PlusAchtergrond

Drie keer de fout in, dan pleit JA21 voor lange celstraf: ‘Moordenaar eindigt zelden als kruimeldief’

JA21 zwengelt bij de behandeling van de justitiebegroting de discussie over deze ‘three strikes’-wet woensdag weer aan. Drie keer een geweldsmisdrijf plegen zou dan veertig jaar cel betekenen.

Hanneke Keultjes
 Joost Eerdmans, voorman van JA21. Beeld ANP
Joost Eerdmans, voorman van JA21.Beeld ANP

Als notoire criminelen voor de derde keer de fout in gaan, moeten ze voor lange tijd achter slot en grendel, vindt JA21-voorman Joost Eerdmans. “Het klinkt misschien cru maar Anne Faber, Derk Wiersum, Humeyra en ook Peter R. de Vries hadden allemaal nog geleefd als bepaalde notoire criminelen al eerder waren opgesloten.” Hij wijst erop dat daders of verdachten van deze moorden allemaal al een lang strafblad hadden.

Bekir E., die zijn 16-jarige ex-vriendin Humeyra doodde, werd eerder veroordeeld voor poging tot doodslag en meerdere mishandelingen. Michael P., die Anne Faber ontvoerde, verkrachtte en vermoordde, verkrachtte eerder twee meisjes op gewelddadige wijze en pleegde een reeks overvallen. Giërmo B., een van de twee mannen die werden veroordeeld voor de moord op advocaat Wiersum, had twee gewelddadige overvallen en andere geweldszaken op zijn strafblad staan. Delano G., die wordt verdacht van de moord op Peter R. de Vries bouwde als tiener al een flink strafblad op.

Kruimeldief

“Ik zeg altijd: barmhartigheid voor de wolven doet onrecht aan de schapen,” vindt Eerdmans. “We kunnen telkens nieuwe kansen geven, maar dat werkt niet als je dan reeksen misdrijven ziet. Een moordenaar eindigt zelden als kruimeldief.”

De JA21-voorman pleit al langer voor een vorm van zogeheten three strikes-wetgeving, een naam die is ontleend aan honkbal, waar de slagman na drie slagen uit is. In de VS gelden dergelijke wetten in veel staten. Toen Eerdmans nog bij de Lijst Pim Fortuyn zat, opperde hij al eens dergelijke wetgeving in Nederland in te voeren. Vorig jaar belandde het in het verkiezingsprogramma van JA21.

Toen was zijn plan nog om criminelen na drie veroordelingen levenslang te geven. Dat is nu veertig jaar geworden. “Dat lijkt me adequaat. De dader is dan ook ouder. Helemaal uitsluiten, dat wil ik ook niet. Ik geloof in resocialisatie.” Voor lichtere vergrijpen, zoals openlijke geweldpleging, mag de straf van veertig jaar ook korter, zegt Eerdmans. “Maar als je drie keer een geweldsmisdrijf pleegt, moet je langdurig de samenleving uit.”

Onderbuik

Als hoogleraar recht en samenleving Benjamin van Rooij het lijstje van Eerdmans ziet, denkt zijn onderbuik ook ‘ja, túúrlijk moeten we die mensen harder straffen’. “Maar het werkt niet.”

Volgens de rechtsdeskundige maakt Eerdmans de fout door naar individuele zaken te kijken en niet naar het effect op de hele samenleving. Van Rooij deed dat wel: hij bestudeerde alle onderzoeken over misdaadcijfers in Amerikaanse staten waar de three strikes-wet geldt. “Er is geen sluitend bewijs is dat dit soort straffen echt afschrikken en misdaad voorkomen.”

De onderzoeken laten zelfs zien dat het aantal moorden toeneemt (tussen 10 tot 14 procent op korte termijn en tussen de 16 en 29 procent op lange termijn). Dat heeft volgens Van Rooij, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam, meerdere oorzaken. “Als je weet dat je bij je derde veroordeling levenslang in de cel belandt, kan dat brutaliserend werken. Het maakt dan niet meer uit.” Ook doen criminelen beter hun best om níet gepakt te worden, soms door juist geweld te plegen tegen getuigen.

‘Hogeschool voor criminaliteit’

“Ik vrees Amerikaanse toestanden,” zegt de hoogleraar over het plan van JA21. “Daar is de gevangenis een soort hogeschool voor criminaliteit.” Ook zag hij in de VS dat mensen soms voor een relatief licht derde vergrijp levenslang achter de tralies belandden. In één zaak die Van Rooij is bijgebleven was van een dakloze man met een drugsprobleem die in de jaren negentig voor twee geweldsmisdrijven werd veroordeeld. Toen brak hij vele jaren later ergens in om het toilet te gebruiken. Om hem te kunnen veroordelen binnen de ‘derde slag’-wetgeving, moest er sprake zijn van diefstal. Nou, zei de aanklager, dat was het wc-papier.

Volgens Van Rooij moet de politiek niet roepen om zwaardere straffen, maar zich richten op zaken die volgens studies wél werken. Investeren in de opsporing, in de politie dus. “De pakkans is belangrijker dan de strafmaat.” Ook noemt hij het tegengaan van wapenbezit, investeren in jeugdhulp en jeugdpsychiatrie en werken aan het vergroten van kansen voor jongeren. “Als je wil voorkomen dat een jongere bij de bende van Taghi komt, moet je er vijf tot tien jaar eerder bij zijn.”

Meer over