Cultuurraad: grensoverschrijdend gedrag in cultuur vaak verzwegen

Het oplopende aantal meldingen van grensoverschrijdend gedrag in de cultuur- en mediasector is het topje van de ijsberg. Slachtoffers durven ongewenst gedrag vaak niet te melden en getuigen kijken nogal eens de andere kant op, aldus de Raad voor Cultuur. Bovendien zijn meldpunten en vertrouwenspersonen niet altijd goed te vinden.

Het Parool
Dankzij de onthullingen over seksueel grensoverschrijdend gedrag bij The Voice of Holland is het onderwerp nog hoger op de maatschappelijke agenda gekomen.  Beeld ANP
Dankzij de onthullingen over seksueel grensoverschrijdend gedrag bij The Voice of Holland is het onderwerp nog hoger op de maatschappelijke agenda gekomen.Beeld ANP

Dat is de belangrijkste conclusie van het nieuwste rapport van de Raad voor Cultuur, Over de grens, op weg naar een gedeelde cultuur. Daarin wordt expliciet gesproken over ‘zwijgcultuur’ ten aanzien van grensoverschrijdend gedrag binnen de cultuur- en mediasector. De raad baseert dit op vele gesprekken met mensen in de sectoren.

Niettemin ging het aantal meldingen bij het speciale meldpunt Mores voor grensoverschrijdend gedrag in de cultuur- en mediasector snel omhoog. In juni van dit jaar waren er daar al 160 binnen, tegen 57 in heel 2021.

De minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft in juni 2021 om dit rapport gevraagd. Sindsdien is het onderwerp, dankzij de onthullingen over seksueel grensoverschrijdend gedrag bij The Voice of Holland, nog hoger op de maatschappelijke agenda gekomen.

Preventie door betere rechtspositie

‘Het is nodig dat het goede gesprek hierover op elke werkvloer in de cultuur- en mediasector op gang komt,’ stelt het adviesorgaan. De raad adviseert om ‘eerst en vooral’ in te zetten op preventie. Een eerlijker beloning en een betere rechtspositie moeten er ook toe leiden dat werknemers beter gewapend zijn tegen het euvel. Er is veel onzekerheid over het krijgen en houden van werk en ook dat maakt de positie van veel mensen kwetsbaarder.

Grensoverschrijdend gedrag is volgens de raad niet alleen seksuele intimidatie, misbruik en seksisme, maar ook pestgedrag, racisme en discriminatie. Het komt weliswaar overal voor, maar in de cultuur- en mediasector zijn er specifieke risicofactoren, schrijft de organisatie. Zo is fysiek contact in menig genre ‘onlosmakelijk’ onderdeel van het werk.

Het aanbod van talent is bovendien groot, maar het aantal plekken waar die talenten terechtkunnen is maar beperkt. ‘Castingdirecteuren, curatoren, docenten en artistiek leiders fungeren daarbij noodzakelijkerwijs als poortwachter, wat zorgt voor ongelijke machtsverhoudingen. Zeker als zij, bewust of onbewust, handelen vanuit vooroordelen en stereotypering ontstaat een onveilig werkklimaat,’ aldus de raad.

Kwetsbaarheid van jongeren

In een reactie wijst Minister van Staat Winnie Sorgdrager, die de adviescommissie voorzit, op de kwetsbare positie van vooral jonge mensen. “In de kunst- en cultuurwereld zijn er extreme machtsongelijkheden, omdat veel mensen naar één positie solliciteren.” Daarnaast benadrukt ze dat zzp’ers in deze sectoren een ‘slechte positie op de arbeidsmarkt’ hebben.

De geadviseerde gesprekken op de werkvloer moeten over machtsverhoudingen en veiligheid gaan en duidelijk maken wat gewenst en ongewenst gedrag is. ‘Onderdeel van dat gesprek moet in ieder geval bewustwording van het eigen gedrag zijn en hoe signalen van anderen op te vangen. Maar ook bewustwording van eigen grenzen en hoe deze aan te geven. Op basis hiervan kan tot concrete afspraken gekomen worden over wat wel en wat niet kan in specifieke situaties,’ stelt het adviesorgaan.

Meer over