PlusAchtergrond

Een miljoen woningen erbij in tien jaar. Hoe gaan we dat doen?

Om het enorme woningtekort aan te pakken, zullen alle gemeenten met bouwplannen moeten komen. En traditioneel bouwen is er niet meer bij; woningen komen vooral uit de fabriek. ‘Een miljoen huizen is veel, maar het kan omdat het moet. We hebben geen keuze.’

Ton Voermans
Maxime Verhagen: 'Als je meer huizen bouwt, heb je binnen de stad ook meer groen nodig. Dus ieder vrij stukje stad volbouwen gaat niet.' Beeld ANP
Maxime Verhagen: 'Als je meer huizen bouwt, heb je binnen de stad ook meer groen nodig. Dus ieder vrij stukje stad volbouwen gaat niet.'Beeld ANP

Een miljoen huizen wil het kabinet-Rutte IV de komende tien jaar bouwen. Onmogelijk, zeggen de gemeenten. Maar 500.000, hooguit 750.000 stuks lukt misschien wel. Bouwend Nederland zegt bij monde van voorman Maxime Verhagen dat die enorme aantallen woningen niet traditioneel gebouwd kunnen worden. Daar is onvoldoende tijd en menskracht voor. “We gaan meer fabrieksmatig bouwen. In de fabriek worden de bouwelementen gemaakt en geassembleerd op de bouwlocatie.”

En nee, dat hoeft volgens Verhagen niet voor eenheidsworst te zorgen. “Misschien is binnen de maatvoering wel hetzelfde, maar de gevels kunnen er allemaal anders uitzien. Gemeenten moeten dan ook dezelfde eisen aan de huizen stellen. Amsterdam eist bijvoorbeeld dat nieuwbouw energieleverend wordt.”

Een stapeling van extra eisen door de overheid maakt het volgens het bouwopperhoofd ‘onmogelijk dat we efficiënt en betaalbaar kunnen bouwen’. “Als iedere gemeente z’n eigen verschillende eisen bovenop het bouwbesluit formuleert kun je fabrieksmatig bouwen wel vergeten.”

‘Geen keuze’

De nood is hoog, zegt Martin van Rijn, de voorzitter van Aedes, de koepel van de Nederlandse woningcorporaties. Hij denkt dat de corporaties hun aandeel van 300.000 nieuwe woningen kunnen halen, mits er voldoende bouwlocaties zijn. De corporaties zien hun financiële situatie aanzienlijk verbeteren nu de verhuurderheffing van 1,8 miljard euro per jaar wordt afgeschaft.

Van Rijn: “Heel veel jongeren wachten op een woning. Er is een tekort aan woonzorgcombinaties voor ouderen, aan woningen voor mensen met een verblijfstatus, arbeidsmigranten. Een miljoen huizen is veel, maar het kan omdat het moet. We hebben geen keuze. Ook ik heb hoge verwachtingen van industrieel en modulair bouwen om tempo te kunnen maken.”

Ook al ligt de lat hoog, onmogelijk is het niet, stelt Van Rijn: “Als je naar de geschiedenis kijkt, hebben we vaker meer dan 100.000 woningen per jaar gebouwd. In de jaren negentig bijvoorbeeld, met de grote Vinex-locaties. Er moet ook nu meer regie komen, van de rijksoverheid,” vindt Van Rijn.

Dat wil Maxime Verhagen ook. “Als een gemeente het afgesproken aantal woningen niet haalt, dan moet de minister zijn aanwijsbevoegdheid inzetten. We kunnen niet overal ‘nee’ tegen zeggen, die luxe hebben we niet.”

Dertigers op kamers

Momenteel is het woningtekort 280.000 huizen, dat betekent niet per se dat mensen dakloos zijn. Het zijn bijvoorbeeld jongeren die noodgedwongen thuiswonen; migranten die bivakkeren in stapelbedden; asielzoekers die een huis zoeken en afgestudeerde dertigers die nog op kamers wonen. Te veel mensen op te weinig vierkante meters.

De Haagse burgemeester Jan van Zanen waarschuwt namens de Vereniging Nederlandse Gemeenten dat de nieuwe woningen niet aan het ‘ideaalbeeld van een huis met een voor- en achtertuin’ zullen voldoen. Binnenstedelijk is hoogbouw de enige optie.

Daarnaast moet er ook ruimte komen voor woningbouw aan de randen van steden. Er zijn tal van mogelijke huisvestingslocaties waar bouwbedrijven staan te popelen, maar de gemeenten andere plannen hebben. In de Rijnenburgpolder bij Utrecht kunnen 25.000 huizen worden gebouwd, maar onder aanvoering van GroenLinks in de gemeenteraad wordt er al vijftien jaar gedubd over windmolens of de aanleg van een bos. Nieuwe huizen ‘moeten binnen de bestaande stadsgrens komen’, stelt het gemeentebestuur.

Ook meer groen

Verhagen. “Als je meer huizen bouwt, heb je binnen de stad ook meer groen nodig. Dus ieder vrij stukje stad volbouwen gaat niet. We hebben berekend dat binnen de steden maximaal 700.000 huizen ingepast kunnen worden.” Van Zanen: “Maar dat lukt niet binnen tien jaar. Er zijn voor 440.000 woningen binnenstedelijke locaties aangewezen.”

Bouwen buiten de Randstad zal een heel belangrijk deel van de nieuwbouw moeten worden, denkt Van Zanen. “We hebben 345 gemeenten. Als die allemaal iets doen, dan ben je goed op weg. Daar komt bij: door corona zijn we anders gaan werken. Je kunt ook in Drachten wonen als je met de Lelyspoorlijn op kantoordagen in een uur in de Randstad kunt zijn. Maar dan moet je wél besluiten om die spoorlijn aan te leggen. Dat is slim investeren en het land sterker maken.”

Elk jaar een stad als Breda erbij

Het gaat Nederland niet lukken om in tien jaar een miljoen woningen te bouwen zoals de regering voor ogen heeft. De scepsis over het aantal te realiseren woningen komt voort uit de ervaring van afgelopen jaren. Als er 75.000 huizen in een jaar werden gebouwd, dan ging het héél goed. De nieuwe opgave – 1 miljoen huizen erbij in 2032 – is in dat licht gigantisch. Dat betekent elk jaar een stad als Breda erbij. Of in tien jaar bijna evenveel woningen bouwen als er nu staan in Amsterdam, Rotterdam, en Den Haag samen.

De woningen moeten worden gebouwd om het tekort aan huizen op te lossen maar ook omdat het aantal inwoners van Nederland tot 2032 met een miljoen mensen stijgt tot 18,6 miljoen. Dat is exclusief de vluchtelingen die nu bijvoorbeeld uit Oekraïne komen. Bouwvoorzitter Maxime Verhagen: “De hoge ambitie is terecht. Maar er is een tekort aan realistische bouwlocaties. Voor de komende vijf jaar is maar 30 procent van de bouwplannen juridisch zeker, 65 procent dus níét.”

Geldgebrek bij de gemeenten is een andere grote rem op de bouwproductie, stellen de betrokkenen. Volgens VNG-voorman Jan van Zanen is er 2 miljard euro per jaar extra nodig. Gemeenten kampen ook met te weinig ambtenaren om alle benodigde vergunningen in verhoogd tempo af te handelen. Het duurt nu gemiddeld zeven jaar van bouwplan tot sleuteloverdracht.

Meer over