Droogte neemt toe: mogelijk crisisteam en afspraken over verdeling water

De droogte wordt zo ernstig dat waterbeheerders woensdag bijeenkomen om te beslissen over opschaling naar ‘droogtefase 2’: dan is er officieel landelijk sprake van ‘feitelijk watertekort’, wordt een crisisteam geformeerd en treden afspraken in werking over de verdeling van water.

Hans Nijenhuis
De aanhoudende droogte zorgt voor een lage waterstand in de rivieren in het oosten van het land. Beeld Vincent Jannink/ANP
De aanhoudende droogte zorgt voor een lage waterstand in de rivieren in het oosten van het land.Beeld Vincent Jannink/ANP

De laatste keer dat er sprake was van droogtefase 2 was in de zomer van 2018, en daarvoor 2011. Sinds 13 juli zit Nederland in fase 1: dreigende watertekorten. Op 20 juli kwamen de waterbeheerders opnieuw bijeen, maar toen vonden ze verdere opschaling nog niet nodig.

‘In het grootste deel van Nederland is de huidige situatie wat betreft wateraanvoer en waterkwaliteit nog beheersbaar. Het wordt elke week echter een grotere uitdaging om de negatieve effecten voor natuur, landbouw en scheepvaart te beperken,’ staat in een dinsdagmiddag bijgewerkte versie van de Droogtemonitor, een samenwerking van Rijkswaterstaat, waterschappen, provinciebesturen en KNMI.

In West-Nederland is sprake van toenemende verzilting, zo staat in de monitor, ‘omdat door de lage rivierafvoeren minder water beschikbaar is om het zeewater terug te dringen. Door de droogte en afnemende wateraanvoer wordt het in steeds meer gebieden moeilijker om het waterpeil op het gewenste niveau te houden.’

Koelen kerncentrales

Verder ondervindt de scheepvaart ‘in toenemende mate hinder door afgenomen vaardieptes en stremmingen bij sluizen. Hoge watertemperaturen leveren lokaal problemen op voor de waterkwaliteit.’ Ook zijn er meldingen van blauwalg en vissterfte.

In verschillende regio’s wordt de ‘verdringingsreeks’ inmiddels toegepast: het handvat om schaars water te verdelen. De stabiliteit van waterkeringen en het voorkomen van inklinking van veengrond krijgen voorrang, vervolgens de drinkwatervoorziening en het koelen van energiecentrales. De ‘tijdelijke beregening kapitaalintensieve gewassen’ en de ‘overige economische belangen’, zoals de scheepvaart, landbouw en industrie staan lager op de lijst.

Dit kan betekenen dat vanaf donderdag bedrijven in meer delen van het land worden beperkt in het gebruik van water als koelwater, of dat boeren wordt verboden hun gewassen te beregenen.

Muidertrekvaart dicht

De toegang naar de Muidertrekvaart vanaf het Amsterdam-Rijnkanaal is dinsdag afgesloten om het natuurgebied Naardermeer te beschermen tegen het indringen van zout water. Waterschap Amstel Gooi en Vecht heeft een tijdelijke damwand gebouwd voor de ingang van de Muidertrekvaart. De pleziervaart van en naar Muiden moet omvaren, aldus het waterschap.

De stroom zoetwater in de grote rivieren voorkomt gewoonlijk dat zout water vanaf de Noordzee het land kan binnendringen. Maar doordat de waterstand in de rivieren heel erg laag is, is de tegendruk niet meer voldoende, waardoor zout water steeds verder landinwaarts komt. Dieren en planten in het zoete water sterven, omdat ze niet tegen brak water kunnen.

Waterschappen en Rijkswaterstaat moeten steeds meer maatregelen nemen tegen verzilting, droogte en zeer lage waterstanden, zegt de Landelijke Coördinatiecommissie Waterverdeling (LCW). Bij een aantal waterschappen is sinds deze week sprake van een watertekort. Op tal van plaatsen zijn noodpompen geplaatst om gebieden van voldoende water te voorzien. Het water warmt steeds verder op, wat voor blauwalg zorgt.