PlusAchtergrond

Contouren van formatieakkoord laten zien: Rutte IV heeft veel goed te maken

Uiteindelijk, zegt een Haagse bron, werden het nog ‘tamelijk klassieke’ onderhandelingen. Beeld ANP
Uiteindelijk, zegt een Haagse bron, werden het nog ‘tamelijk klassieke’ onderhandelingen.Beeld ANP

Komende week willen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie hun coalitieakkoord tonen. Nu al tekenen contouren van die deal zich af. Er zitten veel herstelwerkzaamheden in.

Tobias den Hartog en Niels Klaassen

Na hun 66ste dag van onderhandelen wilden de vier partijleiders vrijdagavond nog niets kwijt over het akkoord dat aanstaande is. Maar het werk zit er wel degelijk bijna op. Punten en komma’s worden nog gewijzigd, vrijdag onderhandelden betrokkenen nog over financiële loss eindjes. Maar de contouren zijn duidelijk, want naar Haags gebruik lekte de afgelopen dagen al wel wat van de plannen uit. Die glimp -want meer is het nog niet- heeft wel een gemene deler: de vier partijen hebben reparaties te doen.

Dat zie je terug op het gebied van klimaat, onderwijs en kinderopvang: beleid uit het recente verleden dat niet goed uitpakte, wordt gerepareerd.

Zo moet er goedkopere kinderopvang komen voor de meeste gezinnen en het moet zelfs gratis gemaakt worden voor lage inkomens. Want het ingewikkelde systeem met toeslagen rammelde al kabinetten lang en is door de dramatische toeslagenaffaire definitief failliet verklaard. Kortom: het roer moet om.

Ook rekeningrijden, altijd een taboe bij de VVD, komt er nu alsnog. Want door de populariteit van de elektrische auto loopt de staatskas steeds meer accijnzen en wegenbelasting mis.

Studiebeurs

En ook in het onderwijs wordt de koers verlegd. Een nieuwe vorm van studiebeurs komt er vanaf 2024/2025, in plaats van het controversiële leenstelsel. En wat steeds ‘niet kon’ vanwege de enorme kosten lijkt nu alsnog aanstaande: leraren in het primair onderwijs gaan net zoveel verdienen als hun collega’s in het voortgezet onderwijs. Om zo definitief de ‘loonkloof’ tussen hen te dichten.

Tel daarbij op nog de tientallen miljarden voor klimaatmaatregelen, waar het kabinet dan weer toe gedwongen is door rechterlijke uitspraken. Hetzelfde speelt op het gebied van stikstof: om het mes te kunnen zetten in de veestapel rond natuurgebieden, moet de portemonnee getrokken worden. Opnieuw: gedwongen dus, ditmaal door stikstofregels.

Let wel, het zijn slechts delen van het akkoord dat in totaal zeker tientallen pagina’s gaat beslaan. En reken maar dat - als de presentatie begin volgende week wordt gehouden- de partijen de mond vol hebben van ambitie, nieuw elan en ‘frisse ideeën’. De grote verwachtingen rond dit nieuwe kabinet gingen ook over ongrijpbare thema’s als bestuurscultuur en nieuw leiderschap. Dat zal later moeten blijken. Uit de gelekte besluiten is een andere lijn ook helder: herstelwerkzaamheden zijn nodig.

Nu is dat absoluut niet uniek voor een aantredend kabinet. Het kabinet Rutte III verklaarde bijvoorbeeld de georganiseerde misdaad de oorlog, omdat het vorige dat had laten ‘versloffen’, erkende minister Ferd Grapperhaus (Justitie). “We hebben het onkruid verwaarloosd, hebben het laten woekeren.”

Maar verschil met toen was wél dat hij dat zei over een kabinet waar zijn eigen partij - het CDA - geen deel van was geweest. Hij kon met de beschuldigende vinger naar VVD en PvdA wijzen. Ditmaal zijn er voor de vier partijen minder excuses voorhanden. VVD, CDA, D66 en ChristenUnie zaten immers de afgelopen vier jaar ook al samen aan de knoppen.

Genoeg te pronken

Toch zal er nog genoeg te pronken zijn, zeggen ingewijden, over de aanstaande presentatie van het onderhandelingsakkoord, mogelijk komende woensdag. En dat ruim 270 dagen na de verkiezingen waarin het meer ging over wie-met-wie wilde regeren, dan over wát partijen wilden met het land.

Uiteindelijk, zegt een Haagse bron, werden het nog ‘tamelijk klassieke’ onderhandelingen. En dus zit er voor iedereen wat in. “Iets voor iedereen om mee naar zijn achterban te gaan.”

Maar ook wat pijn dus: zoals de VVD zal moeten gaan uitleggen dat het na jaren van verzet tóch een vorm van rekeningrijden gaat laten voorbereiden door het kabinet. De partij maakte de achterban daarvoor al rijp in het laatste verkiezingsprogramma, maar het zal nog veel uitleg vergen. D66 zal op zijn beurt moeten verklaren waarom kinderopvang niet voor iederéén gratis wordt, wat wel inzet van de partij was. Het CDA zal stikstofregels moeten verklaren tegenover een kritische boeren-achterban.

Zoals een betrokkene zegt: “Iedereen zal een beetje pijn moeten nemen.”

De onderhandelaars streken ook naar bij het provinciehuis van Groningen voor de voortzetting van de formatiegesprekken.  Beeld ANP
De onderhandelaars streken ook naar bij het provinciehuis van Groningen voor de voortzetting van de formatiegesprekken.Beeld ANP
Meer over