Plus

Experts: risico vaccinatie 90-plussers is statistisch niet zorgwekkend

De komende weken krijgen de oudste Nederlanders hun coronavaccinatie. Ook na de berichten over sterfgevallen in Noorwegen maken experts zich geen grote zorgen. Maar ze waarschuwen wel: vaccineren is niet voor elke oudere zonder risico.

Met getallen kun je vaak alle kanten op. Toen vorige week het bericht naar buiten kwam dat in Noorwegen 23 – en de laatste stand is 33 – ouderen waren overleden na toediening van het Pfizervaccin, trok dat wereldwijd vanzelfsprekend veel aandacht. Voor de tegenstanders van het coronavaccin was het een bevestiging van hun ideeën: dat middel is te snel ontwikkeld en kan nooit veilig zijn. Experts in China zagen in het nieuws aanleiding tot een oproep om met het verspreiden van het Pfizervaccin te stoppen.

De vaccinatie van kwetsbare ouderen is volop aan de gang. Beeld ROBIN VAN LONKHUIJSEN/ANP
De vaccinatie van kwetsbare ouderen is volop aan de gang.Beeld ROBIN VAN LONKHUIJSEN/ANP

Maar de gezondheidsautoriteiten in Noorwegen bleven ogenschijnlijk koel. Van tien sterfgevallen werd een link met het vaccin meteen al onwaarschijnlijk geacht, en ook voor de overige overlijdens is een oorzakelijk verband (nog) niet gevonden. De slachtoffers hadden serieus onderliggend lijden.

Vergootglas

De Noren plaatsten er bovendien andere getallen tegenover. Dat er elke week zo’n 440 Noorse 80-plussers overlijden. Over een heel jaar gezien laat ruim 10 procent van deze leeftijdscategorie het leven. Van de 42.000 bewoners van de verzorgingshuizen die werden gevaccineerd, overleed nog geen één op de duizend na vaccinatie. Is dat dan zorgwekkend veel, of eigenlijk heel normaal?

Cees Hertogh, hoogleraar ouderengeneeskunde en ethiek van de zorg in Amsterdam UMC en lid van het Outbreak Management Team, was in elk geval ‘onaangenaam verrast’ door de berichten uit Noorwegen. “Niet fijn dat het net naar buiten kwam voor we in Nederland begonnen met het vaccineren van bewoners van verpleeghuizen.”

Ook Hertogh plaatst de sterfgevallen in perspectief. “Doordat er een enorm vergrootglas ligt op de vaccinatiecampagne, trekken ze heel veel aandacht. Maar op het enorme aantal mensen dat wordt gevaccineerd, zijn het heel kleine aantallen. Statistisch is het niet iets om je zorgen over te maken.”

Geringe bijwerkingen

Het Pfizervaccin werd voor het op de markt kwam wel op ouderen getest, maar daarbij zaten weinig 85-plussers met een heel broze gezondheid, zoals verpleeghuisbewoners. Juist zij werden in Noorwegen de afgelopen weken gevaccineerd, zegt Hertogh. “Sommigen van hen zijn zo zwak, dat heel geringe bijwerkingen ze al het laatste zetje kunnen geven. Een andere mogelijkheid is dat deze mensen al corona hadden doorgemaakt, en daarom mogelijk heftiger reageren op het vaccin. In de studies met het Pfizervaccin had slechts 2 procent van de deelnemers al een keer corona gehad. Maar dat zijn allebei hypothesen. Het is van een afstandje moeilijk vast te stellen.”

Zondag stond de wereldwijde teller van het aantal toegediende vaccinaties op zo’n 63 miljoen, blijkt uit een overzicht van Our World In Data. Behalve de berichten over overleden ouderen – er zijn ook in Duitsland en andere Scandinavische landen gevallen gerapporteerd – zijn er voor zover bekend nog geen sterfgevallen die bewezen aan het vaccin te linken zijn.

In Florida overleed een 56-jarige arts toen hij na vaccinatie een acute auto-immuunziekte kreeg. Pfizer denkt niet dat er een verband met het vaccin is, maar dat wordt door Amerikaanse gezondheidsautoriteiten nog wel onderzocht. In India overleden twee mensen, maar hun dood is volgens gezondheidsautoriteiten geen gevolg van inenting.

Zinvol

Een speciaal comité van de Europese medicijnautoriteit EMA houdt op basis van een database met meldingen uit alle landen in de gaten of een vaccin leidt tot verdacht veel bijwerkingen, of in dit geval dus overlijdens. Op dit moment ziet het comité nog geen reden om in te grijpen bij het Pfizervaccin, laat een woordvoerder van het EMA weten.

Als iemand in Nederland overlijdt na toediening van een vaccin, moet een arts dat melden bij bijwerkingencentrum Lareb. Dat geeft deze meldingen door aan het RIVM, het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) en de Europese database. Tot dusver heeft het CBG van het Lareb nog geen meldingen over verdachte overlijdens ontvangen, zegt woordvoerder Dony Potasse. “Ons advies voor het toedienen van het Pfizervaccin is nog steeds hetzelfde. Dat bij fragiele ouderen een zorgvuldige afweging gemaakt moet worden of vaccineren zinvol is, is sowieso al standaard protocol.”

Ook Hertogh ziet nog geen reden om te stoppen met het vaccineren van de alleroudsten. “Voor ouderen die palliatieve zorg ontvangen of een heel beperkte levensverwachting hebben, is het aan een arts om per individueel geval een wijze beslissing te nemen, in overleg met de patiënt en familie. Dat was zo en dat blijft zo.”

Bijwerkingen vanaf vandaag gepubliceerd

Bijwerkingencentrum Lareb gaat vanaf deze week wekelijks een overzicht van het aantal gemelde bijwerkingen van het coronavaccin publiceren, laat een woordvoerder weten. Het laatst door hen gepubliceerde aantal is honderd meldingen.

In twee gevallen ging het om heftige allergische reacties, die wereldwijd vaker gemeld worden na inenting met het Pfizervaccin. Vanwege het risico op die bijwerking geldt het advies om na het vaccineren een kwartiertje ‘na te blijven’ op de priklocatie.

In heel Europa zijn meer dan 15 miljoen vaccins gezet en 16.000 mogelijke bijwerkingen gemeld, meldde RTL Nieuws dit weekend. Veruit de meeste bijwerkingen die worden gemeld zijn lichte klachten: pijn op de plek waar de prik is gezet, vermoeidheid, duizeligheid en spierpijn.

In Israël, dat vooroploopt met inenten, werden na bijna 2 miljoen vaccinaties 1127 bijwerkingen gemeld. De meeste daarvan waren relatief mild, zoals duizeligheid, koorts, en pijn aan de arm. Dertien keer werd de ziekte van Bell gemeld, een tijdelijke verlamming van de spieren in het gezicht.

Meer over