparatuur deel uitmaakt. “De uitkomsten van meerdere onderzoeken blijven binnen de officiële limieten zolang er volgens de voorschriften wordt schoongemaakt. En als er stoffen vrijkomen, lijken ze binnen de apparaten te blijven.”

Desondanks krijgt Philips het deksel niet op de ketel. Het blijkt lastig vervangende apparaten of herstelpaketten bij gebruikers te krijgen. Dat leidt tot toenemende irritatie bij patiënten en zorginstellingen.

Vorige maand haalde de Nederlandse distributeur Mediq uit naar Philips, dat ‘ondanks herhaaldelijk verzoeken op dit moment zeer beperkt nieuwe apparatuur levert’, aldus een mail in handen van Het Financieele Dagblad. Uit de VS, de grootste markt van de in Amerika door Philipsdochter Respironics ontwikkelde apparaten, klinken dezelfde verwijten.

ALS-patiënten

Ook juristen roeren zich. In de VS zijn al massaclaims ingediend en ook in Nederland zijn namens gebruikers claimzaken aangekondigd. Afgelopen maand stelde een van de grootgebruikers van de apneu-apparaten, UMC Utrecht, Philips aansprakelijk. Het ziekenhuis dreigt claims en kosten voor alle gezondheidsschade bij patiënten te verhalen op de producent.

UMC Utrecht wil vooral opheldering. Philips geeft volgens het ziekenhuis sinds de oorspronkelijke veiligheidswaarschuwing ‘nauwelijks informatie, advies en instructies’, ondanks aanhoudende verzoeken daartoe. Het universitair ziekenhuis gebruikt 1250 Philipsapparaten voor zo’n 900 patiënten, onder wie mensen met spierziekte ALS die volledig afhankelijk zijn van beademingsapparatuur.

Dat is geen uniek geluid. Eind mei kapittelde de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) Philips omdat het concern ‘substantieel en structureel tekortschiet’ bij het terugroepen van apneu-apparaten en onvoldoende reageert op steeds strenge aanmaningen van de toezichthouder.

“We weten dat patiënten wachten, en we doen er alles aan apparaten zo snel als mogelijk bij hen te krijgen,” zegt Jakobs. “In overleg met toezichthouders prioriteren wij patiënten die ze hardst nodig hebben. We hebben onze productiecapaciteit verviervoudigd, maar er zijn uitdagingen op het gebied van grondstoffen en mondiale logistiek.” Binnen Philips houden zich inmiddels meer dan duizend medewerkers bezig met de terugroep- en vervangingsoperatie.

Merknaam aangetast

Het mist zijn uitwerking niet op het concern dat zich de afgelopen jaren heeft teruggetrokken op medische technologie en bijbehorende diensten. De grandeur van het voormalige elektronicaconcern, ooit de vlaggendrager van het Nederlandse bedrijfsleven, is geen schim meer van wat het was nu de affaire de merknaam Philips aantast.

Dat is belangrijk, omdat het bedrijf die naam tegen betaling – tussen januari en juni voor 160 miljoen euro – uitleent aan de vorig jaar verkochte huishoudtak en het Taiwanese TPV, dat onder het Philipsmerk tv’s en audioapparatuur maakt.

Mede door het Dreamstationdebacle maakte het bedrijf in de eerste helft van dit jaar 172 miljoen euro verlies. De divisie die de ademapparaten produceert, verkocht in de eerste helft van het jaar 17 procent minder. Daarnaast spelen de aanhoudende coronalockdowns in China, zowel een belangrijke afzetmarkt als productieplek, een rol. De halfjaaromzet bleef met bijna 8,1 miljard euro nagenoeg gelijk.

Sinds de affaire april vorig jaar aan het licht kwam, is het bedrijf op de beurs 60 procent minder waard geworden. Maandag kelderde het aandeel Philips in Amsterdam nog eens bijna 8 procent, waardoor het concern nog maar 17,9 miljard euro waard is.

Bij analisten en beleggers is het vertrouwen weg. Ze verwachten dat Philips, dat inmiddels bijna 900 miljoen euro – waarvan 165 miljoen in het eerste halfjaar – apart heeft gezet voor de terugroepactie, later nog miljarden euro’s kwijt is aan claims.

Schikkingsvoorstel

Philips liet maandag bovendien weten dat het met het Amerikaanse ministerie van Justitie praat over een schikkingsvoorstel. “We voeren nu vertrouwelijke gesprekken” aldus Jakobs. “We verwachten op zijn vroegst eind 2023 een schatting te kunnen maken van juridische kosten.”

Ook tegenover de financiële wereld lijkt Philips de ernst van de problemen te bagatelliseren. In mei zette Philips een besluit over het toekennen van een bonus van 1,8 miljoen euro aan topman Frans van Houten, dat vanwege het apneudebacle door 80 procent van de aandeelhouders was weggestemd, gewoon door.