PlusInterview

Extra geld voor bestrijden misdaad: ‘Moord op Peter R. de Vries zorgde voor grote eensgezindheid’

Demissionair minister Ferdinand Grapperhaus van Justitie en Veiligheid was op Prinsjesdag een van de weinige bewindspersonen die er serieus geld bij krijgt: meer dan een half miljard euro. Beeld ANP
Demissionair minister Ferdinand Grapperhaus van Justitie en Veiligheid was op Prinsjesdag een van de weinige bewindspersonen die er serieus geld bij krijgt: meer dan een half miljard euro.Beeld ANP

De moord op Peter R. de Vries bewijst dat er nog geen grip is op de georganiseerde misdaad. Minister Ferd Grapperhaus (Justitie) krijgt extra geld. Of dat gaat helpen? ‘Niemand had me bij mijn aantreden verteld dat er 17.000 agenten met pensioen zouden gaan.’

Hanneke Keultjes

Daags voor Prinsjesdag staat Ferd Grapperhaus in Nunspeet driftig met Dan Browns De DaVinci Code te wapperen. Een digispeurhond, de zwarte labrador Browser, heeft in de oefenhuiskamer van de politie aangegeven dat er ‘iets’ in het boek zit. Maar de minister van Justitie en Veiligheid kan het niet vinden. Uiteindelijk blijkt een geheugenkaartje verstopt te zitten in de rug van de bestseller. Een politieagent had het waarschijnlijk gemist, de hond niet. Grapperhaus, verwonderd: “Sodemieterij zeg.”

Digihonden als Browser zijn opgeleid om gegevensdragers te ruiken: een SD-kaart voor het opslaan van foto’s, een harde schijf of een USB-stick. Hun neuzen ruiken een mineraal dat in chips zit. De honden zijn nu vooral cruciaal tijdens huiszoekingen bij verdachten van kindermisbruik en kinderporno.

Maar Grapperhaus ziet ook mogelijkheden voor de aanpak van criminelen. Ook door hen worden stickjes gebruikt, bijvoorbeeld voor de boekhouding, die zich makkelijk laten verstoppen en daarna nauwelijks te vinden zijn. Hij trekt de komende jaren 30 miljoen euro uit voor forensische opsporing, waaronder ook digitaal onderzoek valt. Het is zijn ‘verwachting’ dat ook de digihondenteams zullen profiteren.

Naast klimaat is Justitie de enige post op de Rijksbegroting die er serieus geld bij krijgt: meer dan een half miljard euro, waarvan 434 miljoen euro jaarlijks beschikbaar komt. Grapperhaus heeft er, zegt hij, ‘enorm om zitten drammen’. Want eigenlijk wilde het kabinet eenmalig een paar miljoen uitdelen. Aan de formatietafel, zo kreeg de CDA-bewindsman te horen, moest hij dan maar structureel extra geld regelen voor de aanpak van criminele bendes. Grapperhaus balt zijn vuisten en doet alsof hij op een tafel slaat.

Ongedierte

“Dat is alsof je een leuk huis hebt waar ongedierte in rondkruipt en dan zegt: ik pak één sopje met een dweil en dan is het weg. Dat gaat niet in één keer. Dan moet je de ongediertebestrijding inschakelen, en misschien wel elke dag met die dweil in de weer.”

Dat de georganiseerde criminaliteit verhardt en de rechtsstaat ondermijnt, werd in juli pijnlijk duidelijk. Peter R. de Vries, misdaadjournalist en vertrouwenspersoon van de kroongetuige in het monsterproces van de bende rond Ridouan Taghi, werd neergeschoten. Hij stierf negen dagen later. “Daar moeten we heel verdrietig over zijn, maar ik merk ook dat het voor een grote eensgezindheid heeft gezorgd: dat we deze criminaliteit moeten aanpakken.”

De Vries was de derde uit de omgeving van kroongetuige Nabil B. die werd vermoord. In 2017 werd zijn broer geliquideerd, twee jaar geleden ook zijn advocaat. Derk Wiersum werd op klaarlichte dag op straat doodgeschoten. Grapperhaus werd toen uit de Tweede Kamer gehaald – de Algemene Politieke Beschouwingen waren nét begonnen – en brak voor de camera’s van woede en verdriet.

Van de foto van dat moment bestelde hij een afdruk, die zoekraakte bij een verhuizing. Zijn vrouw vond de foto terug aan de vooravond van de dag dat de moord twee jaar geleden was. “Werkelijk ongelooflijk. Ik heb zaterdag veel aan Wiersum gedacht, met mensen over hem gepraat, gedacht aan wat het betekent voor de mensen uit zijn directe omgeving.”

De moord op Wiersum noemt Grapperhaus ‘een ongelooflijk droevig dieptepunt’. “Criminelen zijn nu zo sociopaat geworden dat ze zelfs hun laatste beschermengelen – advocaten – willen vermoorden.” Daarom gaat zo’n 70 miljoen euro van het geld dat komend jaar op de begroting staat, naar de beveiliging en bescherming van advocaten, officiers van justitie en rechters, maar ook journalisten die steeds vaker worden bedreigd.

De foto van minister Ferd Grapperhaus van Justitie en Veiligheid kort na de moord op Derk Wiersum, die hij liet afdrukken. Beeld ANP/Bart Maat
De foto van minister Ferd Grapperhaus van Justitie en Veiligheid kort na de moord op Derk Wiersum, die hij liet afdrukken.Beeld ANP/Bart Maat

Zoals elk jaar lekte de Miljoenennota vrijdag al uit. Ook agenten in Harderwijk, de andere plaats waaraan Grapperhaus een dag voor Prinsjesdag een bezoek brengt, hebben dan al begrepen dat de justitieminister straks extra geld te verdelen heeft. Betekent dat ook dat zij méér collega’s krijgen?

