Vier vragen

Een retourtje Londen voor 400 euro. Waarom is treinreizen plots zo duur?

Naar Londen, Parijs, Brussel of Rome: de treinen zitten bomvol en zijn megaduur. Veel meer toeristen verruilen het vliegtuig voor de trein. Er rijden er lang niet genoeg; een van de redenen waarom de prijzen nu zo hoog zijn.

Rick van de Lustgraaf
Trein van Eurostar op het Centraal Station in Amsterdam, de enige hogesnelheidslijn die naar Londen gaat.
 Beeld ANP / Fotobureau Dijkstra
Trein van Eurostar op het Centraal Station in Amsterdam, de enige hogesnelheidslijn die naar Londen gaat.Beeld ANP / Fotobureau Dijkstra

Hoe duur is internationaal treinreizen precies?

Wie ruim (maanden) van tevoren boekt, een onpopulaire vertrektijd kiest, zoals 6 uur ’s ochtends, en een beetje geluk heeft, betaalt voor een retourtje van Amsterdam naar Londen 88 euro. Goedkoper kan niet. Duurder wel, zoals in de vakantietijd. Nu betaal je twee-, drie- of zelfs vierhonderd euro voor een retourtje. Per persoon. Hoeveel duurder hangt dus af van hoe vroeg je een ticket koopt. Londen is een van de duurste bestemmingen. Een weekend Parijs kan vanaf zeventig euro, maar de komende weken ligt de prijs dichter bij de driehonderd.

Waarom is internationaal treinreizen nu zo duur?

Treinmaatschappijen weten graag zo vroeg mogelijk hoeveel stoelen bezet zullen zijn, zegt Rico Luman, senioreconoom logistiek, transport en openbaar vervoer bij ING. Wie er vroeg bij is, wordt daar als het ware voor beloond. Verder zijn de prijzen van de hogesnelheidslijnen TGV, Thalys en Eurostar, de directe lijnen naar steden in vooral West-Europa, afhankelijk van vraag en aanbod. Concessies over maximumtarieven die nationale overheden met hun spoorwegmaatschappijen – zoals de NS in Nederland – hebben gemaakt, gelden hier niet.

De kosten van vliegtickets zijn óók afhankelijk van hoeveel mensen willen vliegen. Maar waar in de luchtvaart ook nog allerlei maatschappijen elkaar beconcurreren, kunnen we met maar één hogesnelheidslijn naar Londen: met Eurostar. Die trein staat dus sterk.

Daarbij hebben we na twee coronazomers uitstapjes en vakanties in te halen, is de auto duur door hoge benzinekosten en zijn er stakingen en personeelstekorten op internationale luchthavens. De trein is een alternatief voor een (mogelijk) geschrapte vlucht. Veel meer toeristen pakken deze zomer de trein.

Rijden er nu te weinig treinen?

Daar lijkt het wel op. Veel internationale treinen zitten bomvol, vooral naar Londen, Parijs en Brussel. Ook naar Rome zijn deze week al veel treinen uitverkocht. Dat te lage treinaanbod komt door de beperkte capaciteit van het spoornet. De dienstregeling is gebaseerd op het binnenlandse treinverkeer en de internationale treinen worden daar omheen gepland.

Op het spoornet van Nederland en ook Duitsland rijden in verhouding de meeste treinen. Veel meer kunnen er niet bij, hoewel spoorwegbeheerder ProRail daar na de nodige puzzeluren wel in slaagt. Waar in 2019 drie treinen per dag van Amsterdam naar Londen vertrokken, is dat aantal nu minstens verdubbeld. Ter vergelijking: per dag gaan soms zestig vluchten naar Londen.

De voorbije decennia stond de internationale treinwereld juist in het teken van afbouwen, zegt Luman. Men pakte liever het vliegtuig. Nu we willen verduurzamen en vaker treinreizen moeten ‘de connecties weer worden opgetuigd’, ziet Luman. Treinmaatschappijen overleggen over hoe de dienstregelingen op elkaar kunnen aansluiten en hoe de opbrengsten worden verdeeld. Niet eenvoudig, want voor een verbinding naar Rome bijvoorbeeld moeten veel treinmaatschappijen uit verschillende landen om de tafel. Directe verbindingen via de hogesnelheidslijn zijn er niet veel, hoewel het sinds kort ook mogelijk is om direct naar Wenen of Zürich te reizen.

Waarom is treinreizen zoveel duurder dan vliegen?

De luchtvaart geniet een paar belastingvoordelen, zoals op kerosine, die het treinverkeer niet krijgt. Die voordelen dateren nog uit het Verdrag van Chicago, uit 1944. Maar is er wel een kentering gaande, ziet Luman. Zo stimuleren de Duitse en Franse overheden treinreizen op verschillende manieren, bijvoorbeeld door treinmaatschappijen op andere manieren financieel te ondersteunen. “Maar je zou kunnen zeggen dat er nog geen sprake is van een gelijk speelveld.”