PlusAchtergrond

De staatssecretarissen in Rutte IV hebben ieder hun eigen hoofdpijndossier

Ze zijn níet vereeuwigd op de iconische bordesfoto, die is voor ministers. Maar de staatssecretarissen van Rutte IV krijgen juist wél de hoofdpijndossiers op hun bureau.

Tobias den Hartog en Laurens Kok
Eric van der Burg, staatssecretaris Asiel en Migratie, tijdens zijn beëdiging in Paleis Noordeinde. Beeld ANP
Eric van der Burg, staatssecretaris Asiel en Migratie, tijdens zijn beëdiging in Paleis Noordeinde.Beeld ANP

De een zit met de vastgelopen jeugdzorg, de ander met een rammelend asielsysteem. Na het zoet – de beëdiging op het paleis – kregen de staatssecretarissen in het kabinet-Rutte IV maandag al snel het zuur voorgeschoteld. Want wie de taakverdeling erbij neemt, ziet dat nogal wat hoofdpijndossiers nu onder deze bewindslieden vallen.

Neem alleen al Hans Vijlbrief. De D66'er is als staatssecretaris voor Mijnbouw aanspreekpunt voor het door aardbevingen getroffen Groningen. En hij maakt meteen een valse start: het kabinet zei vorige week dat dit jaar ongeveer twee keer meer gas uit Groningse bodem gehaald moet worden dan eerder werd gedacht. De provincie spatte zo’n beetje van woede uiteen, want die gaskraan zou juist dit jaar dichtgaan. Lukt dat wel? Vijlbrief probeerde gisteren monter te blijven. “Ik zit in politiek om dingen op te lossen, dan vind ik het niet gek dat ik een groot probleem op m’n bordje krijg.”

Zijn collega Aukje de Vries (VVD) heeft het zo mogelijk nog lastiger. Zij doet vanaf nu de afhandeling van de toeslagenaffaire. Geen sinecure, want die verloopt uiterst moeizaam en iedere stap wordt met argusogen gevolgd. Voor partijgenoot Eric van der Burg is dat niet anders. Als staatssecretaris voor Asiel en Migratie beweegt hij zich in een mijnenveld. Het Europese beleid is hapsnap en er is een schrijnend tekort aan opvangplekken in ons land. Bovendien is ieder incident waarbij een migrant betrokken is, een mogelijke politieke handgranaat.

Marnix van Rij, staatssecretaris Fiscaliteit, heeft een groot probleem als het gaat om de spaartaks.  Beeld ANP
Marnix van Rij, staatssecretaris Fiscaliteit, heeft een groot probleem als het gaat om de spaartaks.Beeld ANP

Ongehoord Nederland

En dan zijn er nog staatssecretarissen die misschien nú nog niet meteen kopzorgen hebben, maar die wel op hun klompen kunnen aanvoelen dat er turbulentie in de lucht hangt. Zo is Gunay Uslu (D66) vast verteld dat op haar post, Cultuur en Media, altijd fel debat is als het gaat over het geld dat de NPO krijgt toebedeeld. Dit jaar treedt ook nog Ongehoord Nederland toe tot het bestel, terwijl die omroep geliefd is bij rechts, maar gehaat wordt door links. Dat wordt een klusje. En wat te denken van Alexandra van Huffelen (D66), die met de portefeuille Digitalisering straks in de weer moet met algoritmes en ict-projecten van de overheid. Computers en landsbestuur: dat is nooit een gelukkig huwelijk gebleken.

Andere staatssecretarissen zien het onheil al wel met donderend geraas op zich afkomen. Zo heeft staatssecretaris Marnix van Rij (Fiscaliteit) mogelijk een peperduur probleem. Vlak voor kerst kwam de Hoge Raad met een vernietigende uitspraak: de manier waarop de Belastingdienst de vermogensrendementsheffing berekent – ook wel bekend als de spaartaks – deugt niet. Behalve dat ruim 60.000 spaarders geld terug moeten krijgen, is de kans heel groot dat bij de komende aangifte ruim een miljoen mensen in bezwaar zullen gaan. Dat kan de Belastingdienst niet aan. Van Rij moet dus snel met een oplossing komen. Pikant detail: De CDA’er waarschuwde als Eerste Kamerlid meermaals dat het mis zou gaan: “Ik heb zelden zo’n slecht doordacht plan gezien,” zei hij in 2015. Nu mag hij dus zelf de rommel opruimen.

Van Rij maandag: “Ik kan meteen aan de bak.” Wat hij dan gaat doen? “Laat mij mijn huiswerk even doen voordat ik daar iets over zeg.”

Aukje de Vries, staatssecretaris Toeslagen en Douane, zal de afwikkeling van de Toeslagenaffaire voor haar rekening krijgen.   Beeld ANP
Aukje de Vries, staatssecretaris Toeslagen en Douane, zal de afwikkeling van de Toeslagenaffaire voor haar rekening krijgen.Beeld ANP

En ook Maarten van Ooijen (ChristenUnie) weet dat er snel gesneden moet gaan worden in de jeugdzorg terwijl dat toch al door problemen geplaagd wordt. Dat zijn ‘enorme problemen’, erkende hij. Maar Van Ooijen ziet vooralsnog vooral de ‘uitdaging ervan’.

Beschadigen

Wat de staatssecretarissen aan zorgen gemeen hebben, is dat zij allemaal met uitvoeringsinstanties als de IND of de Belastingdienst te maken hebben. En het probleem bij de diensten bleek telkens dat er te veel van hen gevraagd wordt. De Tijdelijke commissie uitvoeringsorganisaties concludeerde vorig jaar nog dat het hen te moeilijk wordt gemaakt. Commissievoorzitter André Bosman (VVD) heeft een jaar later nog niets zien veranderen. “Ons rapport is nog niet eens besproken in de Tweede Kamer.”

Een van de conclusies destijds was dat het Kamerleden ontbreekt aan ‘kennis, interesse en tijd’ om bezig te zijn met uitvoering. “En dat is nog steeds zo. Het draait nog te veel om politiek gewin, elkaar beschadigen.”

De regeringspartijen beloofden eerder plechtig dat er meer oog voor de uitvoering moet komen. Maar gek genoeg zijn de grootste problemen niet ‘chefsache’ geworden maar belegd bij ‘slechts’ een staatssecretaris. Die mag alleen op uitnodiging aanzitten bij ministerraden en heeft bovendien geen stemrecht.

Hoe zorgt het kabinet er dan voor dat problemen in de uitvoering wél de aandacht krijgen die ze verdienen? Bosman is sceptisch of dat kan. “Ze zullen krachtig moeten zijn en soms ‘nee’ moeten verkopen. Ga er maar aanstaan.”

Meer over