PlusAnalyse

Boze boer heeft na VVD ook de anderen in het vizier: stikstofdossier is nieuwe stresstest coalitie

Tijdens een ongekend verhit VVD-congres blijkt dat de achterban van de partij de kabinetskoers over stikstof niet steunt. Ook de andere regeringspartijen maken zich zorgen, het stikstofdossier is een nieuwe stresstest.

Tobias den Hartog en Niels Klaassen
Een groep boeren is vrijdagavond met hun tractor naar het huis gekomen van minister Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof).  Beeld ANP
Een groep boeren is vrijdagavond met hun tractor naar het huis gekomen van minister Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof).Beeld ANP

De agrarische sector wordt ‘kapotgemaakt’, de burger is van de overheid ‘vervreemd’ en Mark Rutte, tja, die ‘moet maar eens weg’. Niet de uitspraken van oppositiepartijen dit weekend, maar van leden van regeringspartij VVD, op een zeldzaam beladen congres.

De boodschap aan de partijtop: de achterban pruimt de stikstofplannen van het eigen kabinet niet. In een stemming liet een (zij het nipte) meerderheid van 51 procent van de aanwezige VVD’ers weten een andere koers te willen.

Het is een signaal dat de partijleiding zal verontrusten. In veel delen van ons land moet de uitstoot van stikstof met wel 70 procent worden teruggedrongen. Het gaat om 131 gebieden vlak bij kwetsbare natuur. Dat betekent dat niet alle boeren kunnen doorgaan met hun bedrijf, een derde van het vee moet weg, concludeerde het kabinet vrijdag.

Rutte ‘niet in paniek’

Boze boeren gingen die avond direct verhaal halen bij VVD-minister Christianne van der Wal thuis, al leverde dat vooral steunbetuigingen op voor de bewindsvrouw. Zelf noemde de minister, die de boeren op blote voeten te woord stond op haar oprit, dat het ‘onaangenaam’ en ‘bedreigend’ was, vooral voor haar kinderen.

Niettemin is na haar eigen partijcongres de opdracht nu: kijk nog eens opnieuw naar plannen, vond ze. Ook VVD-leider en premier Mark Rutte zei na afloop van het congres niet in paniek te zijn. “De eerste schets van wat het kabinet denkt dat verstandig is, is nog maar net gepresenteerd. Het ‘hoe’ moeten we nog uitwerken. Dus dit nemen we daar ook in mee. Maar het is niet zo dat VVD’ers de stikstofplannen helemaal van tafel willen, zo lees ik die motie niet. We staan pas aan het begin van een traject van een jaar.”

Maar met die sussende woorden koopt hij weliswaar tijd, maar geen zielen. En dat geldt ook voor andere regeringspartijen. Zeker voor de boerengezinde coalitiepartijen VVD, CDA en ChristenUnie wordt een ‘heet jaar’. De stikstofplannen moeten vooral in de provincies worden uitgewerkt, nota bene in aanloop naar de Provinciale Statenverkiezingen.

CDA onder druk

Bij de laatste Tweede Kamerverkiezingen waren CDA (27 procent) en VVD (16 procent) volgens een peiling van Nieuwe Oogst nog de grootste partijen onder agrariërs. Al was toen BBB (met 13 procent) al in opmars. En die laatste partij wint rap in populariteit omdat het simpelweg de noodzaak van ‘zo onrealistisch hard’ ingrijpen op stikstof wegwuift.

Een Haagse ingewijde zag afgelopen weekeinde een ‘opvallend stil’ CDA, maar deze bron meldt dat ook die partij ‘met een verhaal moet komen’. “Ook Hoekstra en andere CDA-ministers krijgen straks de vraag: hoe staat uw partij hierin?”

De druk op het CDA zal groot zijn, met traditioneel een sterke vertegenwoordiging in diverse provinciebesturen. CDA-Statenlid Jeroen Piksen uit Overijssel verwoordde het vorige week in NRC al beeldend: “Langzamerhand heb ik het gevoel dat wij het uitvoeringsorgaan zijn geworden van de regering. Ik zeg het heel plat: in Den Haag zet men de handtekening, wij moeten met het slagersmes rond.”

CDA-Kamerlid en landbouw-woordvoerder Derk Boswijk wil dus nog schaven aan het stikstofbesluit. In een uitgebreide reactie somt het Kamerlid allerlei verbeterpunten op. Het CDA-talent zal daarom de komende weken toeren langs ‘de hardst getroffen gebieden’ voor overleg, zodat hij met inhoudelijke alternatieven het debat in kan. “Iedereen is kritisch, ik ook. Er had een beter voorstel kunnen liggen.”

Verkapt compliment D66

Vraag is of die zalvende woorden de boeren zullen afremmen: op 22 juni staat er een demonstratie in Den Haag gepland. De trekkers rukken dan weer massaal op, wordt verwacht.

Ondertussen lijkt alleen D66 achterover te kunnen leunen, het stikstofbesluit is in lijn met wat de partij al jaren bepleit. Niet voor niets sprak een getergd VVD-lid uit Drenthe dat de partij zich nu laat vangen ‘in de tunnelvisie van een D66-fantasie’. Een verkapt compliment voor de partij van Sigrid Kaag. Maar D66 kan die zege alleen verzilveren als de coalitie in het zadel blijft.

Meer over