PlusAchtergrond

Experts: geef weerwoord aan niet-westerse groepen die vaccinatie weigeren

Het is niet genoeg om prikstraten aan te bieden, weten experts uit eerdere vaccinatiecampagnes. Beeld RAMON VAN FLYMEN/ANP
Het is niet genoeg om prikstraten aan te bieden, weten experts uit eerdere vaccinatiecampagnes.Beeld RAMON VAN FLYMEN/ANP

De lage vaccinatiegraad bij mensen met een niet-westerse migratieachtergrond past bij eerdere ervaringen. Wantrouwen in de overheid zorgt voor geringe opkomst en informatiecampagnes voor de coronavaccinaties werken beter als ze gericht worden op specieke groepen.

Danielle Timmermans kijkt niet op van de uiteenlopende vaccinatiegraad tussen bevolkingsgroepen. Dat de vaccinatiegraad van Nederlanders met een Marokkaanse, Turkse of Surinaamse achtergrond achterblijft bij het Nederlandse gemiddelde van ruim 75 procent was voor de hoogleraar risicocommunicatie en volksgezondheid (Amsterdam UMC) eenvoudig te voorspellen. De coronavaccinatie verloopt zoals ook de andere vaccinatieprogramma’s zijn verlopen.

Tegen meningokokken W – een besmettelijke bacterie met een sterftekans op 5-10 procent – liet 51 procent van de 13- en 14-jarigen in Slotervaart zich inenten in 2018. In Drenthe was dat 92 procent. Onder Amsterdamse meisjes met een Marokkaanse achtergrond was de vaccinatiegraad tegen het humaan ­papillomavirus (HPV) – dat onder meer baarmoederhalskanker kan veroorzaken – 10 procent. Onder Amsterdamse meisjes zonder migratieachtergrond was dat 65 procent.

“Met die kennis had de overheid niet zo lang moeten wachten met specifieke voorlichting,” zegt Timmermans over corona. Dat de Haagse vaccinatiestrategie zich vanwege de groepsgrootte eerst richtte op Nederlanders zonder migratieachtergrond – 75 procent van de bevolking, volgens het CBS – kan Timmermans begrijpen, maar ze wijst wel op een negatief gevolg: een groter risico op uitbraken in wijken met veel migranten als Nieuw-West en Zuidoost, waar de vaccinatiegraad zo’n 15 procentpunt onder het gemiddelde ligt.

Prikbussen

Cijfers over de coronavaccinatiegraad onder Nederlandse bevolkingsgroepen ontbreken; de GGD heeft alleen cijfers per wijk. Dat 40 tot 60 procent van de ongevaccineerde coronapatiënten in de Nederlandse ziekenhuizen een niet-westerse achtergrond heeft – zoals een inventarisatie van de longartsen aantoonde – wijst op een flink verschil. Die groep vormt 14 procent van de bevolking.

Specifieke maatregelen zoals laagdrempelige prikbussen, voorlichting in eigen taal en inzet van sleutelfiguren in de eigen gemeenschap kunnen de vaccinatiegraad onder migranten vergroten, maar er zit een grens aan. Maria van den Muijsenbergh, huisarts en bijzonder hoogleraar gezondheidsverschillen (Radboudumc) merkt scepsis bij mensen die zich baseren op informatie in de Russische taal. Zij vrezen bijvoorbeeld bijwerkingen als onvruchtbaarheid en permanente dna-verandering. “Dat kan ik helaas niet iedereen uit het hoofd praten.”

Een strategie van ‘de lange adem’, met veel kansen op een prik zonder ingewikkelde registratieprocedure vooraf, werkt volgens Van den Muijsenbergh het beste om het verschil te verkleinen. “De opkomst bij de griepprik is onder migranten ook niet duidelijk lager.”

Verder ziet ze een rol voor (jong)volwassen kinderen van migranten. Zij beheersen het Nederlands voldoende en kunnen hun ouders na gerichte voorlichting via bijvoorbeeld sociale media prima adviseren, zegt Van den Muijsenbergh. “Dat hielp eerder om oudere migrantenvrouwen te motiveren voor deelname aan bevolkingsonderzoek voor borstkanker.”

Op sociale media circuleren echter ook Russische en andere filmpjes met ongefundeerde informatie, die lijnrecht ingaan tegen de overheidsinformatie. Juist bij migrantengroepen landt dat materiaal op vruchtbare bodem, zegt Timmermans. “Het wantrouwen is groot, en op grond van bijvoorbeeld de toeslagenaffaire is dat niet onterecht. Tegen die fundamentele argwaan kan de overheid moeilijk tegenwicht bieden; elke poging tot goed informeren stuit op wantrouwen. Het gaat om een groep die het minste voordeel heeft van de inrichting van de maatschappij.”

Buitengesloten

Hoogleraar migratie, etniciteit en gezondheid Charles Agyemang (Amsterdam UMC) erkent het perspectief van de argwanende buitengeslotene bij migrantengroepen, maar hij denkt dat de vaccinatiegraad met meer gericht handelen kan verbeteren. “Eerst moet je weten welke migrantengroepen oververtegenwoordigd zijn in de niet-gevaccineerde coronapatiënten in de ziekenhuizen. Dan weet je op wie je de meeste aandacht moet richten. Die gegevens zijn er nu helaas niet. Maar het algemene beeld is wel een wake-upcall.”

Agyemang, zelf van Ghanese afkomst, heeft zich ingespannen om Amsterdammers van Ghanese komaf te informeren over het nut van vaccinatie. Hij was te gast bij in die kringen populaire media en sprak met (religieuze) sleutelfiguren. Op basis van wetenschappelijke gegevens probeerde hij te overtuigen. Of het veel geholpen heeft, is vanwege het gebrek aan cijfermateriaal niet te zeggen.

Wat Agyemang tijdens zijn recente verblijf in Ghana zag, was volstrekt tegenovergesteld aan de Nederlandse situatie. In Ghana is de vaccinatiebereidheid enorm, maar is er een tekort aan vaccins. Slechts 1,3 procent van de populatie is volledig ingeënt. Er zullen ook in Ghana vaccinweigeraars zijn, zegt Agyemang. Zolang er in dat land onvoldoende vaccins zijn, blijven zij onder de radar.

Meer over