Plus

De Jonge wacht een taai debat over kwestie-Sywert

Na intensief overleg binnen de coalitie heeft minister Hugo de Jonge alsnog besloten persoonlijk verantwoording af te leggen in het Sywertdebat. De coalitie steunt hem, maar welke open eindjes zijn er nog?

Niels Klaassen
Minister Hugo de Jonge staat de pers te woord over het gebruik van zijn privémail voor werk als bewindsman. Beeld ANP
Minister Hugo de Jonge staat de pers te woord over het gebruik van zijn privémail voor werk als bewindsman.Beeld ANP

Wat vorige week volgens een betrokkene nog een staatsrechtelijk monstrum was, is plots toch mogelijk. CDA-minister Hugo de Jonge (Volkshuisvesting) wil donderdag alsnog zelf uitleg geven over zaken die hij in het vorige kabinet als minister van Volksgezondheid heeft gedaan. Dat is tegen de Haagse mores die voorschrijven dat de op dit moment verantwoordelijk bewindspersoon – in dit geval Conny Helder – tekst en uitleg geeft voor alles wat voorgangers hebben uitgespookt. Moet je anders Ivo Opstelten nu nog naar het parlement roepen over een misstand bij de politie in 2011?

Een flink deel van de Tweede Kamer – waaronder ook coalitiepartijen – hecht er ditmaal toch aan dat De Jonge zelf verklaart over zijn handelen. Na ‘veel coalitieoverleg’ concludeert hij nu dat hij beter zelf het woord kan voeren. ‘Hoewel dat staatsrechtelijk ongebruikelijk is, hecht ik er aan de vragen die zijn opgekomen zelf te beantwoorden en de context te kunnen toelichten,’ meldde de minister van Volkshuisvesting dinsdag via Twitter.

Appverkeer

De voormalige minister van Volksgezondheid heeft genoeg uit te leggen. Het debat draait donderdag vooral over zijn persoonlijke bemoeienis bij de deal die van zijn partijgenoot Sywert van Lienden in één klap een multimiljonair maakte. In het voorjaar van 2020 appte De Jonge driftig met een topambtenaar om Van Lienden een kans te geven om groothandelaar van mondkapjes te worden, zo bleek vorige week na openbaarmaking van een reeks berichten.

Die onthulling leidde tot grote verontwaardiging: eerder had De Jonge op diverse mediavragen steeds verklaard dat hij niet ‘betrokken was’ geweest bij de miljoenendeal. “Dit is niet mijn portefeuille,” zei hij vorig jaar nog voor de televisiecamera’s. Oppositiepartijen suggereren dat De Jonge daarmee toen onvolledige of zelfs onjuiste informatie verschafte.

Advies genegeerd

De PVV zwaait al op voorhand met een motie van wantrouwen. De PvdA wil zo ver niet gaan, maar houdt die optie nadrukkelijk open, blijkt uit de woorden van Kamerlid Attje Kuiken dinsdag in de Tweede Kamer. “Het is wel netjes dat we eerst het debat voeren, conclusies trekken we achteraf. (...) Er is een deal gesloten tegen advies van ambtenaren in en er was toch persoonlijke betrokkenheid van de minister, ondanks zijn eerdere ontkenning daarover.”

Partijen willen weten wat De Jonge nog meer heeft gedaan en wat hij wist van de megaorder en waarom hij niet eerder vertelde over zijn betrokkenheid. Verder willen ze ook graag weten waarom De Jonge, tegen de richtlijnen in, zijn privémailaccount heeft gebruikt voor zakelijke berichten. Dat deed de minister nog tot deze week, zo erkende hij dinsdag zelf. “Kortom: er zijn heel veel vragen die alleen De Jonge kan beantwoorden,” zegt Kuiken.

Bronnen bij coalitiepartijen benadrukken dat De Jonge zelf heeft besloten alsnog op te draven. Het zou heel raar ogen als minister Helder donderdag voortdurend zou moeten zeggen dat ze niet ‘over de interviewteksten van De Jonge gaat’, dat ze niet weet ‘wat De Jonge allemaal geappt heeft’. “Dus het is goed dat De Jonge er zelf gaat staan,” zegt een bron. “Het gaat hier over twee zaken. Ten eerste over de vraag of de deal juridisch en financieel deugde – daar gaat Helder als minister over – en ten tweede over de rol van De Jonge. Daarover moet hij zelf vertellen.”

Potentiële kabinetscrisis

Het lijkt erop dat de coalitiepartijen De Jonge niet naar huis willen sturen. “Als iemand uit de coalitie stemt voor een oppositiemotie van wantrouwen heb je een kabinetscrisis,” zegt een andere bron.

Debatten in de Kamer krijgen soms een geheel eigen dynamiek, waardoor uren na de start de boel er ineens compleet anders voor kan staan. En De Jonge is – anders dan bijvoorbeeld premier Mark Rutte – niet bekend om zijn grote talent sorry te zeggen en met mea culpa’s te strooien. Zoals een Haagse bron het verwoordt: “De grootste vijand van De Jonge is niet de Kamer, maar zijn eigen karakter.”

Deloitte onderzoekt Sywertdeal, maar kan weinig melden
In een vragenronde met Kamerleden konden de onderzoekers van Deloitte dinsdag weinig kwijt over de mega-order mondkapjes. In opdracht van het ministerie van Volksgezondheid neemt Deloitte de Sywertdeal onder de loep, maar zolang het onderzoek loopt wordt er geen informatie gedeeld. Onderzoekers benadrukken wel dat er een bult gegevens verzameld moet worden en dat ze afhankelijk zijn van vrijwillige medewerking van betrokkenen. Momenteel zijn er ruim 5 miljoen bestanden potentieel relevant.
Vorige maand zijn nog chats aangeleverd en gesprekken gevoerd. Voor de zomer moet het onderzoek af zijn. Kamerleden luisterden ‘met ongemak’ naar de antwoorden, zei onder anderen GroenLinks-Kamerlid Lisa Westerveld: “Het kabinet verwees naar deze briefing, vervolgens zegt u: we kunnen niks melden. Dus hebben we als Kamer nog altijd geen informatie.”

Meer over