Nee, zegt Grapperhaus, extra wijkagenten werden al eerder beloofd. Het geld voor die 3000 extra fulltime agenten is er, de mensen nog niet. “Niemand had me bij mijn aantreden verteld dat er tussen 2019 en 2023 17.000 agenten met pensioen zouden gaan.” Grapperhaus heeft ‘de politieacademie volgepropt’. Maar om dat gat op te vangen, plus ander verloop en meer blauw op straat te krijgen, zijn er 21.000 agenten nodig. “Pas in 2023 hebben we die drieduizend extra agenten erbij.”

Grapperhaus doceert dat het kabinet demissionair is, en normaal gesproken alleen op de winkel past. Dat zijn ministerie toch extra geld krijgt, is ‘tamelijk uniek’. De 70 miljoen die nu beschikbaar komt voor de politie, wordt vooral gestoken in technologische snufjes die het politiewerk ‘effectiever’ moeten maken.

Avondklok

Het gesprek gaat ook over de coronatijd, waarbij heel Nederland werd gevraagd afstand te houden en thuis te blijven en agenten juist ‘een stap naar voren’ moesten zetten. Dat was niet altijd makkelijk, klinkt het. Een agent in Harderwijk zegt bij de politie te zijn gegaan om ‘boeven te vangen en levens te redden’. Corona maakte korte metten met die verwachting: “Sta je ineens te handhaven op de avondklok.” Hij denkt het zijne van die maatregel. Grapperhaus zegt de ergernis te snappen, maar dat de avondklok ‘echt nodig’ was.

Als Grapperhaus wordt gevraagd wat hij zélf het moeilijkst vond aan ‘corona’, komt hij niet met voorbeelden van steigerende burgemeesters die het oneens waren met kabinetsplannen. “Eenzaamheid bij mensen vond ik het ergst. Tuurlijk, het was sneu voor de horeca. Maar die hebben belangenorganisaties. Ik sprak iemand die een paar keer per week naar de biljartclub ging en in een isolement kwam toen dat wegviel. Voor hem kwam niemand op.”

Een agent wil ook weten of er meer geld naar het Openbaar Ministerie gaat. Zaaksofficieren, officieren van justitie die de leiding hebben over een strafzaak zijn ‘vaak niet beschikbaar’, merkt hij. Extra geld voor de ‘versterking van de strafrechtketen’ komt er, bevestigt Grapperhaus. Op Prinsjesdag specificeert hij dat: 8 miljoen euro voor het OM, 8 miljoen euro voor de rechtspraak.

Ook komt er geld om te voorkomen dat jongeren het criminele pad opgaan, door hen perspectief te geven op studie of werk, armoede tegen te gaan en meer zichtbare agenten in te zetten. Grapperhaus vroeg er al langer om. “Maar vanwege covid is toen tegen mij gezegd: nu even niet.” Hij kreeg toen alleen geld om te overbruggen, in 2022 zou dat potje leegraken. Nu kan hij alsnog 85 miljoen euro steken in preventie van ‘jonge aanwas’ in probleemwijken.

“In Rotterdam is er een heel netwerk van jonge jongetjes die voor een paar duizend euro in een container kruipen om er drugs uit te halen.” Soms, zegt Grapperhaus, zijn ze ‘pas acht of negen jaar oud’. Burgemeesters legden een claim neer van 1 miljard euro voor de aanpak van de kwetsbare wijken. Daar komt het bedrag in de verste verte niet bij in de buurt. “Maar dit is het nog niet, hè?,” zegt Grapperhaus. Hij hoopt dat er bij de formatie nog meer geld loskomt.

“Wil je dit veelkoppige monster, deze duivel die de georganiseerde drugscriminaliteit is, écht uitroken, dan zul je nieuwe middelen moeten inzetten,” stelt Grapperhaus. Daarom wil hij meer internationaal samenwerken en heeft hij ook een nieuw opsporingsteam opgetuigd. In het Multidisciplinair Interventie Team (MIT) moeten vierhonderd mensen van politie, OM, de Fiod, douane, marechaussee en Belastingdienst gaan samenwerken. Vorige week klonk bij een gesprek met experts veel kritiek op die plannen. Men vreest bureaucratie, verwarring over de rol van het MIT en dat de beste mensen van de diensten worden weggekaapt door het nieuwe team.

Kannibaliseren

Grapperhaus kent de kritiek. Hij wil ‘oppassen’ dat het MIT niet ‘kannibaliseert’ op bestaande diensten. “Wij willen dat zes organisaties gaan samenwerken. Als je nou per organisatie twintig mensen hebt met een bepaalde expertise, dan vragen wij om iedere twee van hen af te vaardigen naar het MIT. Daar wordt, vind ik, wel erg stuurs op gereageerd. Er wordt altijd met argwaan gekeken naar the new kid in town.”

Toch is Grapperhaus ervan overtuigd dat het MIT ‘de weg voorwaarts’ is. Daarom is het team nu al ‘heel behoedzaam’ aan het opbouwen op specifieke projecten. “Zo voorkom je dat je te hard van stapel loopt.”

Terugblikken op zijn ministerschap wil Grapperhaus nog niet, daarvoor is hij nog ‘te hard’ aan het werk. Hij wil bijvoorbeeld nog aan de slag met nieuwe zedenwet, waardoor iemand, die seks doorzet als de ander niet wil, te vervolgen is wegens verkrachting. “Het demissionaire etiketje is wel een beetje van dit kabinet afgeweekt. Ik heb de komende maanden nog wat huiswerkjes.”

Meer over